Кіріспе
1961 жылы Атлантика мұхитында болған 5-санатты дауыл.
«Хэтти» дауылы 1961 жылғы Атлантика дауыл маусымындағы ең күшті және ең қауіпті тропикалық циклон болды, шыңында 5-санатты дауылға жетті. Маусымның тоғызыншы тропикалық дауылы, жетінші дауыл, бесінші ірі дауыл және екінші 5-санатты дауыл болған «Хэтти» 27 қазан күні Оңтүстік-Батыс Кариб теңізінде тропикалық дауылға айналған төмен қысым аймағынан пайда болды. Көбінесе солтүстікке қарай жылжыған дауыл бір күні ішінде дауылға, келесі күні ірі дауылға айналды. «Хэтти» содан кейін Ямайкадан батысқа бұрылып, 5-санатты дауылға дейін күшейді, максималды тұрақты жел жылдамдығы [мәлімет жоқ] болды. 31 қазан күні Белиз қаласының оңтүстігіне құлау алдында 4-санатқа дейін әлсіреді. Дауыл Орталық Американың таулы аймағында оңтүстік-батысқа бұрылып, тез әлсіреді және 1 қарашада тарап кетті. «Хэтти» алдымен Оңтүстік-Батыс Кариб теңізіне әсер етті, онда дауылдық желдер болды және Сан-Андрес аралында бір адам қаза тапты. Бастапқыда солтүстікке қарай жалғасып, Кубаға соғады деп болжанғандықтан, аралда эвакуация жасалды. Батысқа бұрылғанда «Хэтти» Гранд-Кайман аралына дейін қатты жаңбыр жаудырды. Белиз елі (сол кезде Британдық Гондурас деп аталған) дауылдан ең көп зардап шекті. Бұрынғы астана Белиз қаласы қатты желге ұшырады және күшті толқынның салдарынан су тасты. Аймақ әкімі қаладағы ғимараттардың 70% зақымдалып, 10 000-нан астам адам үйсіз қалғанын бағалады. Бұл қирату соншалықты ауыр болды, үкімет ел ішіндегі Бельмопан қаласына көшуге мәжбүр болды. Жалпы алғанда, «Хэтти» аймақта 60 миллион долларлық шығынға және 307 адамның қаза болуына әкелді. 1931 жылы 2000 адамның қаза болуына себеп болған дауылға қарағанда «Хэтти» зияны ауыр болғанымен, ерте ескертулердің арқасында «Хэтти» апатынан қаза тапқандардың саны айтарлықтай төмен болды. Орталық Американың басқа аймақтарында «Хэтти» 12 адамның өмірін қиды.
Метеорологиялық тарих
1961 жылдың қазан айының соңында бірнеше күн бойы Панама каналы аймағының солтүстігінде Кариб теңізінің батысында төмен қысым аймағы сақталды. Классификацияланғаннан кейін, Хэтти тұрақты түрде солтүстікке қарай жылжи бастады, Сан-Андрес аралының жанынан немесе одан өтіп кетті. Аралдағы станция қысымды және тұрақты жел жылдамдығын тіркеді, бұл Хэттидің қызыл дауылға айналғанын көрсетті. Бастапқыда Майамидегі ауа-райы бюросының болжаушылары дауылдың қайтадан солтүстікке бұрылатынын күтті. 29 қазанның кешкі уақытында қызыл дауылдың ортасы Гранд-Кайманнан шамамен 145 шақырым (90 миль) оңтүстік-батысқа қарай өтті, сол кезде Хэтти мен солтүстіктегі жота арасындағы өзара әрекеттесу Флоридада шамамен жел соқты. 30 қазанның таңында "Дауыл аулаушылары" дауылдың қарқындылығының артуын растады, желдің жылдамдығын хабарлады. Хэтти Британдық Гондурас жағалауына қарай жылжуын жалғастырғанда қарқындылығын сақтап тұрды. Бірнеше кішкентай аралдардан өткеннен кейін, қызыл дауыл 31 қазанда Белиз қаласының оңтүстігіне жақын жерге, диаметрі шамамен 40 шақырым (25 миль) болатын көзбен соқты.
Hattie maintained much of its intensity as it continued toward the coast of British Honduras. After moving through several small islands offshore, the hurricane made landfall a short distance south of Belize City on October 31, with an eyewall of about 25 mile (40 km) in diameter.
Дайындықтар
Маями метеорология бюросы Хэттиге ескертулер жариялағаннан кейін Оңтүстік-Батыс Кариб теңізінде күшті жаңбырлар мен кенеттен су тасқыны болу мүмкіндігін атап өтті. Кеңестерде шағын кемелерге аймақ бойынша портта қалу ұсынылды. Хэтти дауылы алғаш рет 30 қазанда Юкатан түбегі мен Британдық Гондурасқа қауіп келтірді. Адамдардың көпшілігі Белиз қаласынан эвакуацияланды немесе уақытша баспаналарға көшірілді. Жалпы алғанда, Хэтти Сан-Андресте бір адамның қазасына, он бес адамның жарақаттануына және 300 000 доллар (1961 жылғы АҚШ доллары) көлемінде зиянға әкелді. Бұл дауыл аралға соққан төртінші дауыл болды және төрт дауылдың ішінде оңтүстіктен келген жалғыз дауыл еді. Кейін Хэтти Орталық Американың бірнеше елінде су тасқынына себеп болды, нәтижесінде Гватемалада 11 адам, ал Гондураста бір адам қаза тапты. Астанада жоғары толқындар мен 10 фут (3 метр) биіктіктегі дауыл толқыны болды, ол кейбір ғимараттардың үшінші қабатына дейін жетті. Аумақтағы жалпы зиян 60 миллион долларды құрады (1961 жылғы АҚШ доллары), ал Белиз қаласында 100-ден астам адам қаза тапты. Аурудың таралуын болдырмау үшін дәрігерлер екі күн ішінде 12 000 тұрғынға тифке қарсы вакцина салды. Көптеген адамдар қаза болғандықтан, шенеуніктер қосымша аурудың таралуын тоқтату үшін жаппай өртеуге бұйрық берді. Қалалық полиция бөлімшесіндегі қызметкерлер дауылдан зардап шеккендерге таза су мен күріш ұсынды. 1961 жылдың желтоқсан айында лагерьдегі үйсіздерді орналастыру үшін Қызыл Крест ауруханасының жанында казармалар салынды. Бұл жер Хэттивилл деп аталды және келесі он жылдық ішінде коммуналдық желілермен жабдықталған қалаға айналды. Британ үкіметі азық-түлік, киім-кешек және медициналық жабдықтармен жабдықталған көмек ұшақтарын жіберді. Мексика үкіметі азық-түлік пен дәрі-дәрмекпен үш ұшақ жіберді. 2 қарашада екі американдық эсминец елге келді және көмекке мұқтаждық туралы хабарлады. АҚШ үкіметі Халықаралық даму қауымдастығы арқылы 300 000 доллар көмек бөлді. 1962 жылы Джимми Клифф өзінің "Hurricane Hattie" атты бірінші хитін шығарды. Хэттидің бір жылдық мерейтойына дейін жеке және мемлекеттік қызметкерлер дауылдан зардап шеккен ғимараттарды жөндеп, қайта салды. Жаңа қонақ үйлер салынды және көптеген дүкендер қайта ашылды. Премьер-министр Джордж Кэдл Прайс британ үкіметінен көмек сұрап, нәтижесінде 20 миллион фунт стерлингтік несие алды. Дауылдан кейінгі күндері үкімет Британдық Гондурастың астанасын ішкі аймаққа, биік жерге көшіру жоспарларын жариялады. Жаңа астана – Белмопан 1970 жылы аяқталды. 2005 жылы Хэтти дауылының 44 жылдығына орай Белиз үкіметі Белиз қаласында дауыл құрбандарын еске алу үшін ескерткіш ашты. Дауылдың салдарынан келген қираулар мен адам өмірінің қазасына байланысты, Хэтти атауы маусым аяқталғаннан кейін метеорология бюросымен алынып тасталды және енді Атлант мұхитындағы дауылдар үшін қолданылмайды. 1965 жылғы маусымда атау Холли деп өзгертілді.
High winds caused a power outage, and majority of the city was destroyed or severely damaged, as was nearby Stann Creek. Damage throughout the territory totaled $60 million (1961 USD), more than 100 of the fatalities were in Belize City, Doctors provided typhoid vaccinations to 12,000 residents in two days to prevent the spread of the disease. Due to the high death toll, officials ordered mass cremations to stop additional disease from spreading. At the city's police station, workers provided fresh water and rice to storm victims. In December 1961, barracks were erected near a Red Cross Hospital to house the homeless in the camp. The site was named Hattieville and became a proper city, with utilities installed in the subsequent decade. The British government sent flights of aid to the territory containing food, clothing, and medical supplies. and the Mexican government sent three flights with food and medicine to the territory. Two American destroyers arrived in the country by November2, reporting the need for assistance. The United States government allocated about $300,000 in assistance through the International Development Association. In 1962, Jimmy Cliff released his breakthrough single, "Hurricane Hattie". By Hattie's one year anniversary, private and public workers repaired and rebuilt buildings affected by the storm. New hotels were constructed, and many stores were reopened. Prime Minister George Cadle Price successfully appealed for assistance from the British government, which ultimately provided £20 million in loans. In the days after the storm, the government announced plans to relocate the capital of British Honduras farther inland on higher ground. Work on the new capital, Belmopan, was completed in 1970. On the 44th anniversary of the hurricane in 2005, the government of Belize unveiled a monument in Belize City to recognize the victims of the hurricane. Due to the destruction and loss of life attributed to the hurricane, the name Hattie was retired by the weather Bureau following the season, and will never again be used for an Atlantic hurricane. The name was replaced with Holly for the 1965 season.