Солтүстік жылдар: Екі құрлық арасындағы махаббат және соғыс көлеңкесі

Кіріспе

Кларенс Браунның 1939 жылғы фильмі

Сюжет

Гарри Ван, бірінші дүниежүзілік соғыстың американдық қатысушысы, шоу бизнесіне қайта оралуға тырысады және ескірген, маскүнем мадам Зулейкамен бірге сәл қиын жағдайдағы менталист шоуына қатысады. Омаха, Небраскада өнер көрсетіп жүргенде, ол Ирен атты трапеция шеберімен танысады, ол өзінің Ресей революциясынан қашқан адам екенін айтады және Гарридің мас серіктесін шоуда да, оның жанында да алмастыруды үміттенеді. Олар романтикалық түн өткізеді, бірақ Гарри Иреннің қиялдауына күдікпен қарайды. Ертесі күні Гарри, Зулейка, Ирен және оның труппасы қарама-қарсы бағыттарға кететін пойыздарға мінеді. Жиырма жыл өткен соң, бірнеше жұмыстан кейін Гарри Еуропаны аралап жүрген алты әйелден тұратын «Блондинкалар» труппасының импресариосы және жетекші орындаушысы болады. Румыниядан Швейцарияға пойызбен бара жатқанда, олар аты аталмаған елдегі Альпілік қонақ үйде тоқтап қалады, оның шекарасы соғыс жақындағандықтан кенеттен жабылады. Жолаушылар қонақ үйдің үлкен терезелерінен аңғардың төменгі жағындағы әуежайдан ұшып келе жатқан ондаған бомбалаушы ұшақтарды көреді. Салонға кірген жолаушылардың арасында Гарри Иренге көңіл қояды – ол әсем платина шашты, күшті орыс акцентімен сөйлейтін және бай қару-жарақ өндіруші Ахилл Вебердің сүйіктісі. Ол Омахада болмағанын айтса да, Гарридің ишараттары оның сол жерде танысқан қоңыр шашты акробат екеніне сендіретінін көрсетеді. Ол Иреннің де оны танитынын сезінеді. Ашулы бейбітшіл жаңадан басталған соғыстың артында Вебердің қарулары тұрғанын айтып, жолдастарына ашуланып айтады және олардың таулар үстінен жоғалып кеткен ұшақтары басқа елдерде мыңдаған адамды қалай өлтіретінін сипаттайды. Бейбітшілдік жақтасы шекара полициясымен алып кетеліп, атып тасталады. Оларға қонақ үйде күтіп тұрған кезде саяхатшылармен араласатын, достық және мінсіз капитан Кирвлайн басшылық етеді. Қонақ бөлмесінде Ирен ашуланып, Веберге «әртүрлі уақытта айтқысы келген шындықты» айтады. Ол оны соғыста көптеген адамдардың өліміне кінәлайды, оның құрбандары болуы мүмкін жаңа үйленген ағылшын жұбы, Черрилер, олар қонақ үйде кездескен, Вебер сататын қарулармен өлтірілген. Швейцария шекарасы ертесі күні қайта ашылады және қонақ үйдегі адамдарға сапарларын жалғастыруға рұхсат беріледі. Олар мүмкіндігінше тезірек кетулері керек екенін біледі, өйткені шетелдік елдер кешегі әуе шабуылына жауап ретінде бүгін қонақ үйдің астындағы әуежайды бомбалауы мүмкін, соққан оқтан зардап шегуі мүмкін. Барлығы кетуге асығады, Ирен Вебердің оны тастап кетуге шешім қабылдағанын біледі: ол капитанға оның Ұлттар лигасының паспортына кепілдік беруден бас тартады. Кирвлайн Иренге қонақ үйде қалу керектігін айтады. «Блондинкаларды» Швейцария шекарасына дейін сүйемелдеген Гарри Иренмен бірге қалуға оралады. Ол өзінің 20 жыл бұрын Омахада кездескен әйел екенін және оны әлі де жақсы көретінін мойындайды. Гарри оның болашағы туралы, онымен және блондинкалармен бірге өнер көрсету туралы айтады. Олар ұшақтардың жақындағанын естіп, баспанаға жүгіруді естісе де, Ирен жертөледе өлгісі келмейтінін мәлімдейді. Гарри оны сол жаққа апаруға тырысқанда, қонақ үйге бомба түсіп, олардың салоннан қашуына кедергі келтіреді.

Harry Van, an American World War I veteran, tries to reenter show business and ends up in a faltering mentalist show with Madame Zuleika, an inept, aging alcoholic. While performing in Omaha, Nebraska, he is wooed by Irene, a trapeze artist who claims to be a refugee from the Russian Revolution and hopes to replace Harry's drunken partner in the show and as his lover. They have a romantic night, but he is suspicious of Irene's flights of fancy. The next day, Harry and Zuleika and Irene and her troupe board trains going in opposite directions. Twenty years later, after a number of jobs, Harry is the impresario for and lead performer with Les Blondes, a troupe of six women traveling through Europe. While taking a train from Romania to Switzerland, they are stranded at an Alpine hotel in an unnamed country, whose borders are suddenly closed as war becomes imminent. The passengers watch through the hotel lounge's huge windows as dozens of bombers take off from an air field at the bottom of the valley and fly away in formation. Among the passengers in the lounge, Harry observes Irene, a glamorous platinum blonde with an exaggerated Russian accent, who is the mistress of a wealthy armaments manufacturer, Achille Weber. Although she claims never to have been to Omaha, Harry's innuendoes show he is convinced that she is the brunette acrobat he knew there. He believes that she recognizes him, too. An agitated pacifist rants to his fellow travelers about Weber's guns, which he says are behind the war that just started, and describes for them how the planes they saw disappear over the spectacular mountains will be killing thousands of people in other countries. The pacifist is hauled away and shot by the border police, commanded by the friendly and impeccable Captain Kirvline, who mingles with the travelers while they wait at the hotel. In their hotel suite, Irene explodes and tells Weber "the truth [she has] always wanted to tell." She blames him for the likely deaths of untold numbers of people in the war, whose victims might include the newlywed English couple, the Cherrys, they met at the hotel, all killed with the weapons that Weber sells. The Swiss border opens again the next day, and the people at the hotel are told to continue on their journeys. They learn they had better be off as soon as possible because foreign countries are likely to retaliate today for yesterday's air raid and bomb the air field below the hotel, which could be hit by mistake. As everyone rushes to leave, Irene finds out that Weber has decided to dump her: He refuses to vouch for her flimsy League of Nations passport to Capt. Kirvline, who tells Irene she must stay at the hotel. Having escorted Les Blondes to the Swiss border, Harry returns to stay with Irene. She admits she is the woman he met in Omaha 20 years ago, and she still loves him. Harry talks about her future, performing with him and the blondes. They hear approaching planes and are told to run to the shelter, but Irene declares she does not want to die in a cellar. As Harry tries to take her there anyway, a bomb hits the hotel and blocks their escape from the lounge.

Басқа аяқталулары

Пьесада Гарри мен Айрин "Алга, христиандық сарбаздар" әнін шырқағанда перде түседі, ал сыртында бомбалар жарылып, олардың аман қалуы күмәнді болып қалады. Бұл финал түсірілді, бірақ 1939 жылдың қаңтар айында "Нью-Йорк Таймс" газеті алдын ала көрсетілген көрермендердің оны ұнатпағанын хабарлады. Жаңадан түсіруге бұйрық берілді. Фильмнің аяқталуының екі сақталған нұсқасы жұптың әуе шабуылынан аман қалғаннан кейін қауіпсіз және бақытты екенін көрсетеді. Халықаралық көрермендерге арналған аяқта Айрин Гарриден бала кезінен есте қалған әнді ойнауын сұрайды. Олар "Менің қасымда қал" әнін тынышпен орындайды, арқалары шабуылдап жатқан әуе соғысына бұрылған. "Мен сені әрқашан сүйдім", - дейді ол. "Маған айтқаның үшін рахмет, жаным", - деп жауап береді ол. Жарылыстар тоқтады. "Гарри, қарашы, олар кетіп қалды", - деп Айрин қуанышпен айтып, оны құшақтайды. 1999 жылы TCM екі аяқтаудың да көрсетілген нұсқасын эфирге шығарды. "The End" дегеннен кейін экранда: "Сіздер MGM-нің "Idiots (sic) Delight" фильмінің 1939 жылғы түпнұсқалық «Халықаралық» аяқтауын көрдіңіздер, ол рухани және оптимистік көзқарасқа ие. Енді біз әлемнің қалған бөлігі соғыста екендігін елемейтін түпнұсқалық «ішкі» театрлық аяқтауын ұсынамыз." АҚШ және Канада үшін арналған аяқта Гарри мен Айрин лобби терезесінен бомбалар жарылып жатқанда болашақ жоспарлары туралы әңгімелеседі. Олар оның ойын оқу өнерінде қолданған құпия кодты қайталап жаттығады. Бомбалау тоқтап, Ирен олардың болашақ бірлескен қойылымын шабытпен сипаттайды, ал Гарри зақымдалған фортепианода ойнайды. 2022 жылдың қыркүйегінде Watch TCM тек халықаралық аяқтауды көрсетті.

Өндіріс

Пьесаны мейманхананың қонақ бөлмесінде сахнаға қоюға тырысқан Шервуд, экранда көруге аз сөзді және тартымды етіп, 42 декорацияда 167 көрініспен MGM үшін сценарий жазды. Warner Bros. компаниясы Шервудтың пьесасын түсіруді қарастырған кезде киноцензурашы Джозеф Брин, оның шетелде кеңінен тыйым салынатынын және оны тарататын американдық компанияға қарсы кек алуға себеп болуы мүмкін деп болжады. «Пьеса негізінен соғысқа қарсы насихат, және онда милитаризмге, фашизмге және қару-жарақ саудасына қарсы көптеген айыптаулар бар». MGM осындай алаңдаушылықтарды шешуге тырысты, соңында Лос-Анджелестегі Италия консулын кеңесші ретінде жалдады. Рим өндіріспен ынтымақтасуға келісті. Ақырында – сценарий фашистік көшбасшы Бенито Муссолинимен мақұлданған деген болжам болғанмен – Италия фильмді тыйым салды. «Ақымақтардың қуанышы» - бірнеше пасьянс ойындарының бірі. Пьесада Айрин қару-жарақ өндіруші Веберді (оның сүйіктісі) соғысқа қосқан үлесі үшін сөккенде, ол: «Мен Оның құдайлық еркінің қарапайым құралымын» деп жауап береді. Оған Айрин: «Біз Оған жеткілікті әділдік танытпаймыз. Кедей, жалғыз жан. Көкте отырып, ештеңе істемей, тек пасьянс ойнайды. Кедей, қымбатты Құдай. Ақымақтардың қуанышын ойнап отыр». Фильмде капитан Кирвлайн Гарриден соғыстың себебін сұрағанда, «ақымақтардың қуанышы» деп күңкілдейді. TCM.com мынаны байқайды: «Бұл Кларк Гейблдің би нөмірін орындаған жалғыз фильмі болды. Ол 6 апта бойы би режиссері Джордж Кингпен қадамдарды жаттап, үйінде әйелі Кароль Ломбардпен бірге жаттығу жасады. Түсірілім кезінде қате жібермеуден қорқып, түсірілім алаңы жабық болды. Гейбл «Ритцте киім тағу» әнін орындағанда, оны Les Blondes көтеріп әкетуі керек болды, сондықтан олар осы [сценені] соңына сақтады, егер ол жарақаттанса. Түсірілім күні Кароль Ломбард келіп, фильмді бір рет түсіргеніне таң қалды».

Норма Ширердің ерекше пажбой шашы Линн Фонтаннның сахналық пьесаның Бродвейдегі қойылымында кейіпкерді сомдаған кезде киген шашынан көшірілген.

Қабылдау

1938 жылғы 31 желтоқсанда «Variety» журналында Роберт Шервуд авторға «Кларк Гейбл мен Норма Ширердің Омахадағы шағын вадевиль артистері ретінде алғашқы кездесуі мен бір түндік қарым-қатынасын шеберлікпен бейнелейтін ойынға кіріспе қосып, көңілді әсер қалдырғаны үшін» жоғары баға берілді. Бұл жұп кейін Альпілік қонақ үйде кездескенде көптеген ойын-сауық сыйлайды. 1939 жылғы 3 ақпанда «The New York Times» газетінің сыншысы ұзақ пікір жазып: «Жергілікті экранға ересектерге арналған фильмнің келуін зор қуанышпен, көшеде той жасап, шулы қол соғулармен қарсы аламыз. «Ақымақтардың қуанышы» фильмі, келесі әлемдік соғыстың басталуына әкелуі мүмкін қарапайым жағдайлардың өткір алдын ала көрсетілісі ретінде, тақырыбының мәнімен ертеңгі газет бетіне жақын. Ол милитаризмнің ақымақтығы мен мәнсіздігін, өзіне-өзі қол салуға ұмтылысын, өлім мен құрып жоюға деген бейжайлықты, олардың нәсілдік емес, жалпыға ортақ екенін, жеке емес, жаппай құбылыс екенін, жеккөрушілік сияқты жағымсыз және халықаралық екенін ашып көрсетеді. Басты кейіпкерлер өздерінің айқын, бірақ сәл ойыншық театрлық тартымдылығын сақтап қалған, және олар әлі де Шервуд мырзаның кейіпкерлері. Американдық соңғы аяқтама, Гейблдің фортепианода ойнап, Мисс Ширердің қабырғалар құлағанда қуанышпен «билегені» сияқты, қарсылық танытумен аяқталуы, кино үшін ең жақсы нұсқа болды деп есептейміз. (Ұлыбританияда сезімтал әндермен басқа аяқтама бар). Бомбалаушылар шегінетін кездегі дәстүрлі фильмнің аяқталуын да қабылдай аламыз. Ал пьесаның соңын еске түсіріп, Шервуд мырзаның «екі арзан адам» «Алға, христиан әскерлері!» әнін айқайлап, құдайлар күліп отырғандай сезім тудыратынын ирониямен аяқтауы кинотеатрда орынсыз болар еді. «Ақымақтардың қуанышы» керемет фильм екенін айттық па? Егер оны көрмесеңіз, жылдың ең маңызды оқиғасынан қалыс қаласыз». «The Spectator» журналында Грэм Грин: «Актерлік шектен шығып кеткен» деп жазды. Нельсон Белл 1939 жылғы 8 ақпанда «The Washington Post» газетінде: «Шервуд мырза атауын қарулы қақтығыстың жоғары лауазымдардағы себептерін түсіндіру үшін таңдады. Оның редакторлық сезімі екі сөзбен айтқанда, халықаралық соғыстың басталуының жалғыз мүмкін негізі ретінде айқын көрінеді» деп жазды.

A Dec. 31, 1938 review in Variety praised author Robert Sherwood for “deftly added an entertaining prolog establishing the early meeting and a one night affair between Clark Gable and Norma Shearer in Omaha as small time vaudeville performers. This provides plenty of entertainment when the pair meet later in an Alpine hotel.”

On February 3, 1939, The New York Times critic raved in a long review: “It is with boundless enthusiasm, with uncritical hornpipes in the street, and wild huzzas of approval that finally, at long last, we hail the arrival of an adult picture on the local screen. As a profoundly bitter preview—profound because its bitterness wears the mask of comedy—of the trivial circumstances which will undoubtedly attend the beginning of the next World War, "Idiot's Delight," at the Capitol, is as timely as tomorrow's front page by the very nature of its theme, (it) exposes the essential idiocy and pointlessness of militarism, the suicidal greed, the monstrous complacency toward death and destruction which are not racial, but universal; not individual, but mass phenomena, as ugly and as international as hate. As for the chief characters, they have retained their considerable, if somewhat pat, theatrical charm, and they are still Mr. Sherwood's. we are ready to suppose that the present American ending, on what can only be described as a note of defiant hooferism, with Gable pounding on the piano and Miss Shearer ecstatically "trucking" as the walls collapse, was the best that was cinematically available. (There is a different ending for Great Britain, with sentimental songs). Even that effect of the conventional movie fadeout, as the bombers recede, we can accept.” Recalling the play's ending, he observed: “No doubt the fine irony of Mr. Sherwood's conclusion that feeling, as the "two cheap people" burst hysterically into "Onward Christian Soldiers." that the gods were laughing would have been unseemly in a movie theatre. Did we say that "Idiot's Delight" makes a swell movie? If you don't see it you'll be missing one of the year's events.”

Writing in The Spectator, Graham Greene observed: “Over acting could hardly go further ”

Nelson Bell observed in The Washington Post on February 8, 1939: “Mr. Sherwood selected his title with a view to epitomizing his free notions of the motivation, in presumably high places, of armed conflict. His editorial instinct is highly emblazoned in the expression, in two words, of the only feasible basis that can exist for the precipitation of international slaughter.”

Кассалық жинақ

MGM деректеріне сәйкес, фильм 374 000 долларлық зиян келтірді, Кларк Гейблдің MGM студиясында түсірген фильмдерінің арасында ақша жоғалтқан үш фильмнің бірі болды. Қалғандары – «Парнелл» және «Тым ыстық».