Кіріспе

1970 жылы Атлантика мұхитында болған 4-санатты дауыл «Селия» 1983 жылы «Алисия» дауылына дейін Техас тарихындағы ең қымбат тропикалық циклон болды. 1970 жылғы Атлантика дауыл маусымының үшінші аталған дауылы, екінші дауыл және бірінші ірі дауыл – «Селия» 31 шілдеде Кариб теңізінің батысындағы тропикалық толқыннан пайда болды. Бастапқыда депрессия күшін күшейтпей, солтүстік-батысқа қарай жылжыды және 1 тамызда Батыс Кубадан өтті. Аралдағы ауыр жаңбырлар су тасқынына әкеліп, бес адамның қаза болуына себеп болды. Депрессия Мексика шығанағына еніп, 1 тамызда «Селия» тропикалық дауылына дейін күшейтілді. Жылы теңіз беті температурасының арқасында «Селия» 1 тамызда ірі дауылға айналды. 1971 жылы Саффир-Симпсон дауыл желінің шкаласы құрылғаннан кейін, оның 3-санатты дауыл болғаны бағаланды. Дауылдың қозғалысы Флориданың батыс жағалауына, әсіресе Панхандл аймағына соқты, нәтижесінде сегіз адам суға батып қайтыс болды. 2 тамыздың таңында «Селия» әлсіреуіне кірісті. Алайда, дауыл қайтадан қарқынды күшейді және 3 тамызда 140 миль/сағ (220 км/сағ) желмен 4-санатты дауылға жетті. Луизианада толқындар шағын жағалау су тасқынына әкелді. Камерон округіндегі 82-ші тас жолында эрозиядан зақымданулар тіркелді. 3 тамыздың түстен кейін «Селия» Техас штатының Корпус-Кристи қаласының жанынан құрлыққа шықты. Штат бойынша 8950 үй қирады, ал тағы 55650 үйге жуығы зақымдалды. 252 шағын кәсіпорын, 331 қайық және 310 шаруашылық ғимараты зақымдалды немесе қиратылды. Ең көп зардап шеккені – Нуэсес округі болды, онда желдің жылдамдығы өте жоғары болды. Корпус-Кристиде үйлердің шамамен үштен бірі ауыр зақымдалды немесе қирады. Сонымен қатар, қала орталығындағы ғимараттардың 90% -ы белгілі бір дәрежеде зақымдалды. «Селия» ішкі аймаққа қарай жылжығанда әлсіреді және 6 тамызда Нью-Мексико үстінде тарап кетті. «Селияның» қалдықтары штатқа жауын-шашын әкелді. Барлығы, бұл дауыл 28 адамның өліміне және 930 миллион доллар (1970 жылғы АҚШ доллары) көлемінде зиян келтірді.

Метеорологиялық тарих

Шілде айының соңында Африканың батыс жағалауынан Атлант мұхитына тропикалық толқын кірді; Дакардағы (Сенегал) метеостанция 23 шілдеде желдің бағытын өзгеруін байқады. Жүйе 28 шілдеге дейін Атлант мұхиты арқылы жылдам қозғалып, Кіші Антиль аралдарына жетті. Содан кейін толқын Кариб теңізінің батысына қарай жылдам жылжуын жалғастырды. Алайда, АҚШ-тың оңтүстігіндегі атмосфералық қысымның төмендеуі субтропикалық белдеуді әлсіретіп, 30 шілдеге қарай жүйенің жылдамдығын баяулатты. Осы шамада Каиман аралдары мен Суан аралы арасындағы Кариб теңізінің солтүстік-батыс бөлігінде жабық айналым құрыла бастады. 31 шілдеде 0000 UTC бойынша, Гранд Кайманның оңтүстік-батысына қарай 90 миль (145 км) қашықтықта тропикалық депрессия пайда болды. Депрессия солтүстік-батысқа қарай жылжумен бірге күшейді, бірақ 31 шілдеде барлау ұшағы депрессияның Кубаға жақын болуына байланысты миссиясын аяқтауға үлкермеді. 2 тамыздағы 0000 UTC деректеріне сәйкес, Селия кенеттен 3 санаттағы дауылға айналып, желдің күші 185 км/сағ-қа жетті. Ұлттық дауылдар орталығы Техас жағалауында дауылға байланысты ескертулер мен сақтық шараларын жариялады. 2 тамыздағы 1600 UTC бойынша Паласиостан Порт-Артурға дейін дауыл туралы ескерту берілді. Шамамен алты сағаттан кейін ескерту Рокпорт қаласына дейін кеңейтілді. 3 тамыздағы 1000 UTC-де дауыл туралы ескерту Корпус-Кристиге дейін оңтүстікке қарай тағы да кеңейтілді. Бастапқыда Селия Корпус-Кристиден солтүстікке қарай жылжиды деп болжанған. Алайда, 3 тамыздағы болжам бойынша, дауыл қалаға тікелей соққы береді деп күтілді. Алдын ала ескерту аз болғандықтан, көптеген тұрғындар қажетті дайындықтарды жасауға үлкермеді.

Әсері

Селия 27 адамның өліміне себеп болды, оның төртеуі Кубада, сегізі Флоридада және 15-і Техаста болды. Сонымен қатар, 930 миллион долларлық зиян келтірді. Корпус-Кристи, Техас қаласы ең көп зардап шекті, қаладағы құрылымдардың кемінде 85%-ы зақымданды, ал қала орталығындағы ғимараттардың 90%-ы зақымдалды немесе толық құлатылды. Үйлердің шамамен үштен бірі ауыр зақымдалды немесе қирады.

Техас

Ең ауыр зақымдар Корпус-Кристи мен Арансас асуында тіркелді. Штат бойынша 8950 үй толығымен қирады, ал тағы 55650 үй зақымданды. 252 шағын кәсіпорны, 331 қайық және 310 шаруашылық ғимараты зақымдалды немесе қиратылды. Алғашқы есептерге сәйкес, залал 434 миллион долларды құрады. Дегенмен, сақтандыру төлемдерінің төмен деңгейіне байланысты, бастапқы сақтандырылған залал 310 миллион доллар екі есе емес, үш есеге артты. Осылайша, 2011 жылы жалпы залал 930 миллион долларға бағаланды. Егінге келтірілген зиян 8,8 миллион доллардан асып түсті. Сонымен қатар, «Селия» дауылынан 15 адам қаза тауып, 466 адам жарақат алды. Ең көп зақымды торнадолар емес, микрожарылыстар мен күшті жел ағындарының сериясы келтірді, олардың көпшілігі 15 минут ішінде орын алды. Дауылдан аман қалғандар осы құбылыстарды «ракеталық снарядтардың жарылысы» сияқты сипаттады. Алайда, зақымдану жолақтарының арасындағы аймақтар күрт аз зақымдалды, көбінесе жақын жердегі үйлердің қирандыларынан туындаған әсемдік бұзылыстары болды. «Селия» құрлыққа шыққанда нөсер жаңбыр жауды. Алайда, дауылдың кішкентай өлшемі мен жылдам қозғалысының арқасында жауын-шашын кеңінен таралмады. Оқиғаның орын алған уақытында Техас штатының көп бөлігі құрғақшылықтан зардап шегіп жатты. Алвин қаласында шағын торнадо бірнеше қоршауларды қиратып, пикап жүк көлігін жылжытты. Арансас асуының Арансас округінде желдің күшті соғуы туралы хабарлар түсті. Артезия Веллсте мүлікке келтірілген зиян 5000 долларды құрады. Ауствеллде дауыл салдарынан бірнеше үйлерге және егіннің 15%-ына зақым келді. Бұл аймақтағы жалпы шығын 20 миллион долларға бағаланды. Кристалл-Ситиде әлсіз құрылыстар мен шифер немесе металл шатырларға аздап зақым келді. Ағаштар мен егінге тигізген әсері минималды болды. Сондықтан, тіркелген жел жылдамдығы күмәнді деп есептелді. Дель-Риодағы мүлікке келтірілген зиян шамамен 1 миллион долларды құрады, желдің әсері көбінесе шатырларға, жылжымалы үйлерге, белгілерге, қайықтарға, терезелерге, ағаштарға және салынып жатқан үйлерге тиді, ал кейбір кәсіпорындар мен үйлерді су басты. Фрио округінде Дилли ауданында пайда болған торнадо электр бағаналарын құлатып, бірнеше тауық шаруашылықтарын қиратты және бір үйдің шатырын ұшырып әкетті. Сонымен қатар, екі шаруа қожалығының үйлерінің шатырлары құлап, бірнеше қосалқы ғимараттар зақымдалды. Жақын жерде пайда болған тағы бір торнадо Дилли қалалық орталығына елеулі зақым келтірді, машиналар қоймасын, шатыры жоқ ғимараттарды қиратты және көптеген электр бағаналарын құртты. Игл-Пасстағы мүлікке келтірілген зиян шамамен 50 мың долларды құрады. Джордж-Весттегі қатты жел ағаштардың 90%-ына, кейбір үйлерге және мақта дақылдарына зақым келтірді. Қаладағы зиянның шамамен 250 000 – 500 000 доллар аралығында екені анықталды. Грегорида мүлікке келтірілген зиян шамамен 1 миллион долларды құрады, ал егінге келтірілген зиян шамамен 25 000 долларды құрады. Корпус-Кристи көлінің жанында, торнадодан зардап шеккен үйінен ұшып келген қалдықтарға соғылып, бір адам қаза тапты. Бұл торнадодан тағы екі адам жарақат алып, бірнеше үй қирады. Дауылдан кемінде екі торнадо пайда болды, бірақ олардың екеуі де белгілі бір зақым келтірген жоқ. Порт-О'Коннордегі торнадо, «Біріккен ауа райы байқауы» Билл Х. Янгқа тиесілі қайық сақтау қоймасын қиратты. Сандиядағы желдің күшті соғуы барлық үйлерге, мақта дақылдарының 90%-ына зақым келтіріп, 1 адамның өліміне себеп болды. Тафт қаласында желдің күшті соғатыны байқалғанымен, мүлікке 5 миллион доллар және егінге 500 000 доллар ғана зиян келгені хабарланды. Тильденде дауылдың ең жоғары жылдамдығына дейін жел соқты. Нәтижесінде, қаланың барлық бөлігі телефон және электр желісінен үзіліп қалды және ағаштарға, 80% үйлерге және шатырларға көп зиян келді. Мүлікке келтірілген зиян шамамен 3,4 миллион долларды құрады, ал егін шығындары 25 000 долларды құрады. Увальдеде мүлікке келтірілген зиян 100 000 долларды құрады, ал егінге келтірілген зиян 250 000 долларға бағаланды. Сонымен қатар, Йоакумда торнадо пайда болды, бірақ ол айтарлықтай әсер етпеді.

Нюесс округі

Дауылдың салдарынан туған ең биік толқындар Нюесс округін шарлады. Порт-Арансас жағажайындағы және Порт-Арансас қиындағы толқындардың биіктігі теңіз деңгейінен 3 метр және 9.2 фут (шамамен 3 метр) құрады. Дауыл кезіндегі ең көп жауын-шашын да Нюесс округінде, Робстаун қаласында тіркелді, онда жауын-шашын мөлшері құрады. Жауын-шашын салыстырмалы түрде аз болғандықтан, су тасқынынан туған зиян болмады немесе аздап болды. Күшті жел соқты, Корпус Кристи метеорологиялық бюросының кеңсесінде және Арансас асуындағы желдің күші сәйкесінше шамалады. Ішкі аймақтарда Робстаун орта мектебінде желдің күші шамаланған, себебі мұнай бұрғылары, желге төтеп беруге арналған, құлады.

Басқа жерлер

Мексика шығанағын кесіп өтетін кезде, Селия Луизиана штатының оңтүстік-батыс жағалауында қалыпты деңгейден жоғары су көтерілді. Осының салдарынан, Джонсон Байо мен Холли Бич арасындағы Камерон округінде Луизиана тас жолының 82-ші нөмірінің учаскесінде аз ғана эрозия болды. Бұл штаттан зақым келгені немесе қаза болғаны туралы хабарлама түспеді. Селия тарап кеткеннен кейін, оның қалдықтары Нью-Мексикода жаңбырдың көп мөлшерін (шамамен 500 мм) жаудырды, бірақ штаттың басқа аймақтарында қандай да бір әсерлер тіркелген жоқ.

Салдары

Дауылдан кейін АҚШ президенті Ричард Никсон Техастағы жеті округті – Аррансас, Би, Джим Уэллс, Лайв Оук, Нуэсс, Рефугио және Сан-Патрисио – апат аймағы деп жариялады, бұл зардап шеккен тұрғындарға федералды көмек алуға мүмкіндік берді. Техастың губернаторы Престон Смит дереу ұлттық гвардияшыларды аймаққа патрульдеуге және қалпына келтіру жұмыстарына көмектесуге жіберді. Дауылдан шамамен бір апта өткен соң, губернатор Смит ең шұғыл қажеттілік – қаржылық көмек екенін мәлімдеді және Америка Қызыл Кресті ресми көмек көрсету ұйымы деп тағайындады. Алабама штатындағы Колберт және Лаудердейл округтеріндегі Америка Қызыл Кресті бөлімдері Техастың оңтүстігіне жіберу үшін қайырымдылық жинауды бастады. Корпус-Кристидегі шенеуніктер қалдықтарды өртеуге рұқсат алу үшін ластануды бақылау қызметтеріне жүгінді. Сонымен қатар, көптеген үй иелері сақтандыру компаниялары Техас жағалауындағы "жоғары тәуекел" аймақтарына сақтандыру жасаудан бас тартты, бұл мемлекеттік үкіметті Техас апатты мүлікті сақтандыру қауымдастығын құруға итермеледі, ол қазір Техас жел дауылы сақтандыру қауымдастығы деп аталады. Бүгінде TWIA Техастың 14 жағалау округіне және Хьюстон қаласына жақын Харрис округінің шағын бөлігіне қызмет көрсетеді.

Зейнеткерлік

Дауылдың келтірген зардабының ауырлығына байланысты, Ұлттық Дауыл орталығы 1970 жылғы маусымнан кейін Селия деген атты қолданудан алып тастады, және ол ешқашан Атлантика мұхитындағы тағы бір тропикалық дауыл үшін қолданылмауы тиіс. 1974 жылғы маусымда оның орнына Кармен атты қойылды.