Кіріспе

Кесіртке түрі
Speciesbox
| сурет = Xenosaurus grandis.jpg
| күйі = VU
| күйі жүйесі = IUCN3.1
| күйі сілтемесі =
| туыс = Xenosaurus
| түрі = grandis
| авторы = (Gray, 1856)
| таралу картасы = Xenosaurus grandis distribution.png
| синонимдер = *Cubina grandis
Xenosaurus fasciatus
Xenosaurus grandis
| синонимдер сілтемесі =

Таксономия

Бес мойындалған түрше бар, олар түрдің таралған ареалы бойынша кеңінен таралған, ал түрлер тобы қайта қарастырылуда. Кейбір түршелер қазіргі уақытта түр статусына көтерілу процесінде. Түрдің өзі IUCN Қызыл тізімінде осал түр ретінде тіркелген және оның саны қазір азайып барады. Оның жалпақ дене құрылымы, ең болмаса, тар жарықтарға сығуға бейімделу болып табылады. Оның түсі қою сұрдан қою қоңырға дейін, ашық жолақтармен немесе дақтармен өзгереді. Онда екі тілге бөлінген тіл және кішкентай, өткір, клык тәрізді тістері бар.

Дене өлшемі

Орташа есепте, Xenosaurus grandis-тің тұмсықтан клоакаға дейінгі ұзындығы (SVL) 6,8–12,9 см құрайды. Xenosaurus түрлерінің кейбірінде жыныстық диморфизм байқалмаса, Xenosaurus grandis және басқа да түрлерде ол кездеседі. Xenosaurus grandis-те еркектер мен әйелдердің дене мөлшері айтарлықтай ерекшеленбейді, бірақ еркектердің басы (ұзындығы және ені бойынша) әйелдерге қарағанда пропорционалды түрде ірі болады. X. grandis-тің еркек және әйелдерінің сан сүйегінің ұзындығы мен бас пішінінде маңызды айырмашылықтар жоқ. Xenosaurus grandis үшін ауа және субстрат температурасы ерекше маңызды болуы мүмкін, себебі олар негіздерінен және жарықтардан шықпайды. Температуралар Xenosaurus түрлері арасында өзгеше болуы мүмкін, бұл олардың қоршаған ортасы мен мекендеу ортасына байланысты болуы мүмкін. Xenosaurus grandis көбінесе күн сәулесі аз түсетін тығыз тропикалық орманды мекендейді. Дене температурасы бауырының жабылу деңгейіне және жарықтағы орнына тәуелді болғанымен, жынысы, айы, өсімдік түрі немесе жарықтың сипаттамаларына байланысты емес. Олардың рационы негіздінен жәндіктерден тұрады, бірақ кейде кесірткелерді де жейді. X. grandis жыл сайын бала тумайды деуге де болады.

Географиялық ауқым

Оңтүстік Мексика мен Гватемалада Xenosaurus grandis-тің бес маңызды таралу аймағы бар: Орталық Веракрус, Оңтүстік Оахака, Солтүстік-орталық Оахака, Орталық Чиапас жоталары және Орталық Гватемала.

Тіршілік ету ортасы

Ксенозаврдың барлық түршелері тек қана тау жыныстарының жарықтарында ғана тіршілік етеді, бұл оларға көптеген орталарда өмір сүруге мүмкіндік береді, соның ішінде: ксерофиттік өсімдіктер, тропикалық жаңбырлы ормандар, бұлтты ормандар, емен ормандары және тропикалық жапырақты ормандар. Бұл кескілер өмір сүретін жерлеріне берік байланысты, өмірінің 95% көлемін тек 1-2 тау жынысының жарығында өткізеді.

Қорғау мәртебесі

Қазіргі уақытта Xenosaurus grandis IUCN бойынша осал түр ретінде жіктеледі. Бұл мәртебе түрдің фрагменттелген популяциялары, азайып бара жатқан популяция мөлшері, сондай-ақ тіршілік ортасының сапасы мен аумағының төмендеуіне байланысты берілді, ол жалпы 20 000 шаршы километрді құрайды. Түрдің жабайы табиғатта тірі қалуына ең үлкен қауіп – тіршілік ортасының жойылғандығы және халықаралық жануар саудасы үшін аулау. Бүркіттер X. grandis-тің ең ірі табиғи жоратындары болып табылады, бірақ олар түрдің жалпы тірі қалуына қауіп төндірмейді. Сонымен қатар, олардың мекендейтін жерлерінің температурасының жоғарылауы кесірткелер арасындағы өлім-жітім деңгейін арттырады, бұл түрге тағы бір қауіп тудырады.

Температура

Жоғары температуралар X. grandis-тің өлім-жітіміне байланысты. 2003-2004 жылғы Оңтүстік Мексика мен Гватемаланың ылғалды маусымында (түрдің табиғи ортасы) орташа температура 24,3°C болды. Бұл температура соңғы 34 жылдық мәліметтер бойынша тіркелген ең жоғары температуралардың жоғарғы 12%-ына кірді. 2002-2003 және 2003-2004 жылғы ылғалды маусымдарда бір жасар жас топтың (ең жас жас тобы) өлім-жітімі 0,1923-тен 0,6551-ге, ал ересек II (ең ескі жас тобы) үшін 0,3956-дан 0,5676-ға дейін өсті. Егер температураның көтерілуі жалғаса берсе, түрдің өмір сүруіне одан да қауіп төнеді және қазіргі уақытта ылғалды маусымдардың 50%-ы түр үшін қолайсыз деп есептеледі.

Халық саны мен өсу қарқыны

2004 жылы X. grandis-тің тірі қалу көрсеткіші 70,5%, ал өсу көрсеткіші 0,851 болды. Бұл көрсеткіштер төмендей түскендей болғанымен, басқа кесіртке туыстары мен отбасыларымен салыстырғанда X. grandis жақсы жағдайда. Қазіргі уақытта түрдің саны азайып барады, бұл негізінен адамның қызметі салдарынан олардың мекендеу ортасының жойылғандығымен байланысты. Егер ортаның жойылғандығы тоқтатылса, популяция кемінде тұрақты болады, тіпті өркендеуі мүмкін.