Кіріспе

Италиялық опера теноры (1935–2007)

Лучано Паваротти (,/p//æ//v//ə/'/r//ɒ//t//i/, /USalso/,/p//ɑː//v// /, luˈtʃaːno pavaˈrɔtti; 12 қазан 1935 – 6 қыркүйек 2007) – карьерасының соңғы кезеңінде эстрадалық музыкаға көшкен, нәтижесінде барлық уақыттағы ең танымал тенорлардың бірі атанған итальяндық опера теноры. Ол көптеген толық опералар мен жеке арияларды жазды, өзінің ғажайып даусымен әлемдік атаққа ие болды және «Жоғары Доның патшасы» деген лақап атын алды. 1990 жылғы ФИФА әлем чемпионатында алғашқы концертін өткізген «Үш тенордың» бірі ретінде Паваротти телеарналардағы концерттерімен және медиадағы жиі көрінуімен танымал болды. 1961 жылы Италияда тенор ретінде кәсіби мансабын бастағаннан бастап, 2006 жылғы Туриндегі қысқы Олимпиадада «Nessun dorma» әнімен өткізген соңғы өнеріне дейін Паваротти белканто операларында, Вердидің «Аида» операсынан бұрынғы рөлдерінде және Пуччинидің «Богема», «Тоска», «Турандот» және «Мадам Баттерфляй» сияқты туындыларында өзінің шеберлігін көрсетті. Ол 100 миллионнан астам пластинка сатты, ал «Үш тенордың» алғашқы альбомы барлық уақыттағы ең көп сатылған классикалық альбом атанды. Паваротти босқындар мен Қызыл Кресттің мәселелерімен айналысып, көптеген қайырымдылық жұмыстарын жасады. 1988 жылы Италия Республикасының Еңбегі үшін орденінің Ұлы крестімен марапатталды және 2007 жылдың 6 қыркүйегінде қатерлі ісіктен қайтыс болды.

Ерте өмір және музыкалық тәрбие

Лучано Паваротти 1935 жылы Солтүстік Италиядағы Модена қаласының шетінде, нан пісіруші және әуесқой тенор Фернандо Паваротти мен сигара фабрикасының жұмысшысы Адель Вентуридің ұлы болып дүниеге келді. Ол балалық шағын жылы еске алғанмен, отбасының жағдайы қиын болды; төртеуі екі бөлмелі пәтерде тығырықтап тұрды. Павароттидің айтуынша, әкесінің дауысы өте әдемі болған, бірақ дендеуіне байланысты әнші болудан бас тартқан. 1943 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс отбасын қаладан шығаруға мәжбүр етті. Келесі жыл бойы олар көрші ауылдағы шаруаның бір бөлмесін жалдап тұрды, сол кезде жас Паваротти ауыл шаруашылығына қызығушылық танытты. Футбол қақпашысы болу арманынан бас тарғаннан кейін, Паваротти жеті жыл бойы дауыс жаттығуларымен айналысты. Павароттидің алғашқы музыкалық ықпалы оның әкесінің пластинкалары болды, олардың көпшілігі сол кездегі танымал тенорлардың – Беньямино Джигли, Джованни Мартинелли, Тито Шипа және Энрико Карузоның әндерін қамтыды. Павароттидің сүйікті теноры және кумирі Джузеппе Ди Стефано болды, сонымен қатар ол Марио Ланзаның да ықпалында болды, ол былай деді: "Жас кезімде Марио Ланзаның фильмдеріне барып, содан кейін үйге келіп, айнада оны ұқсатуға тырысатынмын". Тоғыз жасында ол әкесімен бірге жергілікті шіркеу хорында ән айта бастады. Музыкадан басқа, бала кезінде Паваротти футбол ойнағанды ұнататын. Магистральдық мектепті бітіргеннен кейін ол кәсіби футбол қақпашысы болуға ниеттенді, бірақ анасы оны мұғалім болуға көндірді. Ол екі жыл бойы бастауыш мектепте сабақ берді, бірақ соңында музыкалық мансапты таңдады. Әкесі тәуекелге баруға келіспегенмен, оның шешімін қабылдады. Паваротти 1954 жылы 19 жасында Моденадағы құрметті ұстаз және кәсіби тенор Ариго Поладан музыканы оқыта бастады. Дирижер Ричард Бонингенің сөзіне сәйкес, Паваротти нота оқуды ешқашан үйренбеген. 1955 жылы ол өзінің алғашқы әншілік жетістігін моденалық Corale Rossini ерлер хорының құрамында бастан кешірді, оның ішінде әкесі де болды, және Уэльстің Лланголен қаласында өткен Халықаралық Эстеддфодта бірінші жүлдені жеңіп алды. Кейін ол бұл өміріндегі ең маңызды тәжірибе болғанын және оны кәсіби әнші болуға шабыттандырғанын айтты. Осы кезде Паваротти алғаш рет Адуа Веронимен танысты. Олар 1961 жылы үйленді. Мұғалімі Ариго Пола Жапонияға көшіп кеткеннен кейін, Паваротти Этторе Кампогаллианидің шәкірті болды, ол сол кезде Павароттидің балалық шағындағы досы Мирелла Френиге де сабақ беріп жүрді, оның анасы Лучаноның анасымен бірге сигара фабрикасында жұмыс істеді. Паваротти сияқты Френи де сәтті опера әншісі болды; олар бірнеше сахналық қойылымдарда және жазбаларда бірлесіп жұмыс істеді. Музыкалық білімін алған жылдары Паваротти өзін асырау үшін жарты күндік жұмыс істеді – алдымен бастауыш сынып мұғалімі, содан кейін сақтандыру сатушысы. Алғашқы алты жылдық оқудың нәтижесі шағын қалалардағы бірнеше концерт болды, олар үшін ақы төленбеді. Дауыстық талдарында түйін пайда болғаннан кейін, Феррарадағы "тақпақ" концертке әкеліп соқты, ол ән айтудан бас тартуға шешім қабылдады. Паваротти өзінің тез арада жақсарғанын осы шешімге байланысты психологиялық босатылуға байланысты деп санайды. Себебі қандай болмасын, түйін жоғалып қана қоймай, өзі туралы жазған өмірбаянында: "Мен үйренген барлық нәрселер мен табиғи дауысым бірігіп, мен қол жеткізу үшін қатты күрескен дыбысты шығарды", - деп жазды.

Еңбек жолы: 1960-1970 жылдар

Паваротти өзінің мансабын Италияның шағын аймақтық опера үйлерінде тенор ретінде бастады, 1961 жылғы сәуір айында Реджо-Эмилиядағы Театральді Муниципаль театрында Родольфо рөлімен дебют жасады. Оның "Che gelida manina" әнінің алғашқы жазбасы осы қойылым кезінде жасалған. Павароттидің алғашқы екі некесі 1961 жылдан 2000 жылға дейін созылып, Адуа Веронимен болды. Олардың үш қызы болды: Лоренца, Кристина және Джулиана. Ол өзінің алғашқы халықаралық өнерін Югославияның Белград қаласындағы "Травиата" операсында көрсетті. Карьерасының басында, 1963 жылғы 23 ақпанда, ол Вена мемлекеттік операсында дәл сол рөлде дебют жасады. 1963 жылғы наурыз және сәуір айларында Венада Паваротти Родольфо және Риголеттодағы Дука ди Мантова рөлінде қайтадан көрінді. Сол жылы Италиядан тыс тұңғыш концертін Ирландияның Дундалк қаласында Сент-Сесилия граммофон қоғамы үшін өткізді, содан кейін Дублин Гранд Опера қоғамы оны Вердидің "Риголеттосындағы" Мантуя герцогын мамыр және маусым айларында орындауға шақырды, ал Роял опера үйінде дебют жасады, онда ол Родольфо рөліне ауырып қалған Джузеппе Ди Стефаноның орнын басты. archive.org сайтында Павароттидің 1964 жылғы ерте мансабынан үш толық қойылымы сақталған, ол Дублин Гранд Опера қоғамымен Джакомо Пуччинидің "Богемасында" Рудольфо (1964 жылғы 19, 21, 27 мамыр және 1 маусымда Дублин Гейти театрында Дублин Гранд Опера қоғамының көктемгі маусымы аясында қойылған "БОГЕМА" дыбыс жазбасы) және Джузеппе Вердидің "Травиатасында" Альфредоны (1964 жылғы 8 маусымда Дублин Гейти театрында Дублин Гранд Опера қоғамының көктемгі маусымы аясында қойылған "ТРАВИАТА" дыбыс жазбасы, 1964 жылғы 25 мамырда Дублин Гейти театрында Дублин Гранд Опера қоғамының көктемгі маусымы аясында қойылған "ТРАВИАТА" дыбыс жазбасы) орындауға қатысты. Сондай-ақ, сыншылар оның ән айтуына оң баға берген қойылымдардың пікірлері де бар ("Богема" бойынша пікірлер): "жағымды және тартымды ән айтты", "үлкен үміттер", "көрнекті", "үлкен ерлік рөлдерге лайық" және "күшті"; оның дауысы: "таза тембр", "көзге түсетін сапа", "күшті диапазон", "жақсы сақталған" және "әдемі"; ал актерлік шеберлігі: "жақсы көрінді және қимыл жасады", "музыкалық біліммен ән айтты", "әрекетін күшейту үшін дауысын қолданды" және "кештің басты қуанышы". Жалпы алғанда сәтті болғанымен, Павароттидің алғашқы рөлдері оны кейінірек танымал болатын жұлдыздық деңгейге бірден жеткізбеді. Оның мансабындағы маңызды қадам Джоан Сазерлендпен (және оның дирижер күйеуі Ричард Бонингемен) танысуы болды, ол 1963 жылы өзінен биік тенорды іздеп, 1965 жылы Австралияға гастрольдік сапарға алып жүруді жоспарлаған. Өзінің күшті физикалық келбетімен Паваротти идеалды кандидат болды. Алайда, 1965 жылғы жазғы Австралия гастролінен бұрын Паваротти Джоан Сазерлендпен бірге ән шырқады, ол 1965 жылғы ақпанда Ұлы Майами операсымен Америкада дебют жасады, Доницеттидің "Ламмермурдың Люсиясында" Майами-Дейд округінің аудиториясында өнер көрсетті. Сол күні өнер көрсетуге тиіс тенор ауырып, оның орнына дублерлік орындаушы болмады. Сазерленд онымен бірге Австралияға саяхаттауды жоспарлағандықтан, ол рөлмен таныс болған жас Павароттиді ұсынды. Көп ұзамай, 28 сәуірде Паваротти Франко Зеффиреллидің "Богема" операсының қайта қойылымында Ла Скалада дебют жасады, оның балалық шағының досы Мирелла Френи Мими рөлін орындады, ал Герберт фон Караян дирижерлік етті. Караян әншінің қатысуын сұраған. 1965 жылғы жазғы Австралия гастролі кезінде Сазерленд пен Паваротти екі ай ішінде қырық рет өнер көрсетті, ал Паваротти кейіннен Сазерлендке оның мансабында өзін қолдап тұратын тыныс алу техникасы үшін алғыс айтты. Австралиядағы ұзақ гастрольден кейін ол Ла Скалаға оралды, онда 1966 жылғы 26 наурызда Джакомо Арагалл Ромео рөлінде I Capuleti e i Montecchi операсынан Тебальдоны репертуарына қосты. Оның Доницеттидің "Регимент қызы" операсынан Тонио рөлінде алғашқы өнері сол жылдың 2 маусымында Ковент-Гардендегі Корольдік опера театрында болды. Осы рөлді орындауы оған "Жоғары С-ның патшасы" атағын сыйлады. 1969 жылғы 20 қарашада Римде Рената Скоттомен бірге "I Lombardi" операсында ән салғанда тағы бір үлкен жетістікке жетті. Бұл жеке лейблге жазылған және оның I Capuleti e i Montecchi түрлі жазбалары сияқты, әдетте Арагаллмен бірге кеңінен таратылды. Ерте коммерциялық жазбаларға Доницеттидің (Дон Себастьянодан шыққан ария ерекше жоғары бағаланды) және Верди ариялары, сондай-ақ Сазерлендпен толық "L'elisir d'amore" кірді. Оның АҚШ-тағы ірі жетістігі 1972 жылғы 17 ақпанда Нью-Йорктегі Метрополитен операсында "La fille du régiment" қойылымында болды, онда ол өзінің тоғыз күшсіз жоғары С-мен көпшілікті қызықтырды. Ол 17 рет пердеге шақырылды. Паваротти өзінің халықаралық концерттік дебютын 1973 жылғы 1 ақпанда Миссури штатының Либерти қаласындағы Уильям Джуэлл колледжінде өткізді, бұл колледждің Көркем өнер бағдарламасының бөлігі болды, қазір Гарриман-Джуэлл сериясы деп аталады. Нервтеріне байланысты және салқындау салдарынан ысыққан тенор дебют кезінде сөмкесін ұстап тұрды. Бұл аксессуар оның жеке өнерлерінің маңызды бөлігіне айналды. Ол теледидарда жиі өнер көрсетуін бастады, 1977 жылғы наурызда "Live from the Met" телешоуында Родольфо (Богема) рөлінде өнер көрсетті, бұл телеарнада опера көрсетілгендегі ең көп көрерменді аудиторияның біріне ие болды. Ол көптеген Grammy сыйлықтарын және платиналық және алтын дискілерді жеңіп алды. Бұрын тізілген атауларға қоса, Фиоренца Коссоттомен бірге оның "La favorite" және Сазерлендпен 1975 жылғы "I puritani" ерекше көзге түсті. 1976 жылы Паваротти Зальцбург фестивалінде дебют жасады, 31 шілдеде пианист Леоне Магиерамен бірге жеке концерт берді. Паваротти 1978 жылы фестивальге оралды, концертпен және 1983 жылы "Der Rosenkavalier" операсында итальяндық әнші ретінде, сондай-ақ 1985 және 1988 жылдары жеке концерттермен қатысты. 1979 жылы ол апталық Time журналының мұқабасында бейнеленді. Сол жылы Паваротти Герберт фон Караян дирижерлік еткен "Il trovatore" операсында Вена мемлекеттік операсына қайта оралды. 1978 жылы ол "Live from Lincoln Center" телешоуында жеке концерт берді.

Еңбек жолы: 1980-1990 жылдар

1980 жылдардың басында ол жас әншілер үшін «Паваротти» халықаралық дауыс байқауын ұйымдастырды, 1982 жылы жеңімпаздарымен «La bohème» және «L'elisir d'amore» операларының үзінділерін орындады. 1986 жылғы екінші байқауда «La bohème» және «Un ballo in maschera» қойылды. Мансабының 25 жылдығын тойлау үшін ол байқау жеңімпаздарын Италияға, Модена және Генуя қалаларына «La bohème» гала-концерттерін қоюға шақырды, содан кейін Қытайға, Пекинге (Бейжің) алып барды, онда «La bohème» операсын қойды. Сапарды аяқтау үшін Паваротти 10 000 адамның алдында Халық Үлкен залында тұсаукесер концертін өткізді, онда тоғыз жоғары «C» нотасын орындап, ұзақ қол соғысқа ие болды. 1989 жылғы үшінші байқауда «L'elisir d'amore» және «Un ballo in maschera» опералары қайтадан қойылды. Бесінші байқау жеңімпаздары 1997 жылы Филадельфиядағы концерттерде Павароттиге сүйемелдеді. 1980 жылдардың ортасында Паваротти оған маңызды табыс әкелген екі опера театрына – Вена мемлекеттік операсына және Ла Скалага қайта оралды. Венада Павароттиді Карлос Клейбер дирижерлік еткен «Богема» операсында Родольфо рөлінде, Мирелла Френи Мими рөлінде ойнады; сондай-ақ «Лелисир д'аморе» операсында Неморино, Лорин Маазель дирижерлік еткен «Аида» операсында Радамес, «Луиза Миллер» операсында Родольфо және Клаудио Аббадо дирижерлік еткен «Un ballo in maschera» операсында Густаво рөлінде ойнады. 1996 жылы Паваротти соңғы рет Андреа Шенье рөлінде Мемлекеттік опера театрында өнер көрсетті. 1980 және 90 жылдары промоутерлер Тибор Рудас және Харви Голдсмит Павароттиді барған сайын үлкен ареналарға шақырды. 1985 жылы Паваротти Лука Ронконидің қойылымында, Маазель дирижерлігімен Ла Скалада Мария Кьярамен бірге Радамес рөлін орындады, бұл қойылым бейнежазбаға түсірілді. Оның «Celeste Aida» ариясын орындауы премьера кешінде екі минуттық ұзақ қол соғысқа ие болды. 1988 жылы ол Сан-Франциско операсының «La bohème» қойылымы үшін Мирелла Френимен қайта қосылды, бұл қойылым да бейнежазбаға түсірілді. 1992 жылы Ла Скала Риккардо Мути дирижерлік еткен Зеффиреллидің «Дон Карлос» операсының жаңа қойылымын көрсетті. Павароттидің өнері кейбір сыншылар тарапынан қатты сынға алынды және көрермендердің бір бөлігі оны ызылдатып шағымдады. 1990 жылы Паваротти бүкіл әлемге танымал болды, өйткені Джакомо Пуччинидің «Турандот» операсынан «Nessun dorma» ариясы 1990 жылғы ФИФА әлем чемпионатының BBC жариялаған әнінің тақырыбы ретінде таңдалды. Ария халыққа кеңінен танылып, әлем чемпионатының саундтрегіне айналды және оның айрықша белгісі болды. Осыдан кейін 1990 жылғы ФИФА әлем чемпионатының финалы қарсаңында Римдегі ежелгі Каракалла моншаларында Пласидо Доминго және Хосе Каррерас сияқты тенорлармен және дирижер Зубин Мехтамен бірге өткен алғашқы Үш тенор концерті өтті. Әлем чемпионатының жабылу концерті бүкіл әлемдегі көрермендерді таң қалдырды және ол барлық уақыттағы ең көп сатылатын классикалық жазбаға айналды. Концерттегі басты сәт – Паваротти ди Капуаның «O Sole Mio» әнінің ашылу шумақтарын кеңейтілген вокалды өрнектермен орындады, ал Доминго мен Каррерас оны нотаға дейін мінсіз қайталап, көрермендерді қуантты. Жазылған альбом миллиондаған данада сатылып, алғашқы «Үш тенор» альбомы барлық уақыттағы ең көп сатылатын классикалық альбомға айналды. 1990 жылдары Паваротти көптеген ашық аспан астындағы концерттерде өнер көрсетті, соның ішінде Лондонның Хайд-паркіндегі теледидардағы концертіне рекордтық 150 000 адам келді. 1993 жылдың маусым айында Нью-Йорктің Орталық саябағындағы Ұлы газонға 500 000-нан астам тыңдаушы жиналды, ал әлемнің түкпір-түкпіріндегі миллиондаған адам теледидардан оның концертін тамашалады. Келесі қыркүйекте Париждегі Эйфель мұнарасының көлеңкесінде ол шамамен 300 000 адам алдында ән шырқады. 1990 жылғы алғашқы концерттен кейін Үш тенор концерттері келесі үш ФИФА әлем чемпионатының финалында, 1994 жылы Лос-Анджелесте, 1998 жылы Парижде және 2002 жылы Йокогамада өтті. 1995 жылдың қыркүйегінде Паваротти Дулорес О'Риорданмен бірге Шуберттің «Аве Мария» әнін орындады; Диана, Уэльс ханшайымы, тікелей эфирде өнер көрсеткен, О'Риорданға ән оны көз жасына жеткізді деп айтты. 1995 жылы Павароттидің достары, әнші Лара Сент-Пол (Лара Кариагги ретінде) және оның күйеуі шоумен Пьер Квинто Кариагги, Миландағы ПалаТруссардте Павароттидің 1990 жылғы ФИФА әлем чемпионатының мерекелік концертін ұйымдастырып, ұйымдастырды. Лара Сент-Пол Павароттимен бірге деректі фильмнің сұхбаттауышы болды, ол өзінің өмірі мен мансабы туралы ашық сөйледі. Сегіз жыл ішінде Паваротти Лириктегі 41 жоспарланған өнер көрсетуінің 26-сын тоқтатты, ал Крайниктің өмір бойына тыйым салу туралы шешімі опера әлемінде кеңінен танылды, өйткені орындаушы репетициялар басталғаннан екі аптадай бұрын премьерадан бас тартты, себебі сегізкөз нервінің қысымынан екі айлық емдеу қажет болды. 1998 жылдың 12 желтоқсанында ол «Saturday Night Live» бағдарламасында өнер көрсеткен алғашқы (және, бүгінгі күнге дейін жалғыз) опера әншісі болды, ол Ванесса Л. Уильямспен бірге орындады. Ол 1995 жылы U2 тобының «Miss Sarajevo» әнінде және 1999 жылы Аргентинаның Буэнос-Айрес қаласындағы Boca Juniors аренасы La Bombonera-да Мерседес Сосамен бірге өнер көрсетті. 1998 жылы Павароттиге «Grammy Legend» сыйлығы табысталды.

Еңбек жолы: 2000-шы жылдардың басында

2001 жылы Паваротти Италия сотында ұзақ жылдар бойы дауласқан ресми тұрғылықты жері мен салық төлеуге жататын табысы мәселесі бойынша ақталды. Паваротти көптен бері Монако княстығындағы салық бейкенті Монте-Карлоны ресми тұрғылықты жері деп мәлімдеген, бірақ 1999 жылы итальяндық сот оның Монакодағы мекенжайы бүкіл отбасына сыймайтынын айтып, бұл талапты қабылдамады. 2000 жылы Паваротти 1989 жылдан 1995 жылға дейінгі кезеңде салықтан қашу фактісіне байланысты Италия үкіметіне 7,6 миллион доллардан астам салық және айып төлеуге келісті. Кейіннен 2001 жылы Паваротти жалған салық декларациясын тапсырды деген айыптан толық ақталды. 2003 жылдың соңында ол өзінің соңғы жинағын және алғашқы және жалғыз "кроссовер" альбомын – Ti Adoro шығарды. 13 әннің көп бөлігін Микеле Центонце жазды және продюсерлік етті, ол 1998 мен 2000 жылдар аралығында "Паваротти және достары" концерттерін ұйымдастыруға көмектескен болатын. Тенор бұл альбомды Николетта Мантованиге үйлену тойына сыйлық ретінде тартты. Сол жылы ол Монаконың Мәдениет орденінің командирі атанды. 2004 жылы Павароттидің бұрынғы менеджерлерінің бірі Герберт Бреслин "The King & I" атты кітабын және ең көп сатылған классикалық альбомды – "The Three Tenors" тобының "Carreras Domingo Pavarotti in Concert" альбомын жариялады (соңғы жазба Пласидо Доминго және Хосе Каррерас арасында бөлісілді).

Соңғы нәтижелер мен денсаулық мәселелері

Паваротти өзінің қоштасу турнесін 2004 жылы 69 жасында бастады, сахнадағы төрт он жылдықтан астам уақытынан кейін, ескі және жаңа жерлерде соңғы рет өнер көрсетті. 2004 жылдың 13 наурызында Паваротти Нью-Йорк Метрополитен Операсында Джакомо Пуччинидің «Тоска» операсындағы суретші Марио Каварадосси рөлі үшін ұзақ сонар алқыс алған операдағы соңғы өнерін көрсетті. 2004 жылдың 1 желтоқсанында ол 40 қалалық қоштасу турнесін жариялады. Паваротти және оның менеджері Терри Робсон импресарио Харви Голдсмитке Бүкіләлемдік қоштасу турнесін ұйымдастыруды тапсырды. Оның соңғы толыққанды өнері 2005 жылдың желтоқсан айында Тайваньда өткен екі айлық Австралия-Океания турнесінің соңында болды. 2005 жылдың наурыз айында Паваротти екі омыртқасын түзету үшін мойын операциясын жасады. 2006 жылдың басында ол тағы бір арқа операциясынан өтті және Нью-Йорктегі ауруханада инфекция жұқтырып, АҚШ, Канада және Ұлыбританиядағы концерттерін тоқтатуға мәжбүр болды.

2006 жылдың 10 ақпанында Паваротти Италияның Турин қаласында өткен 2006 жылғы Қысқы Олимпиаданың ашылу салтанатында «Nessun dorma» әнін орындады, бұл оның соңғы өнері болды. Ашылу салтанатының соңғы бөлігінде оның өнері халықаралық көрермендерден түннің ең ұзақ және ең дауысты алқысын алды. Спектакльдің режиссері Леоне Маджиера өзінің 2008 жылғы «Паваротти Висто да Висино» атты естеліктерінде бұл өнер бірнеше апта бұрын жазылғандығын айтты. «Оркестр көрермендер үшін ойнағандай болды, мен дирижерлік еттім, ал Лучано ән салғандай болды. Нәтижесі тамаша болды», - деп жазды ол. Павароттидің менеджері Терри Робсон тенордың Қысқы Олимпиада комитетінің шақыруын бірнеше рет қабылдамағанын айтты, себебі ақпан айында Туриннің суықтағы түнгі уақытында ән салу мүмкін емес еді. Комитет ақырында оны әнді алдын ала жаздырып қатысуға көндірді.

Өлім

Халықаралық "қоштасу туры" аясында 2006 жылдың шілдесінде Павароттиге бүйрек безінің қатерлі ісігі диагнозы қойылды. Тенор бұл диагноздың салдарымен күресті, күрделі ішкі операция жасады және әншілік міндеттерін қайта бастау және аяқтау жоспарларын жасады, бірақ ол 2007 жылдың 6 қыркүйегінде Моденадағы үйінде қайтыс болды. Оның қайтысынан кейін менеджері Терри Робсон мәлімдеме жасады: "Маэстро бүйрек безінің қатерлі ісігімен ұзақ және қиын күрес жүргізді, бұл ісік ақырында оның өмірін алып қойды. Өмірі мен жұмысын сипаттағандай, ол ауруының соңғы сатыларына дейін оң көзқараспен болды". Павароттидің жерлеу рәсімі Модена соборында өтті. Сол кездегі премьер-министр Романо Проди және Кофи Аннан қатысты. Италия әуе күштерінің акробатикалық ұшу тобы "Frecce Tricolori" жасыл, ақ және қызыл түтін іздерін қалдыра отырып, соңғы рет ұшып өтті. Модена қаласының ортасымен жерлеу процессиясынан кейін Павароттидің табыты Монтале Рангоне ауылына, Кастельнуово Рангонеге қарасты ауылға жеткізіліп, Паваротти отбасының мазартасына жерленді. Жерлеу рәсімі CNN телеарнасында тікелей эфирде көрсетілді. Вена мемлекеттік операсы мен Зальцбург фестиваль залы аза тұту үшін қара тулар көтерді. Лондонның Корольдік опера театры сияқты көптеген опера театрлары құрмет көрсетті.

Кино және теледидар

Павароттидің киноға жасаған жалғыз қадамы – Франклин Дж. Шаффнердің режиссерлігімен түсірілген «Иә, Джорджо» (1982) романтикалық комедиясы, онда ол басты рөлдегі Джорджо Финиді сомдады. Фильм сыншылар тарапынан да, коммерциялық тұрғыдан да сәтсіз аяқталды, алайда «Үздік музыка, түпнұсқа ән» номинациясы бойынша «Оскар» сыйлығына ие болды. Ол Жан Пьер Поннелдің осы аттас операны бейімдеген «Риголетто» фильмінде (1982) немесе 1978 мен 1994 жылдар аралығында теледидарға түсірілген 20-дан астам опералық қойылымында жақсырақ көрінеді, олардың көпшілігі Метрополитен Операсымен бірлесіп жасалған және көпшілігі DVD форматында қолжетімді. Ол PBS телеарнасындағы «Паваротти Филадельфияда: Богема» және «Мантуя герцогі, Риголетто ұлы қойылымдары» атты арнайы бағдарламалары үшін екі «Primetime Emmy» сыйлығын алды. 2019 жылы Рон Ховард режиссерлік еткен және Павароттидің отбасылық архиві, сұхбаттар мен тікелей музыкалық кадрларын пайдаланып, оның мұражайларымен бірлесіп түсірілген «Паваротти» атты деректі фильм жарық көрді.

Гуманитаризм

Паваротти жыл сайын өзінің туған қаласы Италияның Модена қаласында Pavarotti & Friends қайырымдылық концерттерін өткізді, оған музыка индустриясының барлық салаларынан әншілер қатысты, соның ішінде B. B. King, Андреа Бочелли, Zucchero, Jon Bon Jovi, Bryan Adams, Bono, James Brown, Mariah Carey, Eric Clapton, Dolores O'Riordan, Sheryl Crow, Céline Dion, Anastacia, Elton John, Deep Purple, Meat Loaf, Queen, George Michael, Tracy Chapman, Spice Girls, Sting және Barry White. Олар Біріккен Ұлттар Ұйымының бірнеше мақсатына қаржы жинады. Концерттер соғыс зардап шеккен балаларға, Босния, Гватемала, Косово және Ирактағы соғыс пен азаматтық тәртіпсіздіктің құрбандарына арналды. Босниядағы соғыстан кейін ол Босния суретшілеріне өнерлерін дамытуға мүмкіндік беру үшін оңтүстік Мостар қаласында Pavarotti Music Centre-ді қаржыландырып, құрды. Осы үлесі үшін Сараево қаласы оны 2006 жылы құрметті азамат деп жариялады. Ол 1988 жылы желтоқсанда Солтүстік Арменияда 25 000 адамның қаза болуына себеп болған Спитак жер сілкінісі сияқты қайғылы оқиғалардың құрбандарына көмектесу үшін қайырымдылық концерттерде өнер көрсетті және француз поп-музыкасының жұлдызы, армяндық Шарль Азнавурмен бірге Gounod-тың Ave Maria әнін орындады. Ол Уэльс ханшайымы Диананың жақын досы болды. Олар жер миналарын жоюға қаржы жинады. 1998 жылы ол Біріккен Ұлттар Ұйымының Бейбітшілік Елшісі болып тағайындалды, өзінің даңқын БҰҰ мәселелерін, соның ішінде Мыңжылдық Даму Мақсаттарын, ЖИТС/АИТС, балалардың құқықтарын, қалалық кемқоналықтар мен кедейлікті жариялау үшін пайдаланды. 1999 жылы Паваротти Ливанның 15 жылдық қатал азаматтық соғыстан кейін әлемдік аренаға оралуын белгілеу үшін Бейрутта қайырымдылық концерт өткізді. Соғыс аяқталғаннан бері Бейрутта өткен ең ірі концертке 20 000 адам қатысты, олар Сауд Арабиясы және Болгария сияқты алыс елдерден келді. 1999 жылы ол Гватемала азаматтық соғысының жетімдері үшін мектеп салуға арналған қайырымдылық концерт ұйымдастырды. Ол оның есімімен аталып, Centro Educativo Pavarotti деп аталды. Қазіргі таңда мектепті Нобель сыйлығының иегері Ригоберта Менчу Тумның қоры басқарады. 2001 жылы Паваротти БҰҰ-ның босқындар жөніндегі жоғарғы комиссарынан бүкіл әлемдегі босқындарға көмектесуге атқарған еңбегі үшін Нансен медалімен марапатталды. Ол қайырымдылық концерттері мен ерікті жұмысы арқылы басқаларға қарағанда көп ақша жинады. Сондай-ақ 2001 жылы Паваротти Ақ үйдің президенті мен бірінші ханымы таңдаған бес марапаттың біріне ие болды, өнер саласындағы өмірлік жетістіктері үшін құрмет көрсетілді, содан кейін Кеннеди орталығындағы Кеннеди орталығының марапаттауы болды. Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас хатшысы және сол жылы Нобель бейбітшілік сыйлығының иегері Кофи Аннан оның адамзат игілігіне қосқан үлесі үшін мақтады. Алты ай бұрын Паваротти өзінің туған қаласы Италияның Модена қаласында ауған босқындары, әсіресе балаларға көмектесу үшін үлкен қайырымдылық концерт өткізді. Ол алған басқа да марапаттардың ішінде "Лондонның бостандығы" және Қызыл Кресттің "Адамзатқа көрсеткен қызметі үшін сыйлық" бар, ол осы ұйымға қаржы жинаудағы жұмысы үшін берілді, сондай-ақ 1998 жылғы "MusiCares Person of the Year" сыйлығы, ол Ұлттық жазба өнер және ғылым академиясымен гуманитарлық батырларға берілді. Ол халықаралық кәсіби музыкалық бауырластық Delta Omicron-ның ұлттық меценаты болды.

Мұрагерлік және мұралық үлестіру

Оның бірінші өсиеті қайтыс болғаннан кейінгі күні ашылды; екінші өсиеті сол қыркүйек айының ішінде ашылды. Ол туған жері Моденадан тыс жердегі (қазір мұражай) үйді, Пезародағы вилланы, Монте-Карлодағы пәтерін және Нью-Йорктегі үш пәтерді мұра етіп қалдырды. Павароттидің жесірінің адвокаттары Джорджо Бернини мен Анна Мария Бернини және менеджері Терри Робсон 2008 жылдың 30 маусымында оның отбасы мүлкін 300 миллион евроға (474,2 миллион доллар, оның ішінде 15 миллион АҚШ доллары) бейбіт түрде келісіп шешкенін мәлімдеді. Паваротти өмірден озғанға дейін екі өсиет жазды: біреуі итальяндық заң бойынша мүлкін бөліп, жартысын екінші әйелі Николетта Мантованиге, ал жартысын төрт қызына берді; екіншісі АҚШ-тағы мүлкін Мантованиге берді. 2008 жылдың шілде айының соңына қарай судья келісімді бекітті. Алайда, Пезаро қалалық прокуроры Массимо ди Патрия Паваротти өсиетке қол қойған кезде толыққанды санада болмаған деген күдіктерді тергеді. Мантованидің адвокаты, оның бірінші некесінен туған үш қызымен араздасқандығы туралы хабарлар тарағаннан кейін, Павароттидің мүлкі "әділ" шешілгенін мәлімдеді. Ол 2013 жылы Италия-АҚШ қорының «Америка» сыйлығымен және 2014 жылы музыкаға ерекше үлес қосқаны үшін «Брит» сыйлығымен марапатталды.

Таңдалған дискографиясы

Опералық қойылымдардың өте кең дискографиясына қоса, Паваротти көптеген классикалық және поп музыкалық жазбалар жасады, сондай-ақ Pavarotti & Friends концерттер сериясын ұйымдастырды және Decca лейблы үшін студиялық концерттік альбомдар сериясын шығарды: бастапқыда опера арияларының алты альбомы, ал 1979 жылдан бастап итальяндық әндердің алты альбомы.

Студиялық концерттік альбомдар

Сүйікті итальяндық ариялар – «La Bohème», «Tosca» және «Rigoletto» әуендерінен алынған ариялар. Корольдік опера үйінің оркестрі, Ковент-Гарден. Эдвард Даунс. Decca Records, 1966.
Верди мен Доницеттидің ариялары – «Luisa Miller», «I due Foscari», «Un ballo in maschera», «Macbeth», «Lucia di Lammermoor», «Il duca d'Alba», «La favorita» және «Don Sebastiano» (Эдвард Даунс басшылығымен Вена опера оркестрімен, 1968).
Тенор ариялары итальян операсынан – «Guglielmo Tell», «I puritani», «Il trovatore», «L'arlesiana», «La bohème», «Mefistofele», «Don Pasquale», «La Gioconda» және Джузеппе Пиетридің «Maristella». Лучано Паваротти (тенор), Арлин Оугер (сопрано). Леоне Маджиера (пианино). Вена опера оркестрі мен хоры. Амброзиандық әншілер. Жаңа филармония оркестрі. Никола Ресцигно, 1971.
Әлемнің сүйікті тенор ариялары – «Tosca», «Carmen», «Aida», «Faust», «Pagliacci», «Martha». Патшалық филармониялық оркестр. Веналық фольксопера оркестрі. Леоне Маджиера. Жаңа филармония оркестрі. Ричард Бонинг, 1973.
Паваротти концертте – Бонончини, Гендель, Алессандро Скарлатти, Беллини, Тости, Респиги, Россинидің ариялары мен әндері. Болоньяның коммунальдық театрының оркестрі. Ричард Бонинг, 1973.
«O Holy Night» – Адам, Страделла, Франк, Меркаданте, Шуберт, Бах (Гуноның баптаулары), Бизе, Берлиоз, Пьетро Йон, Алоис Мелишардың әндері мен күйлері. Вандзуорт мектептік ұлдар хоры. Лондон дауыстары. Ұлттық филармония оркестрі. Курт Герберт Адлер, 1976.
«O Sole Mio» – Сүйікті неаполитандық әндер. Эдуардо ди Капуаның 13 әні: «O sole mio», Франческо Паоло Тости: «'A vucchella», Энрико Каннио: «O surdato 'nnammurato», дәстүрлі: «Fenesta vascia», Тости: «A Marechiare», Эрнесто де Кертис: «Torna a Surriento», Гаэтано Эррико Пеннино: «Pecchè?», Винченцо д'Аннибале: «O paese d' 'o sole», Эрнесто Тальяферри: «Piscatore 'e Pusilleco», Кертис: «Tu ca nun chiagne», Капуа: «Maria, Mari», Луиджи Денца: «Funiculì funiculà». Болонья коммунальдық театрының оркестрі. Антон Гуадагно. Ұлттық филармониялық оркестрі. Джанкарло Кьярамелло, 1979.
«Verismo» – «Fedora», «Mefistofele», «Adriana Lecouvreur», «Iris», «L'Africaine», «Werther», «La fanciulla del West», «Manon Lescaut», «Andrea Chénier» ариялары. Ұлттық филармониялық оркестр. Оливьеро де Фабритис (Рикардо Чайли «Andrea Chénier» ариялары үшін), 1979.
«Mattinata» – Кальдараның 14 әні, бұрын Перголезиге жатқызылған, мүмкін Винченцо Цямпидің: «Tre giorni son che Nina», Беллини, Томмазо Джордани, Россини, Глюк, Тости, Доницетти, Леонкавалло, Бетховен және Франческо Дюранте. Филармония оркестрі. Пьеро Гамба. Ұлттық филармониялық оркестрі. Антонио Тонини (дирижер), 1983.
«Mamma» – Чезаре Андреа Биксио, Эрнесто де Кертис, Артуро Буцци Печча, Станислао Гастальдон, Чезаре Цезарини, А. Уолтер Крамер, Карло Инноченци, Джованни Д'Анци, Эльдо Ди Лазаро, Винченцо Де Кресценцо, Доменико Мартуцци, Аниелло Калифано, Коломбино Аронаның әндері. Генри Манчини аранжировкалап, дирижерлік етті, 1984.
«Passione» – Эрнесто Тальяферри, Паоло Тости, Паскуале Марио Коста, Теодоро Коттрау, Евемеро Нарделла, Родольфо Фальво, Де Кертис, Ди Капуа, Э. Болонья коммунальдық театрының оркестрі. Джанкарло Кьярамелло, 1985.
«Volare» – Доменико Модуньо, Луиджи Денца, Чезаре Андреа Биксио, Габриэль Сибелла, Джованни Д'Анци, Майкл Джон Бонагура, Эдоардо Маскерони, Эрнесто Де Кертис, Эрменгильдо Руччионе, Пьетро Маскагни, Гидо Мария Ферилидің 16 әні. Генри Манчини аранжировкалап, дирижерлік етті, 1987.
«Ti Adoro» – Романо Мусумарра, Карло Миоли, Орнелла Д'Урбано, Микеле Центонзе, Андреа Беллантани, Даниэль Вулетич, Верис Джаннетти, Нино Рота/Эльса Моранте, Эдоардо Беннато, Ханс Циммер/Гэвин Гринавей/Джеффри Пескетто, Люсио Далланың әндері. Корольдік филармониялық оркестр. «Orchestra di Roma». Болгария симфониялық оркестрі. Романо Мусумарра. Джанкарло Кьярамелло, 2000.