Кіріспе

Уильям Уайлердің 1956 жылғы фильмі. «Достыққа көндіру» – Уильям Уайлердің өндірген және режиссерлік еткен 1956 жылғы американдық Азамат соғысы драмасы. Басты рөлдерде Гари Купер, Дороти МакГайр, Энтони Перкинс, Ричард Айер, Роберт Миддлтон, Филис Лав, Марк Ричман, Уолтер Кэтлетт және Марджори Мейн ойнаған. Майкл Уилсонның сценарийі Джессамин Уэсттің 1945 жылғы «Достыққа көндіру» романы негізінде жазылған. Фильм Америка Азамат соғысы кезінде Оңтүстік Индианадағы квакерлер отбасының тарихын және соғыстың олардың бейбітшілікке деген нанымын қалай сынақтан өткізгенін көрсетеді. Фильм жағымды пікірлер алды, актерлік шеберлігі үшін мақталып, бірақ квакерлердің көзқарасын бейнелеудегі дәлдігі үшін сынға ұшырады. Прокатта 4 миллион доллар тауып, Канн кинофестивалінде «Алтын пальма» жүлдесін жеңіп алды және алты «Оскар» номинациясына ие болды, оның ішінде «Үздік фильм» номинациясы да бар. Сценарий авторы Майкл Уилсон Голливудтың «қара тізімінде» болғандықтан бастапқыда титрде көрсетілмеді, бірақ 1996 жылы оның есімі қайта жазылды. 1947 жылы ол «Көк найзағай» атты түсті деректі фильмін түсірді. Фильмнің түсірілім алаңы Оңтүстік Индианадан Republic студиясы мен Сан-Фернандо аңғарындағы жеке меншікке көшірілді. Фильм бюджеттен асып кеткендіктен, Allied компаниясы шетелдік тарату құқығын MGM-ге сатуға мәжбүр болды, соның арқасында қосымша қаражат жинады. Джессамин Уэст бір жыл бойы фильмнің сценарийін жазушы және техникалық кеңесші ретінде жұмыс істеді. Оның романы Бёрдвелл отбасының тарихын қырық жылға созып, көбінесе сюжетсіз болды. Сондықтан фильмді тиімді ету үшін ол романнан Азамат соғысы эпизодын орталыққа алып, түсірілімге таңдалған сахналарды оның айналасына жинақтады (драмалық эффект үшін оны айтарлықтай өзгертті) және барлық оқиғаны 1862 жылдың бір жыл ішінде көрсетті, соғысты оқиғаның негізгі қақтығысы ретінде пайдаланды. Ол өшірілуі керек болған кейіпкерлерді алмастыру үшін жаңа кейіпкерлер (негізінен Иорданиялар) жасады және романның екінші ұлы Лабанды толығымен жойып, оның орнына Джоштың досы Кейлеб Коупты (Джон Смит) екі сахнаға енгізді. Мати кейіпкері романнан аман қалған екі Бёрдвелл қызының біріктірілген образы болды. Уайлер ағасы, атқарушы продюсер Роберт Уайлер мен автор Джессамин Уэсттің сценарийді қайта жазуға (Уилсон да қатысқан) ат салысқандары үшін титрде көрсетілуін қалады, бірақ WGA Уилсонның сценарий үшін жеке авторлық құқыққа ие екенін шешті. Купер Батысқа өзінің кейіпкері туралы бастапқы алаңдаушылығын білдірді, өйткені бұрынғы рөлдерінде «әрекет маған табиғи секілді», сондықтан әкесінің күреске қатысуын көрсету керек екенін айтты. «Менің фильмдерімде көрермендер менен бірдеңе күтіледі» деді ол. Вест оған жауап берді: «Оны тоқтатыңыз. Сіздерге күшті адамның қарсы тұруын көрсетемін». Бұл Перкинстің 1953 жылғы «Актриса» фильміндегі дебютінен кейін түсірген екінші фильмі болды; оның арада Бродвейде «Шай және сыпайылық» қойылымындағы табысы оны сахнада қалуға ынталандырды, бірақ соңында ол фильмде түсуге келісті.

Қабылдау

Босли Кроутердің пікірінше, "осы фильм сізді қуантсын", оны "тәттілік пен жылылыққа және экранда біраз уақыттан бері көрілмеген американдық дәстүрлілікке толы" деп атады. Кроутер Купер мен МакГайрды "бір-бірін толықтыратын рөлдерінде керемет жанданды және мейірімді" деп сипаттады, ал "Бирдвеллдердің үлкен ұлын әдемі, жалынды және кішіпейіл жігіт еткені үшін" Антони Перкинске "үлкен алғыс айту керек" деді. Variety журналы оны "1860 жылдардағы Индиана штатындағы квакер отбасының қарапайым тарихы" деп бағалап, "комедия, драма, күдік пен әрекеттің барлық түрлері" бар екенін айтты. Сондай-ақ, "суреттің ойнатылуындағы маңызды рөл Димитрий Тёмкиннің өзінің музыкасын орындауында" екенін атап өтті. MGM АҚШ және Канададан тыс елдерде таратты. Олардың мәліметтері бойынша фильм 732 000 доллар тауып, студияға 582 000 доллар пайда әкелді. Фильм квакерлердің көзқарастарының кейбір дұрыс емес бейнеленген тұстарына байланысты де аз ғана сынға ұшырады, мысалы, квакерлер бағдарламаланған музыканы ұнатпаса да, жекелеген шығармашылық туындыларды бағалайтындығы туралы қате түсінік болды; сондай-ақ, жиналыстарда Киелі кітаптан нақты сөздермен оқылмайды, спикерлер аяттарды жатқа айтып, олардың мағынасын өз сөздерімен түсіндіреді. Сонымен қатар, Майкл Уилсонның бастапқы сценарийі Маккартизм кезеңінде айтарлықтай өзгертілді (және ол Джессамин Уэсттің кітабына қатысты да өзгерістер енгізген) (төмендегі талқылауға қараңыз).

Америкаға қарсы іс-қимыл комитетінің куәлігімен байланыс

1951 жылы Майкл Уилсон АҚШ Конгресінің антиамерикандық іс-қимылдар комитетінде (HUAC) "қосылмаған куәгер" ретінде берген куәлігінде фильм сценарийі талқыланды, сондай-ақ режиссер Фрэнк Капра да осы мәселе талқылауға қатысты. Капра Уилсоннан алыстауға тырысты, ал Уилсон ақырында Голливудтың қара тізіміне енгізілді. Капра бастапқыда соғыстан кейін Уилсонмен сценарий жазуға келісімшарт жасаған, бірақ кейін жобадан бас тартып, Уилсонның Уэсттің кітабын өте жақсы бейімдегенін айтса да, фильмнің түсірілмеуіне себебі, оның пікірінше, "соғысқа қарсы көзқараспен қарастырылуы мүмкін фильмді жасау үшін қолайсыз уақыт болды. Бірақ біз Уилсонға оны аяқтағанша жұмыс істеуге рұхсат бердік". 1951 жылы Уилсон HUAC-қа былай деді: "Менің ойымша, «Достыққа көндіру» фильмінің түсірілмеуіне осы комитет белгілі бір дәрежеде себепкер болуы мүмкін, өйткені ол, менің ойымша, бейбітшілік сүйгіш халыққа жылы қарым-қатынаспен қарады".

Рональд Рейган

"Достық ынандыру" 1980-ші жылдары әлем тарихындағы бір маңызды дерекке айналды. АҚШ президенті Рональд Рейган фильмді Кеңес Одағының бас хатшысы Михаил Горбачевке олардың бес саммит кездесуінің бірінде сыйға тартып, халықтар арасындағы дауларды шешу құралы ретінде соғысқа балама табу қажеттілігін бейнелейтін фильм деп ұсынды. Бір квакер саршысы былай деді: "Менің ойымша, "Достық ынандыру" квакерлік тақырыбын Голливудта бейнелеудегі шындыққа және әділдікке ең жақын туынды; мен оны әр квакер ата-анасына ұсынамын, өйткені ол балаларының көріп, үлгі алуға тиіс бейнелерін көрсетеді. Менің ойымша (сыншылар) фильмді бірнеше жағынан дұрыс бағаламады: американдық кинодағы орны, кейіпкерлер мен олардың рөлдері, тарихи дәлдігі және, ең бастысы, Бейбітшілік туралы куәліктің көрінісі ретіндегі құндылығы. Бұл жерде, мүмкін, бірінші рет Рональд Рейган фильмді Горбачевке жоғары бағалағанда шындыққа жақындады, себебі ол 'соғыстың трагедиясын емес, бейбітшіліктің қиындықтарын, патриотизмнің құндылығын және бейбітшілікке құштарлықты' көрсетеді".

Басқа бейімделулер

Романның тағы бір бейімделуі 1975 жылы Ричард Кайли, Ширли Найт, Клифтон Джеймс және Майкл О’Кифтің қатысуымен теледидарға арналған түсірілімге алынды. Оны Уильям П. Вуд бейімдеп жазды, ал режиссерлік жұмысын Джозеф Саргент жүзеге асырды. Бұл нұсқаға Джессамин Уэсттің "Сен мен мен үшін" атты жалғастыру романынан да материал қосылды.