Кіріспе

1916 жылғы фильм

«Цивилизация» – 1916 жылы түсірілген американдық пацифистік драмалық фильм. Оны Томас Х. Инс өндірген, сценарийін С. Гарднер Салливан мен Эдвард Сломан жазған, ал режиссерлік жұмысын Инс, Реджинальд Баркер және Рэймонд Б. Уэст жүзеге асырған. Сюжеті өз елінің жауларына оқ-дәрі тасымалдап жүр деген азаматтық лайнерге оқ атудан бас тартатын су асты кемесінің командирі туралы. Фильм жоғары бюджетпен түсірілген, оны «Ұлттың тууы» және Жан-Франсуа Миле картиналарымен салыстырған. Фильм үлкен сәттілікке ие болды және Демократиялық Ұлттық Комитеті 1916 жылы Вудро Вильсонды АҚШ президенті етіп қайта сайлауға көмектескені үшін мақтады. Фильм Иса Мәсіхті кейіпкер ретінде бейнелеген алғашқы фильмдердің бірі болды, бұл кейбір адамдардың «дәмсіз» деп сынауына себеп болды. «Цивилизация» кейде соғысқа қарсы фильмдердің алғашқы үлгілерінің бірі ретінде қарастырылады. 1999 жылы Конгресс кітапханасы оны «мәдени, тарихи немесе эстетикалық маңызы бар» деп танып, АҚШ Ұлттық кино тізіміне енгізіп сақтау үшін іріктеді.

Алдын ала сөз

Фильм ұзақ прологпен ашылды. Кейбір театрларда прологты актерлер мен оркестр орындады. Фильмнің сценарийін жазған С. Гарднер Салливанның айтуынша, ол 1915 жылы Пасха күні таңертең фильмге шабыданды. Ол бастапқыда «Адамдардың аналары» деп атаған бір беттік қағазға түсінік жазды. Салливан осы түсінігін Инсқа көрсетті, ол оған 1 миллион доллар инвестициялауға тұрарлық екенін шешті.

Шығарылған кезде фильм «Инс студиясының ең үлкен жетістігі» деп сипатталды. Фильмнің жарнамасында (оң жақтағы суретте) көрсетілген көріністерге кеткен шамалы шығын туралы мақтанышпен айтылған:

Настоящий лайнердің батып кетуі. АҚШ Әскери-теңіз күштерінің екі соғыс кемесі батырылды. Бір шайқаста оқ-дәріге 18 000 доллар жұмсалды. 40 000 адам жұмысқа алынды. 10 000 жылқы әскерлерінің шабуылы. Ұлы әуе шайқасында 40 ұшақ. Қазіргі соғыста белгілі барлық қару-жарақ қолданылды. Бір жыл дайындалды. Құны 1 000 000 доллар. Бүкіл қалалар салынды және қиратылды. Бір минутта қанды қысып, екінші минутта адамгершілік сезімімен толқытатын керемет көрініс. Адамзаттың ғасырлар бойғы ең ұлы махаббатының тарихы. Джордж Фишерге «Цивилизация» фильмінде «Христос» рөлін ойнаудың қиын міндеті тапсырылды. Ол «экрандағы Христосты бейнелеген алғашқы киноактер» болды.

Премьера 1916 жылдың 17 сәуірінде Лос-Анджелестегі «Маджестик» театрында өтті.

Халықтың жауабы

1916 жылы шыққан фильм үлкен сәттілікке ие болды. Демократиялық Ұлттық Комитеті бұл фильмнің 1916 жылы президент Вудро Вильсонды қайта сайлауға көмектескенін мәлімдеді. АҚШ Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысқаннан кейін фильм көрсетілуден алынып тасталды.

Сыншыл реакция

Сыншылар арасында пікірлер қарама-қайшы болды.