Кіріспе

Италия композиторы (1863–1945)

Пьетро Маскани (7 желтоқсан 1863 – 2 тамыз 1945) – итальян композиторы, ең көп танымал туындылары опералары. Оның 1890 жылы жазған «Cavalleria rusticana» операсы опера тарихындағы ең үлкен сенсациялардың бірі болды және итальяндық драмалық музыкадағы веризм қозғалысын жеке бастады. Маскани, Руджеро Леонкавалло сияқты, тек бір ғана операсымен танылған және алғашқы табысын ешқашан қайталай алмаған композитор деп жиі айтылса да, «L'amico Fritz» және «Iris» опералары премьераларынан бері Еуропада (әсіресе Италияда) репертуарда сақталып келеді. Маскани он бес опера, оперетта, бірнеше оркестрлік және вокалдық шығармалар, сондай-ақ әндер мен фортепианоға арналған музыка жазды. Өмірі бойы композитор және дирижер ретінде зор табысқа жетіп, өзінің және басқалардың музыкасын орындады, сонымен қатар операларында әртүрлі стильдерді қолданды.

Ерте өмір және білім

Маскани 1863 жылдың 7 желтоқсанында Тоскананың Ливорно қаласында Доменико мен Эмилия Масканидің екінші ұлы ретінде дүниеге келді. Оның әкесі нан пісіретін дүкенге иелік етіп, оны басқарды. Джованни Тарджони Тоццетти ("Нанни") сол жылы сол қалада туды және Масканидің өмір бойына созылған досы мен әріптесі болды. 1876 жылы, 13 жасында Маскани Ливорно музыка институтын (кейін Иституто Черубини деп аталды) құрған Альфредо Софрединиден музыкалық білім алды. Софредини жақында Милан қаласында музыкалық білімін аяқтаған еді. Ливорно тумасы болған Софредини композитор, мұғалім және музыкалық сыншы еді. Маскани жылдам түрде шығармалар жаза бастады: 1879 және 1880 жылдар аралығында ол бірнеше туынды жазды: До минорындағы симфония, Фа мажорындағы бірінші симфония, Элегия, Кири, Глория және Аве Мария.

Музыкалық мансап: 1880-1889

Масканьидің In Filanda атты алғашқы кантатасының премьерасы 1881 жылы 9 ақпанда Cherubini институтында өтті. Миланда өткен музыкалық байқауда орындалған кантата бірінші орынды жеңіп алды. Сол жылы Маскани Миланда музыканттар Ариго Бойто мен Амилькаре Пончиеллимен кездесті. 1882 жылы ол Фридрих Шиллердің мәтіні бойынша "Cantata alla gioia" әнін жазды, содан кейін дауыс пен фортепианоға арналған Гарибальдидің "La stella di Garibaldi" және "La tua stella" әндерін жазды. 6 мамырда Маскани Ливорнодан Миланға кетті. 12 қазанда Милан консерваториясына емтихан тапсырып, қабылданды. Миланда Маскани белгілі композитор Джакомо Пуччинимен танысты және Casa Musicale Sonzogno [it] компаниясының көркемдік директоры Аминторе Галлидің шәкірті болды. 1883 жылдың 9 қаңтарында Масканидің әпкесі Мария қайтыс болды. "In Filanda" кантатасы "Пинотта" деп аталды және консерваторияның музыкалық байқауына ұсынылды, бірақ тіркелу мерзімі өткендіктен қабылданбады. 1884 жылы ол тенор мен фортепианоға арналған "Ballata", сопрано мен фортепианоға арналған "M'ama non m'ama" (скерцо), "Messagio d'amore" және "Alla luna" шығармаларын жазды. 1885 жылы Маскани Андреа Маффеидің мәтініне сүйене отырып, тенор мен оркестрге арналған романс – "Кремондағы Неаполь королі" (Il Re a Napoli in Cremona) шығармасын жазды. Ол оқуын аяқтамай Миланнан кетіп қалды. Сол жылы ол Витторио Форли, Альфонсо және Сиро Скогнамильо оперетталық труппаларында, ал Генуяда Луиджи Арнальдо Вассалло труппасында дирижер болып гастрольдік сапарда болды. 1886 жылы Маскани импресарио Луиджи Марескамен танысып, оныңмен жұмыс істей бастады. Желтоқсан айында Маскани Маресканың труппасымен бірге Серьинолаға келді. Оған болашақ әйелі Аргенида Марселлина Карбогнани (Лина) еріп жүрді. Қала әкімі Джузеппе Канноненің көмегімен Маскани көп ұзамай Мареска труппасынан кетіп қалды, бірақ бұл оңай болмады. Ол Серьигноланың жаңа филармониялық оркестрінің музыка және ән шебері болып тағайындалды. Оның атағы арта түсті. Ол сонымен қатар фортепианодан сабақтар берді. 1888 жылдың ақпан айында ол "Глория мессасы" бойынша жұмысты бастады. 1888 жылдың шілдесінде Casa Musicale Sonzogno Teatro Illustrato басылымында Галли мен Антонио Гисланцони қатысатын бір актілік опералар байқауын жариялады. Келесі жылы Маскани 27 мамырда "Кавальерия рустикана" (Cavalleria rusticana) композициясын аяқтап, қолжазбасын Миланға жіберді. Маскани жетпіс екі басқа операны, соның ішінде Никола Спинеллидің "Лабилиясын" және Винченцо Ферронидің "Руделлосын" жеңіп шықты. Маскани 1889 жылдың 3 ақпанында Лина Карбогнаниға үйленді. Келесі күні олардың тұңғыш ұлы Доменико Маскани ("Мими") дүниеге келді. 1891 жылдың 3 қаңтарында олардың ұлы Дино дүниеге келді. 1892 жылы қыздары Эми дүниеге келді.

18901899 жылдар

1890 жылы 21 ақпанда Маскани өзінің операсын көрсету үшін Римге шақырылды. Sonzogno конкурсының жеңімпазы болған Cavalleria rusticana операсының премьерасы 17 мамырда Римдегі Teatro Costanzi театрында өтті. Ол үлкен жетістікке ие болды, опера көп ұзамай Италияның солтүстігі мен оңтүстігінде – Флоренция, Турин, Болонья, Палермо, Милан, Генуя, Неаполь, Венеция және Триест қалаларында қойылды. Желтоқсан айында Густав Малер Будапештте операны дирижерлік етті. Одан кейін Мюнхен, Гамбург, Санкт-Петербург, Дрезден және Буэнос-Айрес қалалары операны қабылдады. 1891 жылы наурыз айында Венада орындалды. 26 жасында Маскани халықаралық деңгейде танымал болды. Маскани өзінің екінші ең сәтті операсы – "L'amico Fritz" операсының премьерасын 1891 жылы 31 қазанда Римдегі Teatro Costanzi театрында өткізді. "I Rantzau" операсының премьерасы 10 қарашада Флоренциядағы La Pergola театрында оның жеке режиссерлігімен өтті. Композитор одан кейін "Silvano" (1894) операсын аяқтады. 1895 жылы 16 ақпанда Миланның La Scala театрында "Guglielmo Ratcliff" операсының тұңғыш қойылымын ұйымдастырды. 15 наурызда сол театрдың сахнасында "Silvano" операсының премьерасы болды. Сол жылы Маскани Пезаро қаласындағы Liceo Rossini театрының директоры болып тағайындалды және отбасымен бірге сол жерге көшті. 1896 жылы 2 наурызда Маскани Liceo театрында "Zanetto" операсының премьерасын дирижерлік етті. Ол композиторлық және режиссерлік қызметін жалғастырды. 1898 жылы 29 маусымда Реканатиде Маскани өзінің "A Giacomo Leopardi" симфониялық поэмасының премьерасын өткізді. Маскани либретто жазушы Луиджи Ильицамен ынтымақтастыққа түсті. Олардың бірінші жұмысы – "Iris" операсы 22 қарашада Римдегі Teatro Costanzi театрында көрсетілді. Масканидің әкесі 1899 жылы мамыр айында дүние салды.

1900 1909 жыл

1900 жылы Маскани Мәскеу мен Санкт-Петербургте гастрольде болды, ал 1901 жылдың 17 қаңтарында «Le maschere» операсы алты итальяндық театр сахнасында тұңғыш рет көрсетілді. Джузеппе Верди 27 қаңтарда қайтыс болды, ал келесі айда Маскани Вердидің қазасын еске алды. Сол жылы Венада Вердидің «Реквиемін» дирижерлік етті. 1902 жылдың тамызында Маскани Холл Кейннің «Мәңгілік қала» пьесасына қосымша музыка жазды; пьеса Масканидің музыкасымен Лондонда 2 қазан күні тұңғыш рет көрсетілді. 1902 және 1903 жылдары ол Канада мен АҚШ-та гастрольде болды (әсіресе Монреаль, Нью-Йорк, Филадельфия, Бостон және Сан-Франциско қалаларында), онда өзінің және басқа композиторлардың көптеген шығармаларын дирижерлік етті. Гастрольдер көбінесе сәтсіз аяқталды, бірақ Сан-Францискоға жасаған сапары Масканиге ерекше ыстық қарсылық көрсетілгенмен аяқталды. 1903 жылы Маскани билік органдарымен туындаған мәселелерден кейін Пезаро қаласын тастап кетті. Ол Римдегі Scuola Musicale Romana музыка мектебінің директоры болды. Сол жылы ол француздық баспагер Пол де Шуденспен келісімшартқа қол қойды. Пол Коллинның француз либреттосы бойынша жазылған «Амика» операсы 1905 жылдың 16 наурызында Монте-Карлода тұңғыш рет көрсетілді. Сол жылы ол Руджеро Леонкавалло және Джакомо Пуччинимен дауласты. Сондай-ақ, «Le maschere» операсының Ливорнодағы тұңғыш көрсетілісі де болды. Маскани 1909 жылдың тамызынан басталатын маусымда Костанци театрының директоры болды.

1910-1919 жылдар

1910 жылы 4 сәуірде Маскани Анна Лоллимен қарым-қатынас бастады. Қазан айында ол Пуччинимен қайта табысты. Маскани 1911 жылы Рим музыкалық мектебінің (Scuola Musicale Romana) директоры қызметін тоқтатты. Сол мамыр айында ол Оңтүстік Америкада жеті айлық гастрольдік сапар бастау үшін Буэнос-Айреске кетті. "Изабеу" операсының тұңғыш көрсетілісі 2 маусымда Буэнос-Айресте өтті. 1912 жылы "Изабеу" операсының итальяндық тұңғыш көрсетілісі Миланның "Ла Скала" театрында (дирижер Туллио Серафин) және Венецияның "Ла Фениче" театрында (дирижер Маскани) бірдей уақытта өтті. 28 наурызда ол Париж маңындағы Белльвьюде "Паризина" операсы бойынша жұмыс істей бастады, кейде қызы Эми, сүйіктісі Анна Лолли және либретто авторы Габриэль д’Аннунциомен бірге. "Паризина" операсының тұңғыш көрсетілісі сол жылдың 15 желтоқсанында Миланда өтті. Сол кездегі Италияның ірі композиторларының көпшілігі қатысты, олардың ішінде Пуччини, Умберто Джордано және Риккардо Зандонай болды. 1914 жылы жаңа опера Ливорно және Римде көрсетілді. 28 шілдеде Бірінші дүниежүзілік соғысқа алып келген оқиғалар орын алды: Пуччини мен Маскани Италияның осы соғысқа қатысуына қарсы болды, нәтижесінде Масканидің ұлы Дино соғыста тұтқынға алынды. 1915 жылы Маскани Нино Оксилияның "Рапсодия Сатаника" фильміне музыка жазды. Көрсетілім кезінде үнсіз фильмдерге әдетте орган, фортепиано немесе оркестр тікелей сүйемелдеу жасады, көбінесе дирижер немесе музыкант үшін белгілермен жабдықталған дайын ноталар (кейде түпнұсқа музыкамен) қолданылды. Маскани Луиза де ла Рамедің "Екі кішкентай ағаш кепіш" (I due Zoccoletti) туындысының авторлық құқықтарына байланысты дауға түсті, бұл Пуччини мен Масканидің екеуіне де әсер етті. Маскани осы тақырыпты "Лодолетта" операсы үшін пайдаланды. Аталған операның тұңғыш көрсетілісі 1917 жылы 30 сәуірде Римде өтті. Операның Ливорнодағы тұңғыш көрсетілісі 28 шілдеде Бениамино Джиглинің қатысуымен өтті. "Си" Масканидің операсы, оны импресарио Карло Ломбардо жазуға ықпал еткен, 13 желтоқсанда Римде тұңғыш рет көрсетілді.

1920-1939 жылдар

1920 жылы Маскани «Il piccolo Marat» шығармасын жазды, оның премьерасы 1921 жылы 2 мамырда Римде, ал қыркүйекте Буэнос-Айресте өтті. Композитор 1922 жылдың мамыр айында Оңтүстік Америкаға гастрольдік сапармен оралды. 1923 жылы ол «Visione Lirica» шығармасын жазды. Маскани 1926 жылы 6 қыркүйекте Time журналының мұқабасында пайда болды. 1927 жылы ол Римдегі «Гранд Плаза» қонақ үйіне көшіп барды және өмірінің соңына дейін сол жерде тұрды. 1930 жылы Маскани 1924 жылы қайтыс болған Пуччиниге құрмет көрсету мақсатында Торре-дель-Лагода «Богеманы» дирижерлік етті. 1931 жылы «Le maschere» Ла Скалада қойылды. «Pinotta» шығармасының премьерасы 1932 жылы 23 наурызда Сан-Ремода өтті. Ол PNF (фашистік партия) партиясына, Джордано сияқты көптеген заманауи музыканттардың үлгісімен қосылды. «Nerone» шығармасының премьерасы 1935 жылы 16 қаңтарда Миланда, ал 24 тамызда Ливорнода өтті. 1936 жылдың маусым айында Масканидің ұлы Дино Сомалиде қайтыс болды.

Соңғы жылдар

1940 жылы Италияның барлық өңірінде оның ең танымал операсы – «Кавальерия рустикананың» елу жылдығы тойланды, көбінесе Маскани дирижерлік етті. Опера Масканидің жетекшілігімен «La Voce del padrone» («Мырзаның дауысы») үшін Ла Скалада жазылды, ол арнайы сөздік кіріспе жазды. Кейіннен EMI бұл жазбаны LP және CD форматтарында қайта шығарды. 1942 жылы Папа Пий XII-ге қабылдаудан кейін газеттерде Маскани, католик дінінің өкілі ретінде, туберкулезбен ауырған қызының Папаның батасын алғаннан кейін сауығып кеткенін айтты, оған тәңіржыр мен күміс медаль сыйланған еді. 1943 жылдың сәуір айында Маскани Ла Скалада «Л’Амико Фриц» операсын дирижерлік етіп соңғы рет өнер көрсетті. Сол кезде ол дирижерлік еткенде креслода отыруға мәжбүр болды. Масканидің Рим операсындағы соңғы маусымы («Кавальерия рустикана» және «L’Амико Фриц») 1944–1945 жылдары өтті. Маскани 1945 жылдың 2 тамызында Римдегі Grand Hotel Plaza қонақ үйінде қайтыс болды. Қоштасу рәсімі 4 тамызда өтті. Италия билігі қатыспады. 1951 жылы оның денесі Римнен Ливорноға көшірілді, онда Маскани ресми құрметке ие болды. 1963 жылдың 7 желтоқсанында Масканидің туғанына 100 жыл толуына орай Римде «Cavalleria rusticana» операсының премьерасы кезінде Маскани тұрған Albergo del Sole қонақ үйіне мемориалдық тақта орнатылды.

Қажетті жобалар

Өзінің ұзақ мансабында Маскани көптеген опера жазуды жоспарлаған. Төменде осы жобалардың толық емес тізімі келтірілген, олар ешқашан жарық көрмеген:

Зилия, шамамен Феличе Романидың либреттосы бойынша (1877 ж.)
Скамполо, шамамен Дарио Никодемидің либреттосы бойынша (1921 ж.)
I Бьянки эд и Нери, Марио Гисалбертидің либреттосы бойынша (1938 ж.)

Басқа медиада

1980 жылы шыққан "Ашулы бұқа" фильмінің саундтрегінде Каваллерия рустикана операсынан Intermezzo, Сильвано операсынан Barcarolle және Гульельмо Ратклифф операсынан (Il sogno di Ratcliff деп белгілі) Intermezzo қолданылған. 1990 жылы түсірілген "Құда әкесі ІІІ бөлімі" фильмінің кульминациялық сахнасы Палермодағы Массимо театрындағы Каваллерия рустикана қойылымында өтеді, онда Майкл Корлеоненің ұлы Энтони Туриду рөлін ойнайды. Фильм Intermezzo музыкасымен аяқталады.