Қала Жарықтары (Qala Jaryqtary)

Кіріспе

1931 жылы шыққан америкалық үнсіз фильм

"Қала жарықтары" – 1931 жылы шыққан америкалық синхронды дыбыспен жазылған романтикалық комедиялық драмалық фильм, сценарийін өзі жазып, өндірген, режиссерлік етіп, және басты рөлді Чарли Чаплин сомдаған. Фильмде естілетін диалог болмаса да, ол дыбыс эффекттерімен синхронды музыкалық қосымшамен бірге шығарылды. Оқиға Чаплиннің "Трамп" кейіпкерінің соқыр қызға (Виргиния Черрилл) ғашық болуы және алкогольге тәуелді миллионермен (Гарри Майерс) даулы достық қарым-қатынас орнатуы секілді оқиғаларын баяндайды. Чаплин 1928 жылы сценарийді әзірлеуді бастаған кезде, сөйлейтін фильмдер (немесе жазылған диалогтары бар фильмдер) кеңінен таралған болатын, бірақ ол тек дыбыс эффекттерімен синхронды музыкалық қосымшаны пайдалана отырып, диалогсыз жұмыс істеуді жалғастыруға шешім қабылдады. Фильмнің түсірілімі 1928 жылдың желтоқсан айында басталып, 1930 жылдың қыркүйек айында аяқталды. "Қала жарықтары" Чаплиннің өзінің туындысына алғаш рет музыкалық қосымша жазғанымен танылды және ол Артур Джонстонмен бірге алты апта ішінде жазылды. Соқыр гүл сатушы қыздың лейтмотиві ретінде қолданылған басты тақырыбы – испан композиторы Хосе Падилланың "La Violetera" ("Кім менің қызғалдақтарымды сатып алады?") әні. Чаплин Падилланы автор ретінде көрсетпегені үшін сотқа тартылды. "Қала жарықтары" 1931 жылдың 30 қаңтарында шыққаннан кейін жағымды пікірлер мен бүкіл әлем бойынша 4 миллион доллардан астам табыс әкелді. Бүгінде көптеген сыншылар оны Чаплиннің мансабындағы ең үлкен жетістік қана емес, сонымен қатар барлық уақыттағы ең ұлы фильмдердің бірі деп санайды. Чаплиннің өмірбаянын жазған Джеффри Вэнс "Қала жарықтары" – бұл тек Чарльз Чаплиннің шедеврі ғана емес, сонымен қатар қарсылықтың белгісі" деп санайды, себебі ол 1927 жылы өткен "Джаз әншісі" фильмінің премьерасынан кейін басталған үнді фильмдер дәуірінің төртінші жылында көрсетілді. 1991 жылы АҚШ Конгресінің кітапханасы "Қала жарықтары" фильмін "мәдени, тарихи немесе эстетикалық маңызы бар" деп танып, АҚШ Ұлттық кино тізіліміне енгізу үшін іріктеді. 2007 жылы Америка кино институты оны жасалған ең үздік американдық фильмдердің тізімінде 11-орынға қойды. 1949 жылы сыншы Джеймс Эджи фильмнің соңғы сахнасын "кинолентаға түсірілген ең ұлы актерлік шеберлік" деп атады.

City Lights is a 1931 American synchronized sound romantic comedy drama film written, produced, directed by, and starring Charlie Chaplin. While the film has no audible dialog, it was released with a synchronized musical score with sound effects. The story follows the misadventures of Chaplin's Tramp as he falls in love with a blind girl (Virginia Cherrill) and develops a turbulent friendship with an alcoholic millionaire (Harry Myers). Although talking pictures (or films with recorded dialogue) were on the rise when Chaplin started developing the script in 1928, he decided to continue working without dialogue only incorporating sound with the use of a synchronized musical score with sound effects. Filming started in December 1928 and ended in September 1930. City Lights marked the first time Chaplin composed the film score to one of his productions and it was written in six weeks with Arthur Johnston. The main theme, used as a leitmotif for the blind flower girl, is the song "La Violetera" ("Who'll Buy my Violets") from Spanish composer José Padilla. Chaplin lost a lawsuit to Padilla for not crediting him. City Lights was immediately successful upon release on January 30, 1931, with positive reviews and worldwide rentals of more than $4 million. Today, many critics consider it not only the highest accomplishment of Chaplin's career, but one of the greatest films of all time. Chaplin biographer Jeffrey Vance believes "City Lights is not only Charles Chaplin's masterpiece; it is an act of defiance" as it premiered four years into the era of sound films which began with the premiere of The Jazz Singer (1927). In 1991, the Library of Congress selected City Lights for preservation in the United States National Film Registry as being "culturally, historically, or aesthetically significant". In 2007, the American Film Institute ranked it 11th on its list of the best American films ever made. In 1949, the critic James Agee called the film's final scene "the greatest single piece of acting ever committed to celluloid".

Сюжет

Азаматтар мен беделді адамдар "Бейбітшілік пен өркендеуге" арналған жаңа ескерткіштің ашылуы үшін жиналды. Дроннан сөйлегеннен кейін перде алынып, мүсіндердің бірінің алаңында ұйықтап жатқан Кішкентай бөрі көрінеді. Бірнеше минуттан кейін ол жиналыстың қаһарынан құтылып, қалада жүріп-тұруды шешеді. Ол екі газетші жігітті өзінің жағымсыздығы үшін мазақтайды, ал жалаңаш мүсінге таңданып, жаяу жүргінші лифтімен өлімге тіреледі. Қаңғыбас көше бұрышында әдемі гүл қызын кездестіреді және гүл сатып алу барысында оның соқыр екенін түсінеді; ол бірден таңғалады. Қыз Жүрегін бай адам деп ойлайды, ол кетіп бара жатқанда шофері бар автомобильдің есігі жабылып қалады. Сол күні кешке Шөке мас миллионерді өз-өзіне қол жұмсаудан құтқарады. Миллионер жаңа досын шампан шарапқа алып, содан кейін (өзін-өзі өлтіруге тырысқаннан кейін) қалаға шығады. Ертеңіне миллионерді үйіне апарып келген соң, гүл өсіретін қызды көше бұрышына бара жатқанда көреді. Ол миллионерден ақша алады да, қызға жетеді; оған гүл сатып алады да, миллионердің көлігімен үйіне апарады. Миллионердің машинасы - оң қолмен айдайтын, 1924 жылғы 40/50 күшті Роллс-Ройс. Жүрегінен шыққан соң гүлші қыз әжесіне өзінің жақсы әрі бай досы туралы айтады. Осы арада, Шөкең сарайға қайта оралады, онда жаңадан тәбетті болған миллионер оны есіне түсірмей, сыртқа шығарады. Сол күні миллионер тағы да мас болып, көшеде келеңсізді көріп, оны үйіне сәнді қонаққа шақырады. Бірақ келесі күні таңертең тарих қайталанады: миллионер қайтадан абыройлы болады, ал "Басқалар" қайтадан оның құлағына шығады. Қыздың әдеттегі көше бұрышында жоқ екенін көріп, ол оның пәтеріне барады, онда ол дәрігердің әжесіне қыздың қатты науқастанып жатқанын айтады: "Оның температурасы жоғары және мұқият назар аудару керек". Көмекке бел буған ол көше сыпырушы болып жұмысқа орналасады. Түскі үзіліс кезінде ол қызға азық-түлік алып келеді, ал әжесі гүл сатады. Ол қызды көңілдету үшін газетті дауыстап оқиды. Онда вендік дәрігердің соқырлықты емдеуі туралы әңгіме бар. "Құдіретті, сонда мен сені көре аламын", - дейді қыз бала, ол өзінің көзін ашса және ол ойлағандай бай адам емес екенін білсе, ол не болатынын біледі. Сондай-ақ, ол қыздың әжесі жасырып қойған үйден шығару туралы хабарламаны да табады. Ол кетіп бара жатқанда, қызға үйдің ақысын төлейтінін айтады. "Басқалар" жұмысына оралғанда, жұмыстан шығарылғанын біледі. Бір боксшы оны боксшымен қалталы жекпе-жекке көндіреді; олар бір-біріне "жеңіл" болып, жүлде ақшасын бөліседі. Бірақ боксшы қамауға алынатынын білгенде қашып кетеді және оның орнына бос бос боксшы келеді, ол босқындарды нокаутқа ұшырады. Шөкең мас миллионермен үшінші рет кездеседі және оны тағы да сарайға шақырады. Жүрегер қыздың жағдайы туралы айтып береді, ал миллионер оған операция үшін ақша береді. Ұрылар миллионерді ұрып-соғып, қалған ақшасын алып кетеді. Полиция үйшікті миллионердің берген ақшасымен табады, ол басынан соққы алғандықтан оны бергенін есіне түсіре алмайды. Жүрегі бос жігіт қызға ақшаны жеткізу үшін полициядан ұзақ уақыт бойы қашып жүріп, оған біраз уақытқа кететінін айтады; уақытында ол тұтқындалып, түрмеге қамалады. Бірнеше айдан кейін "Басқарушы" босатылады. Ол қыздың әдеттегі көше бұрышына барады, бірақ ол онда жоқ. Бізге қыздың көзі көрінетінін, енді әжесімен бірге гүл дүкенін басқаратындығын айтады. Бірақ ол өзінің бай және әдемі деп ойлаған құпия игілігін ұмытпайды: сәнді жас жігіт дүкенге кіргенде, ол "ол" қайтып келген бе деп бір сәт ойланады. Шөкең дүкеннің жанында болады, онда қыз терезеде гүлдер орналастырады. Ол құдыққа тасталған гүлді алуға еңкейеді. Ол өзінің ескі жаулары, газетшілермен қысқаша шайқастан кейін дүкеннің терезесіне бұрылады, ол кенеттен оны кім екенін білмей, оны бақылап жүрген қызды көреді. Ол қызды көргенде, бірнеше секунд бойы тұнжырап, кейін кең күлімсірейді. Қызға бұл ұнайды да, ол: "Мен бір нәрсеге қол жеткіздім!" - деп, жұмысшысына күліп қояды. Ол әйнектің ішіне қарап, оған жаңа гүл (ол арықтан алған сынық гүлдің орнына) және монета ұсынады. Кенеттен ұялып, ол қашып кетеді, бірақ қыз дүкеннің есігіне барып, гүлді қайтадан ұсынады, ол ұялшақпен қабылдайды. Ол қолын ұстап, монетаны оған тығады, содан кейін кенеттен тоқтап, оның қолын танып, оның күлімсіреуі таңғала бастайды. Ол саусақтарын оның қолына, иығына, жағасына қарай созып, "Сен бе?" деп сұрап қояды. "Қазір көре аласың ба?" - деп сұрайды. Қыз: "Иә, енді көре аламын", - деп жауап береді де, көзін�...

Citizens and dignitaries are assembled for the unveiling of a new monument to "Peace and Prosperity". After droning speeches, the veil is lifted to reveal the Little Tramp asleep in the lap of one of the sculpted figures. After several minutes of slapstick, he manages to escape the assembly's wrath to perambulate the city. He rebukes two newsboys who taunt him for his shabbiness, and while coyly admiring a nude statue has a near fatal encounter with a sidewalk elevator. The Tramp encounters the beautiful flower girl on a street corner and in the course of buying a flower realizes she is blind; he is instantly smitten. The girl mistakes the Tramp for a wealthy man when the door of a chauffeured automobile slams shut as he departs. That evening the Tramp saves a drunken millionaire from suicide. The millionaire takes the Tramphis new best friendback to his mansion for champagne, then (after another abortive suicide attempt) out for a night on the town. After helping the millionaire home the next morning, he sees the flower girl en route to her street corner. He gets some money from the millionaire and catches up to the girl; he buys all her flowers and drives her home in the millionaire's car. The millionaire's car is a right hand drive Rolls Royce 40/50 hp from 1924. After the Tramp leaves, the flower girl tells her grandmother about her kind and wealthy friend. Meanwhile, the Tramp returns to the mansion, where the millionairenow soberdoes not remember him and throws him out. Later that day, the millionaire is once again intoxicated and, seeing the Tramp on the street, invites him home for a lavish party. But the next morning history repeats itself: the millionaire is again sober and the Tramp is again out on his ear. Finding that the girl is not at her usual street corner, the Tramp goes to her apartment, where he overhears a doctor tell the grandmother that the girl is very ill: "She has a fever and needs careful attention." Determined to help, the Tramp takes a job as a street sweeper. On his lunch break, he brings the girl groceries while her grandmother is out selling flowers. To entertain her he reads a newspaper aloud; in it is a story about a Viennese doctor's blindness cure. "Wonderful, then I'll be able to see you", says the girland the Tramp is struck by what may happen should she gain her sight and discover that he is not the wealthy man she imagines. He also finds an eviction notice the girl's grandmother has hidden. As he leaves, he promises the girl that he will pay the rent. The Tramp returns to work to find himself firedhe has been late once too often. A boxer convinces him to fight in a fake bout; they will "go easy" on each other and split the prize money. But the boxer flees on learning he is about to be arrested and is replaced by a no nonsense fighter who knocks the Tramp out despite the Tramp's creative and nimble efforts to keep out of reach. The Tramp encounters the drunken millionaire a third time and is again invited to the mansion. The Tramp relates the girl's plight and the millionaire gives him money for her operation. Burglars knock the millionaire out and take the rest of his money. The police find the Tramp with the money given to him by the millionaire, who because of the knock on the head does not remember giving it. The Tramp evades the police long enough to get the money to the girl, telling her he will be going away for a time; in due course he is apprehended and imprisoned. Months later the Tramp is released. He goes to the girl's customary street corner but she is not there. We learn that the girlher sight restorednow runs a busy flower shop with her grandmother. But she has not forgotten her mysterious benefactor, whom she imagines to be rich and handsome: when an elegant young man enters the shop she wonders for a moment whether "he" has returned. The Tramp happens by the shop, where the girl is arranging flowers in the window. He stoops to retrieve a flower discarded in the gutter. After a brief skirmish with his old nemeses, the newsboys, he turns to the shop's window through which he suddenly sees the girl, who has been watching him without (of course) knowing who he is. At the sight of her he is frozen for a few seconds, then breaks into a broad smile. The girl is flattered and giggles to her employee, "I've made a conquest!" Via pantomime through the glass she offers him a fresh flower (to replace the crushed one he took from the gutter) and a coin. Suddenly embarrassed, the Tramp begins to shuffle away, but the girl steps to the shop door and again offers the flower, which he shyly accepts. She takes his hand and presses the coin into it, then abruptly stops and her smile turns to a look of puzzlement as she recognizes the touch of his hand. She runs her fingers along his arm, his shoulder, his lapels, then gasps, "You?" The Tramp nods and asks, "You can see now?" The girl replies, "Yes, I can see now", and presses his hand to her heart with a tearful smile. Relieved and elated, the Tramp smiles back.

Алдын ала өндіріс

1928 жылы шыққан «Цирк» фильмі – Чаплиннің киноиндустриясы дыбыс жазуды қабылдап, үнсіз кино дәуірін аяқтағанға дейінгі соңғы туындысы. Чаплин өзінің продюсері және дистрибьюторы (United Artists компаниясының бір бөлігінің иесі) ретінде «City Lights» фильмін үнсіз фильм ретінде түсіру мүмкіндігіне ие болды. Техникалық тұрғыдан алғанда, фильм кроссовер болып табылады, себебі оның саундтрегінде синхронды музыка мен дыбыс эффектілері болғанмен, сөйлеу диалогы жоқ еді. Диалогтар титрлер арқылы ұсынылды. 1918 жылы Чаплинге алғаш рет ойлап тапқан Эжен Огюстен Лаусте дыбысты фильм түсіру туралы ұсыныс жасады, бірақ ол Лаустемен кездеспеді. Чаплин «сөйлейтін фильмдерге» қызығушылық танытпады және журналистке «сөйлейтін фильмдерге үш жыл беремін, содан кейін болды» деді. Ол сондай-ақ «Кішкентай саяхатшыны» дыбысты фильмдерге қалай бейімдеу керектігін де ойлады. 1928 жылдың басында Чаплин Гарри Каррмен бірге сценарий жаза бастады. Сюжет «Цирк» фильмінің сәттілігінен кейін Чаплин ойлаған бастапқы идеядан біртіндеп өркендеді, онда цирк клоуны соқыр болып, өзінің кемшілігін жас қызынан жасыру үшін, оның көре алмауының ақымақтық екенін көрсетуге мәжбүр болады. Осыдан «Соқыр қыз» кейіпкері туды. Чаплин алғашқы рет ойлаған көріністердің бірі – жаңадан көзі ашылған соқыр қыздың Кішкентай саяхатшыны алғаш рет көруі болды. Чаплин осы сахнаны бүкіл фильмнің ортасы деп санағандықтан, сахнаның егжей-тегжейлі сипаттамасы жазылды. Екінші желі үшін Чаплин алғашқыда әлеуметтік жағдайы нашар кейіпкерді – газет сатушыны қарастырды. Бірақ ол 1921 жылы түсірілген «Бос сынып» атты қысқа фильмде пайда болған мас миллионер кейіпкерін таңдады. Миллионерлік сюжет Чаплиннің бұрынғы идеясына негізделген, онда екі миллионер Кішкентай саяхатшыны қалалық қоқыс үйінен алып, оны қымбат клубтарда жақсы қызықтырады, содан кейін қайтадан қоқыс үйіне тастап кетеді, осылайша оянғанда саяхатшының бұл оқиғаның шындық екенін немесе жоқ екенін білуі қиын болады. Бұл идея мас болғанда саяхатшының досы болатын, бірақ есін жиғанда оны танымайтын миллионер кейіпкеріне айналды. Чаплин 1928 жылдың мамыр айында фильмнің дайындық жұмыстарын ресми түрде бастады және сол жазда декорацияларды жобалау үшін австралиялық суретші Генри Клайвты шақырды. Чаплин ақырында Клайвты миллионер рөліне бекітті. Фильмнің оқиғасы Париж қаласында болғанымен, көркемдік шешімдер бірнеше қалалардың әсерінен туды. Роберт Шервуд: «Бұл Лондонға, Лос-Анджелеске, Неапольге, Парижке, Танжерге және Каунсил-Блаффсқа ұқсас ерекше қала. Бұл жер бетіндегі емес, барлық қалалардың жиынтығы» деді. 1928 жылдың 28 тамызында Чаплиннің анасы Ханна Чаплин 63 жасында қайтыс болды. Чаплин бірнеше апта бойы қайғыға батты және дайындық жұмыстары 1928 жылдың күзінің ортасында ғана қайта басталды. Психолог Стивен Вайсман «Қала жарықтары» фильмінің өте автобиографиялық екенін болжады, онда соқыр қыз Чаплиннің анасын, ал мас миллионер Чаплиннің әкесін бейнелейді. Вайсман сонымен қатар фильмнің көптеген түсірілімдерін Чаплиннің балалық шағындағы нақты орындармен салыстырды, мысалы, ашылу сахнасындағы Кеннингтон парк жолындағы Сент-Марк шіркеуіне ұқсайтын мүсін және Чаплин су жағалауын Темза жағалауы деп атады. Чаплин соқыр гүл сатушы рөліне бірнеше актрисамен сұхбаттасқан, бірақ олардың ешқайсысы оны қызықтыра алмады. Санта-Моника жағажайында суға түскен әйелдердің түсірілімі кезінде ол Вирджиния Шериллмен кездесті. Шерилл оған қол бұлғап, онымен жұмыс істеу мүмкіндігі бола ма деп сұрады. Басқа актрисалардың сынақтарына наразы болғаннан кейін, Чаплин оны экрандық сынаққа шақырды. Ол жақын көру қабілетінің арқасында камера алдында көзі жоқ адамды бейнелеуде бірінші рет сәттілікке жеткен актриса болды және 1928 жылдың 1 қарашасында ол келісімшартқа қол қойды.

Chaplin's feature The Circus, released in 1928, was his last film before the motion picture industry embraced sound recording and brought the silent movie era to a close. As his own producer and distributor (part owner of United Artists), Chaplin could still conceive City Lights as a silent film. Technically the film was a crossover, as its soundtrack had synchronized music and sound effects but no spoken dialogue. The dialogue was presented on intertitles. Chaplin was first contacted by inventor Eugene Augustin Lauste in 1918 about making a sound film, but he never ended up meeting with Lauste. Chaplin was dismissive about "talkies" and told a reporter that he would "give the talkies three years, that's all." He was also concerned about how to adjust the Little Tramp to sound films. In early 1928, Chaplin began writing the script with Harry Carr. The plot gradually grew from an initial concept Chaplin had considered after the success of The Circus, where a circus clown goes blind and has to conceal his handicap from his young daughter by pretending that his inability to see are pratfalls. This inspired the Blind Girl. The first scenes Chaplin thought up were of the ending, where the newly cured blind girl sees the Little Tramp for the first time. A highly detailed description of the scene was written, as Chaplin considered it to be the center of the entire film. For a subplot, Chaplin first considered a character even lower on the social scale, a black newsboy. Eventually he opted for a drunken millionaire, a character previously used in the 1921 short The Idle Class. The millionaire plot was based on an old idea Chaplin had for a short in which two millionaires pick up the Little Tramp from the city dump and show him a good time in expensive clubs before dropping him back off at the dump, so when he woke up, the Tramp would not know if it was real or a dream. This was rewritten into a millionaire who is the Tramp's friend when drunk but does not recognize him when sober. Chaplin officially began pre production of the film in May 1928 and hired Australian art director Henry Clive to design the sets that summer. Chaplin eventually cast Clive in the role of the millionaire. Although the film was originally set in Paris, the art direction is inspired by a mix of several cities. Robert Sherwood said that "it is a weird city, with confusing resemblances to London, Los Angeles, Naples, Paris, Tangiers and Council Bluffs. It is no city on earth and it is all cities." On August 28, 1928, Chaplin's mother Hannah Chaplin died at the age of 63. Chaplin was distraught for several weeks and pre production did not resume until mid fall of 1928. Psychologist Stephen Weissman has hypothesized that City Lights is highly autobiographical, with the blind girl representing Chaplin's mother, while the drunken millionaire represents Chaplin's father. Weissman also compared many of the film's sets with locations from Chaplin's real childhood, such as the statue in the opening scene resembling St. Mark's Church on Kennington Park Road and Chaplin referring to the waterfront set as the Thames Embankment. Chaplin had interviewed several actresses to play the blind flower girl but was unimpressed with them all. While seeing a film shoot with bathing women in a Santa Monica beach, he found a casual acquaintance, Virginia Cherrill. Cherrill waved and asked if she would ever get the chance to work with him. After a series of poor auditions from other actresses, Chaplin eventually invited her to do a screen test. She was the first actress to subtly and convincingly act blind on camera due to her near sightedness, and Cherrill signed a contract on November 1, 1928.

Негізгі фотосурет

City Lights фильмінің түсірілімі 1928 жылдың 27 желтоқсанында басталды, Шаплин мен Карр сценарийді жазуға шамамен бір жыл жұмсағаннан кейін. Түсірілім алаңында Чаплин сол кездегі басқа режиссерлерге қарағанда әлдеқайда көп дубльдер түсіргенімен ерекшеленді. Өндіріс гүлдер сататын дүкендегі көріністен басталды, онда Кішкентай саяхатшы алғаш рет соқыр гүл қызымен кездеседі. Бұл көріністі түсіруге апталар кетті, және Чаплин Шериллді рөлге бекіту туралы ойлана бастады. Кең жылдар өткен соң Шерилл: «Мен ешқашан Чарлиді ұнатқан емеспін, ол да мені ұнатқан емес» деді. Автобиографиясында Чаплин фильм түсіру кезінде туған шиеленіске Шериллді кінәлап, жауапкершілікті өзі мойнына алды. «Мен өзімді кемелділікке ұмтылудың невротикалық халге түсірдім», – деп еске алды ол. Көріністі түсіру 1929 жылдың ақпан айына дейін, содан кейін сәуірдің басында тағы он күнге созылды, бірақ Чаплин оны кейінірек түсіру үшін қалдырды. Содан кейін ол жаңадан ашылған ескерткіште Кішкентай саяхатшының оянуының алғашқы көрінісін түсірді. Бұл көріністе 380-ге жуық соқпақ актерлер қатысты, және Чаплин үшін оны түсіру өте қиын болды. Осы түсірілім кезінде Лос-Анджелес қаласы Ла-Бреа даңғылын кеңейтуге шешім қабылдағандықтан, Чаплин студиясында құрылыс жұмыстары жүргізілді. Кейін Чаплин Кішкентай саяхатшы миллионермен кездесіп, оның өмірге қол жұмсауына жол бермейтін көріністі түсірді. Түсірілім кезінде Генри Клайв кенеттен суық суға секіруден бас тартты, бұл Чаплинді түсірілім алаңынан шығып, Клайвты жұмыстан босатуға мәжбүр етті. Оның орнына тез арада Гарри Майерс келді, оны Чаплин Кистоун студиясында келісімшарт бойынша таныған. Чаплин 1929 жылдың 29 шілдесінде Пасадена көпірінде сыртқы көріністерді түсіріп аяқтады. Содан кейін ол Кішкентай саяхатшының торына ілініп қалған таяқты алуға тырысқан көрінісін түсірді, бірақ ол көрініс кейіннен фильмнен алынып тасталды. Көріністе жас Чарльз Ледерер қатысты, Чаплин кейіннен осы көріністі мақтап, оны кесу қажет екенін айтты. Содан кейін ол 1929 жылдың 29 қыркүйегіне дейін миллионермен бірге түсірілімдерді жалғастырды. Қараша айында Чаплин «Гүл қызы» романындағы кей драмалық көріністерде Шериллмен қайта жұмыс істей бастады. Бірнеше ай бойы оның көрінісін күтіп жүріп, Шерилл жалықты және Чаплинге ашық шағымдана бастады. Бір көріністі түсіру кезінде Шерилл Чаплиннен шаштаразға бару үшін ертерек кетуге рұқсат сұрады. Чаплин Вирджиния Шериллді жұмыстан босатып, оның орнына «Алтын азабындағы» серігі Джорджия Хейлді тағайындады. Шілде және тамыз айларында Чаплин алты апта бойы кішкентай көріністерді аяқтады, соның ішінде газет сатушылардың Кішкентай саяхатшыны мазалаған екі көрінісін, олардың бірін жас Роберт Пэриш ойнады. 1930 жылдың қыркүйегінде Чаплин бес күндік соңғы көріністі түсіруді аяқтады. Чаплин Шериллдің осы көріністегі рөлін жақсы орындағанын айтты, және ол рөлді түсінгенін қосты. Түсірілім алаңындағы режиссерлік стилі туралы сөйлескенде, Чаплин «Менің істейтін барлық нәрсем – би. Мен би тұрғысынан ойлаймын. Менің ойымша, «Қала жарықтарында» одан да көп». 1930 жылдың қазан айынан желтоқсан айына дейін Чаплин фильмді монтаждап, титрлерді жасады. Ол фильмді аяқтаған кезде үнсіз фильмдерге қызығушылық азайған еді. Бірақ «Қала жарықтары» Чаплиннің мансабындағы ең үлкен қаржылық және көркемдік жетістіктерінің бірі болды, және ол оның өзінің сүйікті фильмдерінің бірі еді. Әсіресе соңғы көріністі жақсы көреді, ол былай деді: «Қала жарықтарында соңғы көріністе ғана мен ойнамаймын, өзімнен тыс тұрып, өзімнен кешірім сұраймын. Бұл әдемі көрініс, әдемі, өйткені ол артық ойнатылмаған». Ол Артур Джонстонмен бірге алты аптада жазылды және жүзден астам музыкалық сүйемелдемелер кірді. Чаплин журналиске «Мен шынымен жазбадым. Мен лә-лә дедім, ал Артур Джонсон жазып алды, және сіз оған мақтау айтсаңыз жақсы болар еді, өйткені ол өте жақсы жұмыс істеді. Бұл менің кейіпкеріме сай келетін қарапайым музыка». Музыканың мақсаты кейіпкерлердің эмоцияларын әуен арқылы жеткізу болды. Музыкалық аранжировка жасаушы Альфред Ньюменмен бірге музыкалық есеп бес күнде жазылды. Соқыр гүл қызының лейтмотиві ретінде қолданылған негізгі тақырыбы – испан композиторы Хосе Падилланың «La Violetera» («Кім менің қызғалдақтарымды сатып алады») әні. Чаплин негізгі рөлге алғашқы ән орындаушысын, Ракель Меллерді шақыра алмады, бірақ оның әнін басты тақырып ретінде қолданды. Чаплин Падиллаға (Парижде, Падилланың тұратын жерінде) оны көрсетпегені үшін сотқа тартылды. Кейбір қазіргі заманғы видео басылымдарына Карл Дэвистің жаңа жазбасы қосылған.

Filming for City Lights officially began on December 27, 1928, after Chaplin and Carr had worked on the script for almost an entire year. On the set, Chaplin was noted for doing many more "takes" than other directors at the time. Production began with the first scene at the flower stand where the Little Tramp first meets the Blind Flower Girl. The scene took weeks to shoot, and Chaplin first began to have second thoughts about casting Cherrill. Years later, Cherrill said, "I never liked Charlie and he never liked me." In his autobiography, Chaplin took responsibility for his on set tensions with Cherrill, blaming the stress of making the film for the conflict. "I had worked myself into a neurotic state of wanting perfection", he remembered. Filming the scene continued until February 1929 and again for ten days in early April before Chaplin put the scene aside to be filmed later. He then shot the opening scene of the Little Tramp waking up in a newly unveiled public statue. This scene involved up to 380 extras and was especially stressful for Chaplin to shoot. During this part of shooting, construction was being done at Chaplin Studios because the city of Los Angeles had decided to widen La Brea Avenue and Chaplin was forced to move several buildings away from the road. Chaplin then shot the sequence where the Little Tramp first meets the millionaire and prevents him from committing suicide. During filming, Henry Clive suddenly decided that he did not want to jump into the tank of cold water in the scene, causing Chaplin to storm off the set and fire Clive. He was quickly replaced by Harry Myers, who Chaplin had known while under contract at Keystone Studios. Chaplin finished shooting the sequence on July 29, 1929, with exteriors at Pasadena Bridge. Chaplin then shot a sequence that was eventually cut from the film involving the Little Tramp attempting to retrieve a stick that was stuck in a grate. The scene included a young Charles Lederer; Chaplin later praised the scene, but insisted that it needed to be cut. He then continued filming the scenes with the millionaire until September 29, 1929. In November, Chaplin began working with Cherrill again in some of the Flower Girl's less dramatic scenes. While waiting for her scenes for several months, Cherrill had become bored and openly complained to Chaplin. During the filming of one scene, Cherrill asked Chaplin if she could leave early so that she could go to a hair appointment. Chaplin fired Virginia Cherrill and replaced her with Georgia Hale, Chaplin's co star in The Gold Rush. In July and August, Chaplin finished up six weeks of smaller scenes, including the two scenes of the Tramp being harassed by newsboys, one of whom was played by a young Robert Parrish. In September 1930, Chaplin finished the shooting of the iconic final scene which took six days. Chaplin said that he was happy with Cherrill's performance in the scene, and that she had eventually understood the role. When talking about his directing style on set, Chaplin stated that "everything I do is a dance. I think in terms of dance. I think more so in City Lights." From October to December 1930, Chaplin edited the film and created the title cards. When he completed the film, silent films had become generally unpopular. But City Lights was one of the great financial and artistic successes of Chaplin's career, and it was his personal favorite of his films. Especially fond of the final scene, he said, "[I]n City Lights just the last scene I'm not acting Almost apologetic, standing outside myself and looking It's a beautiful scene, beautiful, and because it isn't over acted." It was written in six weeks with Arthur Johnston and included over one hundred musical cues. Chaplin told a reporter that "I really didn't write it down. I la laed and Arthur Johnson wrote it down, and I wish you would give him credit because he did a very good job. It is all simple music, you know, in keeping with my character." The intention was to have a score that would translate the characters' emotions through its melodies. The score was recorded in five days with musical arranger Alfred Newman. The main theme used as a leitmotif for the blind flower girl is the song "La Violetera" ("Who'll Buy my Violets") from Spanish composer José Padilla. Chaplin was unable to secure the original song performer, Raquel Meller, in the lead role, but used her song anyway as a major theme. Chaplin lost a lawsuit to Padilla (which took place in Paris, where Padilla lived) for not crediting him. Some modern editions released for video include a new recording by Carl Davis.

Шығарылуы, қабылдануы және мұрасы

Премьераға екі апта қалғанда Чаплин Лос-Анджелестегі Тауэр театрында жарияланбаған алдын ала көрсетілім өткізуге шешім қабылдады. Көрсетілім нашар өтті, көпшілік аз және ынтасыз болды. 1931 жылдың 30 қаңтарында Лос-Анджелес театрында өткен гала-премьерада жақсы нәтижелер байқалды. Ал Альберт Эйнштейн мен оның әйелі арнайы қонақтар болды, ал фильмке тұрғылықты қол соғумен жауап берілді. Содан кейін Нью-Йорктегі Джордж М. Кохан театрында премьерасы өтті, онда Чаплин шығарылымды тығыз бақылады, күні бойы сұхбаттар берді және бұрын UA-ның жарнамашыларының ойлап тапқандарына көңілі толмағандықтан, жарнамаға 60 000 доллар жұмсады. Чаплин жалпы табыстың жартысын талап етті және көрермендерді технологиядан гөрі фильмнің өзі қызықтыратынын ескере отырып, үнді фильмдерге қарағанда билет бағасын жоғарырақ етуді қалады. Чаплин фильмнің қабылдануына алаңдады, өйткені үнсіз фильмдер сол кезде ескіріп қалған еді, ал алдын ала көрсетілім оның сенімін әлсіретті. Дегенмен, «Қала жарықтары» Чаплиннің ең табысты және сыншылар тарапынан жоғары бағаланған туындыларының біріне айналды. Америкалық көрермендердің жақсы қабылдауынан кейін, театрлық прокаттан 2 миллион доллар табыс әкелді, оның 12 апталық Кохан прокатынан түскен үлесі – төрттен бірі, Чаплин 1931 жылдың ақпан және наурыз айларында он алты күндік әлемдік турнеге шықты, ол 27 ақпанда Лондонның Доминион театрындағы премьерадан басталды. Фильмге Депрессия дәуіріндегі көрермендер зор қуанышпен жауап берді, алғашқы прокатынан 4,25 миллион долларлық жалға алу табысы түсті. Variety журналы бұл фильмді «Чаплиннің ең жақсы туындысы емес» деп мәлімдеді, бірақ кейбір эпизодтар «күлкілі» болды. The New Yorker журналы фильмнің «басқа фильмдердегіден, мүмкін, тіпті жақсырақ екенін» және «кинода сирек кездесетін, өте сирек кездесетін, сүйкімділік сезімі сияқты анықталмайтын әсерді» қалдырғанын жазды. Ал The Nation журналындағы Александр Бакши «Қала жарықтарын» қатаң сынады, үнсіз форматқа және шектен тыс сезімталдыққа қарсы шығып, оны «Чаплиннің ең әлсіз туындысы» деп сипаттады. «Қала жарықтары» фильмінің танымалдылығы сақталды, 1950 жылы қайта шығарылғанда көрермендер мен сыншылар оны жақсы қабылдады. 1949 жылы сыншы Джеймс Эджи Life журналында соңғы сахнаның «целлюлоидқа түсірілген ең ұлы актерлік шеберлігі» екенін жазды. Ричард Мериман соңғы сахнаны кино тарихындағы ең ұлы сәттердің бірі деп атады. Музейдің кино бөлімінің кураторы Чарльз Сильвер фильмнің жоғары бағалануын Чаплиннің бұрынғы туындыларында болмаған лирикалық романтизмнің жаңа деңгейін әкелгенімен түсіндірді. Ол барлық романтизм сияқты, оның да нақты әлемді жоққа шығаруға негізделгенін қосты. Фильмнің премьерасы кезінде Чаплин көп ұлғайған, бұрынғы әйелі Лита Греймен тағы да заңдық дауға тартылған және әлемнің экономикалық және саяси ахуалы өзгерген еді. Чаплин қыздың соқырлығын пайдаланып, Шөкеге романтизмнің нақты әлемдегі осалдығын еске салады, өйткені ол оны білмей тұрып бірнеше рет шабуылдайды. Film.com сыншысы Эрик Д. Снайдер 1931 жылы Голливудтың көптеген режиссерлері дыбысты фильмдерді қабылдады, олардың сөзсіз болуына мойынсұнды немесе фильмдер түсіруден бас тартты, бірақ Чаплин осы жобада өзінің көзқарасын берік ұстады. Ол сондай-ақ Голливудта осы кезеңде үнсіз фильм түсіруге күші жететін адамдардың аз екенін, тіпті оны жақсы түсіруге де мүмкіндік болмағанын айтты. Себебі Чаплин Баспаяқты сөйлейтін фильмге бейімдеуге болмайтынын білген. 1963 жылы американдық Cinema журналына берген сұхбатында Стэнли Кубрик «Қала жарықтарын» өзінің ең үздік он фильмінің ішінде бесінші орынға қойды. 1972 жылы танымал ресейлік режиссер Андрей Тарковский «Қала жарықтарын» өзінің ең үздік ондығына бесінші орынға қойды және Чаплин туралы: «Ол кино тарихына еш күмәнсіз кірген жалғыз адам. Ол қалдырған фильмдер ешқашан ескірмейді» деді. Француз режиссері Роберт Брессон бұл фильмді өзінің барлық уақыттардағы ең үздік он фильмінің бірінші және екінші орындарына қойды. Джордж Бернард Шоу Чаплинді «кино индустриясынан шыққан жалғыз гений» деп атады. Атақты итальяндық режиссер Федерико Феллини бұл фильмді жиі мақтады, ал оның «Кабирия түндері» осы фильмге сілтеме жасайды. 2003 жылы «Чарли: Чарльз Чаплиннің өмірі мен өнері» атты деректі фильмде Вуди Аллен бұл Чаплиннің ең жақсы туындысы екенін айтты. Аллен 1979 жылы түсірген «Манхэттен» фильмінің соңғы сахнасын осы фильмдің соңғы сахнасына негіздегендігі айтылады. Вэнс бұл фильмге берілген барлық мақтаулардың арасында «Қала жарықтары Чаплиннің өзінің барлық фильмдерінің арасындағы сүйіктісі екенін де атап өткен жөн» деп жазды. Француздық тәжірибелік музыканты және кино сыншысы Мишель Шион «Қала жарықтары» туралы талдау жазды, ол Les Lumières de la ville деген атпен жарияланды. Славой Жижек бұл фильмді өзінің «Неліктен хат әрқашан адресатына жетеді?» атты эссесінде негізгі мысал ретінде пайдаланды. Чикаго Сан Таймс газетінің кино сыншысы Роджер Эберт бұл фильмге төрт жұлдыз берді және «Бұл фильмде клоунада, қайғы, пантомима, еңбексіз дене үйлесімділігі, мелодрама, қисық әзілдер, әдемілік және, әрине, жер бетіндегі ең танымал образ – Баспаяқ бар» деп жазды. Ол сондай-ақ бұл фильмді өзінің «Ұлы фильмдер» тізіміне қосты. «Қала жарықтары» 2013 жылы Criterion Collection компаниясымен Blu-ray және DVD форматтарында шығарылды, оларға фильмнің трейлерлері, өндірістен алынған архивтік кадрлар және Чаплиннің біографы және ғалымы Джеффри Вэнспен және басқалармен аудио түсіндірмелер кірді. Жаңа обложканы канадалық карикатурист Сет салған.

Two weeks prior to the premiere, Chaplin decided to have an unpublicized preview at Los Angeles' Tower Theatre. It went poorly, attracting a small and unenthusiastic crowd. Better results were seen at the gala premiere on January 30, 1931, at the Los Angeles Theater. Albert Einstein and his wife were the guests of honor, and the film received a standing ovation. It next premiered at the George M. Cohan Theater in New York where Chaplin closely supervised the release, spending the day doing interviews, and previously spending $60,000 on the advertising, as he was frustrated with what UA's publicists had come up with. Chaplin demanded half of the total gross, and considering audiences would be more attracted by the film itself than its technology, he demanded higher ticket prices compared to talkies. Chaplin was nervous about the film's reception because silent films were becoming obsolete by then, and the preview had undermined his confidence. Nevertheless, City Lights became one of Chaplin's most financially successful and critically acclaimed works. Following the good reception by American audiences, with estimated theatrical rentals of $2 million, a quarter of which came from its 12 week run at the Cohan, Chaplin went on a sixteen day world tour between February and March 1931, starting with a premiere at London's Dominion Theatre on February 27. The film was enthusiastically received by Depression era audiences, earning $4.25 million in worldwide rentals during its initial release. Variety declared it was "not Chaplin's best picture" but that certain sequences were "hilarious". The New Yorker wrote that it was "on the order of his other [films], perhaps a little better than any of them" and that it gave an impression "not often—oh, very seldom—found in the movies; an indefinable impression perhaps best described as a quality of charm." On the other hand, Alexander Bakshy of The Nation was highly critical of City Lights, objecting to the silent format and over sentimentality and describing it as "Chaplin's feeblest". The popularity of City Lights endured, with the film's re release in 1950 again positively received by audiences and critics. In 1949, the critic James Agee wrote in Life magazine, that the final scene was the "greatest single piece of acting ever committed to celluloid." Richard Meryman called the final scene one of the greatest moments in film history. Charles Silver, Curator of Film at the Museum of Modern Art, stated that the film is so highly regarded because it brought forth a new level of lyrical romanticism that had not appeared in Chaplin's earlier works. He adds that like all romanticism, it is based in the denial of the real world around it. When the film premiered, Chaplin was much older, he was in the midst of another round of legal battles with former spouse Lita Grey, and the economic and political climate of the world had changed. Chaplin uses the Girl's blindness to remind the Tramp of the precarious nature of romanticism in the real world, as she unknowingly assaults him multiple times. Film. com critic Eric D. Snider said that by 1931, most Hollywood filmmakers either embraced sound films, resigned themselves to their inevitability, or just gave up making movies, yet Chaplin held firm with his vision in this project. He also noted that few in Hollywood had the clout to make a silent film at that late date, let alone do it well. One reason was that Chaplin knew the Tramp could not be adapted to talking movies and still work. In a 1963 interview in the American magazine Cinema, Stanley Kubrick rated City Lights as fifth among his top ten films. In 1972, the renowned Russian director Andrei Tarkovsky placed City Lights as fifth among his top ten and said of Chaplin, "He is the only person to have gone down into cinematic history without any shadow of a doubt. The films he left behind can never grow old." The acclaimed French filmmaker Robert Bresson placed this film as first and second on his top ten films of all time. George Bernard Shaw called Chaplin "the only genius to come out of the movie industry". Celebrated Italian director Federico Fellini often praised this film, and his Nights of Cabiria refers to it. In the 2003 documentary Charlie: The Life and Art of Charles Chaplin, Woody Allen said it was Chaplin's best picture. Allen is said to have based the final scene of his 1979 film Manhattan on its final scene. Vance has written that among all the praise afforded the film can be added that "City Lights also holds the distinction of being Chaplin's own favorite of all his films." French experimental musician and film critic Michel Chion has written an analysis of City Lights, published as Les Lumières de la ville. Slavoj Žižek used the film as a primary example in his essay "Why Does a Letter Always Arrive at Its Destination?". Film critic Roger Ebert of Chicago Sun Times gave the film four stars out of four writing the film "contains the slapstick, the pathos, the pantomime, the effortless physical coordination, the melodrama, the bawdiness, the grace, and, of course, the Little Tramp the character said, at one time, to be the most famous image on earth." He added the film in his Great Movies list. City Lights was released as a dual format Blu ray and DVD by the Criterion Collection in 2013, both of which include trailers of the film, archival footage from production, and an audio commentary track by Chaplin biographer and scholar Jeffrey Vance, among others. The new cover was illustrated by Canadian cartoonist Seth.