Кіріспе

Шашаның алдындағы қарынша

Төртінші қарынша – адам миындағы сұйықтыққа толы байланысқан төрт қуыстың бірі. Бұл қуыстар, жиынтығында қарынша жүйесі деп аталады, сол және оң бүйірлік қарыншалардан, үшінші қарыншадан және төртінші қарыншадан тұрады. Төртінші қарынша ми суарнасынан (Силвий суарнасы) көкжиегіне дейін созылып, ми-жұлын сұйықтығымен (МЖС) толтырылады. Төртінші қарынша адам миының қимасында алмаз тәрізді пішінге ие. Ол көпірдің ішінде немесе сопақ мидың жоғарғы бөлігінде орналасқан. Ми суарнасы арқылы төртінші қарыншаға кіретін МЖС екі бүйірлік тесік және бір орталық тесік арқылы жұлынның құбыршалық кеңістігіне шыға алады.

Шекаралар

Төртінші қарыншаның жоғарғы (арқа) бетінде шатыры, ал төменгі (алдыңғы) бетінде едені бар, ал бүйір қабырғалары мишақша тұғырларымен (қарыншаның арқа жағындағы құрылымды алдыңғы жағындағы құрылымдарға қосатын жүйке шоғырлары) құралған. Төртінші қарыншаның қаудальдық ұшы, орталық каналға айналатын жері obex деп аталады; obex бас сүйегінің үлкен тесігінің деңгейін көрсетеді де, сондықтан ми мен жұлын арасындағы шартты бөлініс сызығының белгісі болып табылады. Шатырдың жоғарғы бөлігін (яғни арқа жиегін) орта сызығында жұқа ламина – жоғарғы ми қаптамасы, ал бүйірлік бөліктерін мишақша тұғырлары құрайды. Шатырдың төменгі бөлігін жоғарғы ми қаптамасы мен мидың құрттары (хориоидтық плексуспен жабылған) және төменгі тела құрайды. Шатырдың төменгі бөлігінен 3 тесік арқылы СЖС қарыншадан шығады: төменгі шатырдың әр үш бұрышынан цистерна магнаға ашылатын тесіктер бар, қаудальдық тесік – Магнди тесігі, ал бүйірлік тесіктер – Лушка тесіктері. Осылайша, төртінші қарынша – қарынша жүйесінен (СЖС өндірілетін жер) субарахноидты кеңістікке (СЖС сіңірілетін жер) байланыстыратын құрылым. Шатыр (яғни арқа жағынан) fastigium деп аталатын шыңға дейін көтеріледі (латынша "жоғарғы нүкте"); fastigial ядросы төртінші қарыншаның шатырынан, мида орналасқан. Төртінші қарыншаның едені (яғни алдыңғы жиегі) ромбоидты шұңқырды құрайды және бірнеше жалпы белгілерге ие. Сулькус – ортаңғы сулькус – қарыншаның бойымен созылады (орта мидың милық су құбырынан омыртқа миының орталық каналына дейін), еденді оң және сол жартыларына бөледі. Әр жартысы ортаңғы сулькусқа параллель бағыттағы сулькус лимитанспен қосымша бөлінеді; еден ішінде моторлық нейрондар сулькус лимитанстың медиальды жағында, ал сезімдік нейрондар – латеральды жағында орналасқан. Ортаңғы сулькус пен сулькус лимитанс арасындағы көтеріңкі бөлік – медиальды эминенция, ал бүйірлік бөлік (сезімдік нейрондар аймағы) – вестибулярлық аймақ деп аталады. Сулькус лимитанс екі басында – жоғары фовея мида, ал төменгі фовея қаудальды жақта екіге бөлінеді. Пон еденнің орта және жоғарғы бөлігінің артында орналасқан. Пондардың жоғарғы аймағында локус коерулеус орналасқан, ол норадреналинге бай болғандықтан көкшіл түспен көрінеді (көкшіл түске жақын түсте), жоғарғы фовеяға қарай еден арқылы көрінеді. Бет нервінің ішкі бөлігі қарыншаға қарай иіліп, беттік төмпешігін құрайды, бұл процесте абдуценс ядросының астындағы понның төменгі аймағында айналып өтеді. Ұзын ми еденнің төменгі бөлігінің артында орналасқан (және қарыншаның қаудальдық жағына қарай жалғасады). Медуллярлық жолақтар ортаңғы сулькус арқылы шығып, еденге көлденең бағытта жүріп, төменгі мишақша тұғырының бөлігіне айналады. Гипоглоссальдық ядро еденге қарай иіліп, гипоглоссальдық тригонын құрайды, ол медиальды эминенцияда, төменгі фовеядан сәл жоғары орналасқан. Вагус нервінің дорсальдық ядросы ұзын мида тікенекті пішінді жасушалардан тұрады, сондай-ақ оларды жауып тұрған еден аймағында бөрікшіл тригонды құрайды; бұл төменгі фовеяның төменгі аймағы.

Даму

Төртінші қарыншаны қоса алғанда, қарыншалық жүйе жүйке түтігінің орталық каналынан дамиды. Атап айтқанда, төртінші қарынша дамушы ромбенцефалонның ішінде орналасқан түтіктің бөлігінен пайда болады. Жүктіліктің бірінші триместрінде орталық канал бүйірлік, үшінші және төртінші қарыншаларға кеңейеді, олар жұқа арналармен байланысқан. Қарыншалардың ішінде цереброспиналды сұйықтықты өндіретін хориоидтық тораптар пайда болады. Егер сұйықтықтың ағыны тоқтатылса, қарыншалар үлкейіп, гидроцефалияға алып келуі мүмкін.

Клиникалық маңызы

Төртінші қарынша бас сүйегі ішіндегі эпендимомалық ісіктің жиі кездесетін орны болып табылады.