Кіріспе

1955 жылғы 5 категориялы Атлантикалық дауыл

Жанет дауыл 1955 жылғы Атлантикалық дауыл маусымының ең күшті тропикалық циклы және Атлантикалық дауылдардың тарихындағы ең күшті дауылдардың бірі болды. Жанет сондай-ақ 1000 адамның өліміне себеп болған алғашқы атаулы дауыл және 5-ші категориялы дауылдардың зейнеткерлікке жіберілген алғашқысы еді. Жылдың он бірінші тропикалық дауыл, тоғызыншы дауыл және төртінші ірі дауыл болған Жанет қыркүйек айының 21-і күні Кіші Антиль аралдарының шығысындағы тропикалық толқыннан пайда болды. Кариб теңізінде батысқа қарай жылжып, Жанет қарқындылығын өзгертті, бірақ 5-ші категориялы дауылға дейін күшейді. Юкатан түбегінде әлсірегеннен кейін Кампече шығанағына өтіп, қыркүйек айының 29-ында Веракрус маңында соңғы құрлыққа шықты. Жанет Мексиканың таулы аймағында тез әлсіреп, қыркүйек айының 30-ында жоғалып кетті. Даму кезеңінде Жанет Кіші Антиль аралдарына 7,8 миллион долларлық зиян келтірді және Гренадин мен Барбадосте 189 адамның өліміне себеп болды. Жанет Кариб теңізінің орталық бөлігінде болған кезде барлау ұшағы дауылдың ішіне ұшып, барлық экипажымен бірге жоғалып кетті. Атлантикалық дауылмен байланысты осындай жағдайдың жалғыз мысалы осы оқиға болып табылады. Юкатан түбегіне 5-ші категорияда келген Жанет Кинтана-Роо және Британдық Гондурас аймақтарында ауыр қиратуларға әкелді. Дауылдан кейін Мексиканың Четумал қаласында тек бес ғимарат тұрды, ал Мексиканың Кинтана-Роо штатында шамамен 500 адам қаза тапты. Жанеттің Веракрус маңындағы екінші құрлыққа шығуы кезінде өзендер тасып, айдың басында болған Глэдис және Хильда дауылдарынан туған салдарды одан да нашарлатты. Су тасқыны мыңдаған адамды қиын жағдайға түсірді және Тампико аймағында кем дегенде 326 адамның өліміне себеп болды, бұл АҚШ-тың Мексикаға көрсеткен ең ірі көмек операциясы болды. Жанеттің Юкатан түбегіне 5-ші категорияда құрлыққа соққысы Атлантикадағы осындай күшті дауылдың континенттік құрлыққа соққы жасаған алғашқы тіркелген жағдайы еді. Жанетке дейін 5-ші категориядағы дауылдар тек аралдарда болған. Четумалда тіркелген Жанеттің ең төменгі барометрлік қысымы сол кезде Атлантикадағы тропикалық циклонмен байланысты құрлықтағы ең төменгі қысымды көрсеткен, 1935 жылғы Еңбек күні дауылдан кейін. Жанет дауылдан кем дегенде 1023 адамның өліміне және 65,8 миллион долларлық зиянға себеп болды.

Метеорологиялық тарих

Ауа райының әлсіз бұзылуы туралы алғаш рет 21 қыркүйекте Кіші Антиль аралдарының шығысында Air France және Iberia әуе компаниялары хабарлады. Бұл бұзылудың Кабо-Верде маңындағы тропикалық толқыннан туындағаны туралы болжам жасалса да, Ауа райы бюросы жүйе аралдардан хабарлар жетіспеушілігіне байланысты анықталмай қалады деп есептеді. 21 қыркүйекте 1800 UTC-де Мартиникадан шығыс-оңтүстік-шығысқа қарай 563 км жерде орналасқан бұл бұзылыс, Ауа райы бюросының оны маусымның оныншы аталған дауыл ретінде – «Джанет» тропикалық дауыл деп жіктеуі үшін жеткілікті түрде ұйымдастырылды. 22 қыркүйекте «Джанет» дауыл күшін жинап, Батысқа қарай Жеңіл аралдар арқылы қозғалғанда жылдам күшейе түсті. Дауылдың көзінің диаметрі 32 км (20 миль) екені анықталды.

Құрлыққа жеткеннен кейін «Джанет» күші әлсіреп, 2 санатты дауылға айналды, желдің жылдамдығы ... болды. Юкатан түбегін ... жылдамдықпен кесіп өткеннен кейін, дауыл 28 қыркүйекте 1600 UTC-де Кампеше шығанағына шықты. Кейін электр қуаты қалпына келтіріліп, газеттер дауыл туралы ақпарат жариялады. Дұрыс салынбаған үйлер қатты желмен қирады. Құлаған ғимараттар мен ағаштар жолдарды жапты, ал Сеуэлл әуежайы жабылуға мәжбүр болды. Жаңбырдың ең көп жауғаны ... болды, ал 2 метрлік дауыл толқыны жағалаудағы төмен жатқан үйлерді шайып кетті. Дауылдың салдарынан шамамен 2000 адам үйсіз қалды және кем дегенде 57 адам қаза тапты. Үйлердің шатырлары жыртылып, Сент-Джордж қаласындағы мемлекеттік кеңселердің балкондары қирады. Аралдың ішкі аймақтарындағы барлық көпірлер құлап, дәмдеуіш дақылдарына ауыр зиян келді. Жергілікті портта үш кеме жағаға отырды. Сент-Джордж қаласының жағажай аймағындағы Каренадж аймағында 250 метрлік айлақ құлап, қалдықтар шашырады. Сент-Винсент аралы көбінесе қирады, ал Сент-Люсия жағалауына елеулі зиян келді. Гренадиндер аралдарында 2,8 миллион доллардан астам шығын тіркелді. «Джанет» даулы 24-25 қыркүйек аралығында АВС аралдарын күшті желмен айналып өтті. Арубада желдің күшті соққан шамасы ... болды, бұл ағаштарды құлатып жіберді. Алайда, ағаштардан басқа зиян көбінесе маңызды болған жоқ. Бонаирде кемежайлар қирады, ал аралдың жағалау бульвары зақымдалды. Писсадера және Ваерсен шығанақтарындағы жағажайлар көп зиянға ұшырады. Порттың кіреберісіндегі кемежайлар да зақымдалды.

Бесінші қарлы бұлт

26 қыркүйекте АҚШ Әскери-теңіз күштерінің лейтенант-командирі Гровер Б. Уиндхэм басқарған P2V 3W «Нептун» ұшағы, «Snowcloud Five» атымен, Гуантанамо шығанағынан «Джанет» дауылын зерттеу үшін жіберілді, ол сол кезде Ямайканың оңтүстігінде 4-санатты дауыл болып тұрды. 700 фут (213 метр) биіктікте дауылдың көз қабырғасына енген кезде барлау рейсінен соңғы хабарлама алынды, содан кейін ұшақ Кариб теңізіне құлаған деп болжам жасалды. Ұшақ жоғалғаннан кейін Кариб теңізінің кең аумағында кең ауқымды іздеу-құтқару операциясы жүргізілді, іздеуге 3000 адам қатысты, бірақ ешқандай нәтиже бермеді.

Юкатан түбегі

27 қыркүйекте Юкатан түбегіне жақындағанда, Джанет даулы 5-санатты қызылша ретінде Гондурас солтүстігіндегі Суан аралдарынан өтті. Қызылша салдарынан теңізде толқындар күшейіп, қатты жел ағаштар мен антенналарды түбінен жұлыстырды. Желдің жылдамдығы бағаланған көрсеткіштен асып кеткеннен кейін, аралдардағы шенеуніктер теңіз күштерінің сейсмограф ғимаратына тығылды. Өлім-жітім тіркелмегенімен, Джанет аралдардағы дерлік барлық ғимараттарды қиратты. АҚШ-тың ауа райы бюросы және азаматтық авиация басқармасы дауыл өтіп кеткен соң аралдағы 82 адамға азық-түлік пен жабдықтар сұрады.

Квинтана-Роо

Суань аралдарын өткеннен кейін, Джанет 28 қыркүйекте сағат 17:00 UTC-де Британдық Гондурастың Корозал қаласы мен Мексиканың Четумал қаласы арасындағы Юкатан түбегіне құрлыққа шықты. Кинтана-Роо штатының Кскалак қаласында Джанеттің күшті желдері портың инфрақұрылымын қиратты, дауылдан кейін бір ғана үй тұрған күйінде қалды. Кскалақта 97 адам қаза тапты, бұл портың халқының үштен бірінен астам құрайды. Мексиканың Четумал қаласы қирады, тек төрт ғимарат тұрды. Дауыл толқыны қаланың ашық мұхиттан қорғалғанына қарамастан, суды 6,5 фут (2 метр) тереңдікке, 1600 фут (488 метр) ішке итерді. Четумалдағы қаза болғандардың саны әлі белгісіз; қалада 120 дене табылды, бірақ олардың нешеуі табылғаны белгісіз. Кинтана-Роо штатында «Джанет» даулының салдарынан 40 миллион долларлық зиян келді және кем дегенде 500 адам қаза тапты, бұл Джанеттен зардап шеккен аймақтардың арасында ең көп көрсеткіш. Британдық Гондурастың Корозал қаласында, Джанет құрлыққа шыққан жерден оңтүстікке қарай 500 адам үйсіз қалды, ал 6 адам қаза тапты. Күшті жел салдарынан байланыс үзілді. Үйлердің орташа құны 2000 доллар есебінде, Корозал қаласындағы үйлерге келтірілген зиян 800 000 долларға бағаланды. Оңтүстік Белиз қаласында желдің күші ең жоғары деңгейге жетті, бірақ зардап келтіргені жоқ. Британдық Гондураста дауылдың әсері Кинтана-Рооға қарағанда аз болды, бірақ колонияның солтүстік бөлігінде дауыл 16 адамды өлтірді және 5 миллион долларлық зиян келтірді. Жағалаудағы су деңгейі орташадан жоғары болды. Техас жағалауының солтүстігінде су деңгейі орташадан 1 метр жоғары көтеріліп, Корпус-Кристи маңындағы жағалау жолдарын жапты. Джанет 29 қыркүйекте сағат 22:00 UTC-де Мексиканың Веракрус штатындағы Наутла мен Веракрус қалалары арасында 2-ші санаттағы дауыл ретінде қайтадан құрлыққа шықты. Наутлада дауылдың күшті желдері байланысты үзіп тастады. Сондай-ақ, желдің күшеюі салдарынан көмекке келген ұшақ апатқа ұшырап, бес адам қаза тапты. Су тасқыны жергілікті қызба және дизентерияның таралуына себеп болды, бұл аурулардың одан әрі таралуын болдырмау үшін 1000-нан астам адам қаладан эвакуацияланды. Тағы 36 000 адам концлагерлерде күтімге алынды. Мексиканың орталық бөлігінде дауыл тарағанда нөсер жаңбыр жауды, Торнаси және Пануко өзендерінің алаптарында су тасқыны болды. Тампикода өзендер аудандарды су басып, адамдарды су ағысынан сақтап қалу үшін жолдарға кабельдер тартылды. Көшелерді бақылау үшін шағын қайықтар жіберілді. Кейбір деректерге сәйкес, су тасқынынан 800 адам қаза тауып, мыңдаған адам қалада қалып қойды. Тамазунчаледе Моктезума өзенінің тасып кетуінен су басып кетті. Жаңбырдың салдарынан Колония Сан-Рафаэльде жер көшкіні болды, нәтижесінде 12 адам қаза тапты. Күшті жаңбыр Гвадалахара қаласына да әсер етті, ол бұл жылдың басында тропикалық циклоннан зардап көрмеген еді. Мальтарана, Халиско штатында Лерма және Дуэро өзендері толып, 800 адамды қаладан эвакуациялауға мәжбүр етті. Залал мен қаза болғандар туралы ресми мәліметтер жоқ.

Кіші Антиль аралдары

Жанет Барбадостан өткен соң, аралда төтенше жағдай жарияланды. Барбадостағы көмекшілер күшті желдің салдарынан тас жолдарға шашыраған қиындықтарды тазалауға көмектесті, ал жергілікті үкімет азық-түлік пен құрылыс материалдарын сұрады. Жанет апатынан аралдағы төмен кірісті отбасыларға келтірілген ауқымды зиян 1955 жылғы Тұрғын үй заңының қабылдануына әкелді, ол 1956 жылы Ұлттық Тұрғын үй Орталығын (NHA) құрды. NHA үйлерді күштірек және тұрақты материалдардан салуға болатын жерді сатып алуға жауапты болды, бұл күтімге кететін шығындарды және дауылдардан болатын зиянды азайтуға септігін тигізеді деп есептелді. Жаңадан құрылған ұйым дауылдан кейін үйлерді қайта жаңарту жұмысына бірден кірісті. Гренадада арал губернаторы Жанет апатынан кейін азық-түлік пен су тапшылығына байланысты азық-түлік жинауға қарсы төтенше жарлық шығарды. Гренадаға көмек жеткізу үшін АҚШ эсминецтері мен британдық фрегаты жіберілді, ал Ямайка мен Тринидадтан шыққан кемелер аралға қайта бағытталды, олар да көмек жіберуге көмектесті. Кейін британ үкіметі Гренадиндерге 50 000 фунт стерлинг (155 000 АҚШ доллары) көмек ретінде жіберетінін хабарлады. Корольдік агенттер мен Қызыл Крест Барбадосқа және Гренадиндерге алюминий шатыр жабындары мен портативті электр генераторларын жеткізді.

Британдық Гондурас және Мексика

30 қыркүйекте Британдық Гондураста жеңілдету және қайта құру шаралары іске асырылды. Үкімет сондай-ақ Корозал, Оранж Уолк және Белиз әкімшілік округтерінде төтенше жағдай жариялады, оның ішінде алкоголь сатуға тыйым салынды. Уақытша байланыс желілері қайта жаңартылды, бастапқыда бұл желілер тек зардап шеккен аймақтармен ресми байланысқа ғана мүмкіндік берді. Корозалдағы зақымның ауырлығына байланысты, қалаға көмек жеткізуді жеделдету үшін әуежай салынды. Азық-түлік қоймалары Корозал, Луисвилл және Оранж Уолк қалаларында азық-түлік таратуды жүзеге асыруға міндеттелді. Жанеттен кейін туындаған ауқымды аурулардың алдын алу мақсатында, зардап шеккен аймақтарда ішек тифтеріне қарсы кең ауқымды вакцинация науқаны басталды. АҚШ Әскери-теңіз күштерінің көмек ұшағы Жанет аймақты соққаннан кейін азық-түлік және басқа да көмек заттарын жеткізу үшін Мексиканың Четумал қаласына жіберілді. Жыл басында "Глэдис" және "Хильда" дауылдарынан зардап шеккен аймақтардағы федералдық көмек агенттіктеріне Юкатан түбегіне көмек көрсетуді кеңейту бұйрығы берілді. АҚШ сол кезде Мексикада өткізілген ең ірі көмек науқанын бастады. Американдық Қызыл Крест және "Құтқару армиясы" сияқты түрлі үкіметтік және көмек көрсету ұйымдары көмек көрсету шараларына қатысты. 1 қазан күні Харлинген әуе базасынан Curtiss C-46 Commando ұшағын жөнелткеннен бастап, АҚШ Әуе күштері мен АҚШ Армиясы Тампико аймағына көмек жеткізу үшін бірлескен операцияны бастады. "USS Saipan" кемесінен тікұшақтар жіберіліп, жеңіл әуе кемесінен азық-түлік пен медициналық жабдықтар тасымалданды. "USS Siboney" сияқты басқа да кемелер де көмекке келді, соның ішінде тікұшақтарды жөнелтіп, көмек көрсетуге қатысты. 6 қазанға дейін Тампико аймағынан шамамен 1500 адам құтқарылды, ал АҚШ Әуе күштері қалаға азық-түлік пен киім-кешек материалдарын жеткізді. Бұрынғы президент Мануэль Авила Камачо көмек көрсету шараларына белсенді қатысқаннан туындаған жүрек ауруынан қайтыс болды. 1955 жылғы маусымнан кейін АҚШ-тың ауа райы бюросы "Жанет" деген атты қолданудан алып тастады, өйткені бұл дауыл салдарынан ауқымды қираулар болды. Бұл жылы зейнеткерлікке шыққан төрт аттың бірі болды.