Кіріспе
Trogidae, кейде hide қоңыздары деп аталатын қоңыздар туысы – ерекше қылқанды немесе дөңгелек пішіндес қоңыздардың бір тобы. Олар дүние жүзінде кездеседі, және бұл туысқа төрт-бес туысқа жататын шамамен 300 түр кіреді. Трогидтердің ұзындығы 2 мм-ден 20 мм-ге дейін жетеді. Олардың дене пішіні сопақ немесе овал тәрізді, құрсақтары көбінесе жалпақ болады. Түсі қоңырдан сұрға дейін, тіпті қараға дейін өзгеруі мүмкін, сонымен қатар олар денелерін топырақпен жабады. Олар қалың аяқтары мен тікендері бар қоңыздарға ұқсайды. Олар – өлік жегіштер, және өліктерге соңғы болып келіп, олармен қоректенетін түрлердің қатарында. Көбінесе оларды өлі жануарлардың құрғақ қалдықтарында кездестіруге болады. Ересек қоңыздар мен дернәсілдері қауырсын мен теріні жейді. Кейбір түрлері құстар мен сүтқоректілердің ұяларында табылған. Көптеген түрлердің өмірлік циклы туралы мәліметтер жеткіліксіз, себебі олардың көпшілігі белгілі бір типтегі ұяларға бейімделген. Олар топырақпен денелерін жауып, аласұрып қалғандықтан, көбінесе хищниктер мен коллекционерлердің назарынан тыс қалады. Бұл топты Scarabaeidae туысының кіші туысы – Troginae деп қарастыруға болады. "Тіл қоңызы" деген атау кейде осы қоңыздарға қатысты қолданылса да, көбінесе Dermestidae туысына жататын түрлерге қолданылады.
Trogidae, sometimes called hide beetles, is a family of beetles with a distinctive warty or bumpy appearance. Found worldwide, the family includes about 300 species contained in four or five genera. Trogids range in length from 2 to 20 mm. Their shape is oblong to oval, with a generally flat abdomen. Their color ranges from brown to gray or black, and they often encrust their bodies with soil. They resemble scarab beetles with heavy limbs and spurs. They are scavengers and are among the last species to visit and feed on carrion. They are most often found on the dry remains of dead animals. Both adults and larvae eat feathers and skin. Some species are found in bird and mammal nests. Details of the life histories of many species are poorly known, since many are specialized to particular types of nests. They are often overlooked by predators and collectors due to their behaviors of covering their bodies with soil and becoming motionless when disturbed. This group may also be considered Troginae, a subfamily of the Scarabaeidae. The common name "skin beetle" is sometimes used in reference to these beetles, but more often refers to species of the Dermestidae.
Шығу тегі
Жасырын қоңыздар бүкіл әлемде кездеседі. Trogidae тұқымдастығының көптеген түрлері ылғалды ортаға қарағанда құрғақ ортада, әсіресе орташа белдеулі жазықтарда таралған. Әр туыс әлемнің әртүрлі аймақтарында кеңірек таралған. Трокс Холарктика/Эфиопия аймағында, Оморгус оңтүстік құрлықтарда, ал Полинонкус Оңтүстік Америкада кездеседі. Trogidae жеке тұқымдастық па, әлде Scarabaeidae тұқымдастығының кіші туысы ма деген пікір таласы бар. Сыртқы ортаның әсері мен жыртқыштардың болуы осы тұқымдастықтағы омматидиум құрылымдарының бейімделуіне әкелген болуы мүмкін. Мысалы, омматидиум неғұрлым жетілген және көп болса, жәндіктің қашу және жыртқыштардан құтылу қабілеті де соғұрлым артады. Трогидтер Австралияда пайда болған болуы мүмкін. Ең ежелгі белгілі қазбалар Ресейдің ерте крест кезеңінің (Аптиян) Заза формациясынан және Моңғолияның Шар Толгой мен Дзюн Байн формацияларынан табылған, олар қазіргі Трокс туысына, сондай-ақ жойылған Кретоморгус және Паратрокс туыстарына жатады. Басқа белгілі қазбалардың ішінде орта крест кезеңіне жататын Бирма ағаш шайырында табылған Кресник бейнини бар.
Морфология
Трогидтер ерекше топыраққа жабысқан, түйнектелген немесе дөңгелек пішіндес көрінісімен сипатталады. Олар көбінесе қоңыр, сұр немесе қара түсті болып келеді және қысқа, тығыз қылдармен жабылған. Дененің пішіні сопақтан жұмыртқа тәріздіге дейін, құрсағы жазық, ал ұзындығы 2-ден 20 мм-ге дейін жетеді. Қаңқалы қоңыздардың мұртшалары әдетте қысқа және домалақ болады. Trogidae тұқымдасының қатайған қанат жапқыштары, әдетте, қоңыздарға олардың қатаң көрінісін беретін кішкентай түймелермен жабылған, дененің орта сызығы бойымен бірігіп, бүкіл құрсақты және жақсы дамыған қанаттарды жабады. Бастары иілген және пронотуммен жабылады. Сонымен қатар, олардың мықты аяқтары мен тікендері қоңыздарға ұқсас. Trogidae личинкаларының түсі сүттей сары/ақ болып келеді, тек құйрық ұшы ғана нәжіс жиналғанда қараңғыланады. Бастары қара және қатты склеротизацияланған. Тері қоңыздарының ішкі бөлігінде кем дегенде бір немесе бірнеше көлденең қатарлы қылдар болады. Trogidae түрлері көбінесе шіритін өлекселермен қоректенеді. Қаңқамен қатар, тері қоңыздары көптеген жануарлар түрлерінің зәр-нәжісінде, басқа да шіріген құрғақ заттарда, құстар мен сүтқоректілердің ұяларында және қауырсындарында, сондай-ақ ескірген сүйектерде кездеседі.
Жұптасу әдеттері мен өмірлік цикл
Трогидтердің тіршілік циклы туралы көп мәлімет жоқ. Бірнеше түрдің аналық трогидтері жұптасу үшін еркектерді өз қуыстарына тартып алу үшін шырылдайтын дыбыстар шығарады. Еркек аналықты ұрықтандырғаннан кейін, аналық жұмыртқа салады және белгісіз уақыт өткен соң дернәсілдер шығады. Дене шіріген кезде, қоңыздар ұяларынан шығып, өлікпен қоректенеді. Денеде соңғы болып пайда болатын жәндіктер ретінде дернәсілдер мен ересек қоңыздар құрғақ қалдықтарды жеп қоректенуі мүмкін. Ұрықтанған аналық дене орнында жұмыртқа салу үшін дене астынан кішкентай тік жолдар қазып, дернәсілдердің шағылысқаннан кейін тамақ табуына мүмкіндік береді. Трогидтерде әдетте үштен беске дейін дернәсіл сатылары болады. Әртүрлі трогид түрлері мұражайлар тарапынан қаңқаларды тазалау үшін қолданылған, себебі олар қаңқада қалған құрғақ материалды жеп тазалайды, осылайша оларды көрмеге қоюға дайындайды. Бұл сүйектен етін жоғарылату әдісі көптеген жылдар бойы кейбір мұражайларда қолданылып келеді, өйткені бұл ең тиімді әдіс болып табылады.
Зерттеу
Қытай ғылым академиясы осы қоңыздар тұқымдасының жіктелуіне қатысты зерттеуді қаржылады. Африка трогидтері және басқа да мәйітпен байланысты қоңыздардың криминалистикалық маңыздылығы Претория университетінде зерттелуде. Бұл жоба Африкада мәйіт үстіндегі қоңыздардың болуының басқа бунақденелілердің мәйітке таралуына қалай әсер ететінін зерттеуде.