Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1904 жылы Х.Г. Уэллстің ғылыми-фантастикалық романы
1904 science fiction novel by H. G. Wells
«Құдалардың тағамы және оның Жерге қалай келгені» – Х.Г. Уэллстің 1904 жылы алғаш жарияланған ғылыми-фантастикалық романы. Уэллс оны «адам істеріндегі масштабтың өзгеруі туралы қиял» деп атады. «Күтілмеген болашақ» (1901) атты болашақты болжау туралы кітабында жақын болашақтың мүмкіндіктерін қарастырып жатқанда осы идеяға келдім. Романның бірнеше төмен бюджетті фильмдердегі бейімделулері бар. Онда балалардың өсуін үдететін және оларды ересек болғанда алыптарға айналдыратын тағамды ойлап тапқан ғалымдар тобы туралы айтылады.
The Food of the Gods and How It Came to Earth is a science fiction novel by H. G. Wells that was first published in 1904. Wells called it "a fantasia on the change of scale in human affairs. I had hit upon [the idea] while working out the possibilities of the near future in a book of speculations called Anticipations (1901)". The novel, which has had various B movie adaptations, is about a group of scientists that invents food that accelerates the growth of children and turns them into giants when they become adults.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
"Құдайлардың тағамы" үш "кітапқа" бөлінген: "I кітап: Тағамның табылуы", "II кітап: Тағам ауылда" және "III кітап: Тағамның егіні".
The Food of the Gods is divided into three "books": "Book I: The Discovery of the Food", "Book II: The Food in the Village" and "Book III: The Harvest of the Food".
1-кітап
Бірінші кітап "ғалымдар" туралы сатирикалық пікірлермен басталады және "Токсикалық алкалоидтар" саласында маманданған зерттеуші химик Бенсингтон мырзаны, сондай-ақ реакция уақытын зерттейтін және "Өсуге" қызығушылық танытатын профессор Редвудты таныстырады. Редвудтың "өсу процесі қандағы белгілі бір қажетті заттың жеткілікті мөлшерде болуын қажет етеді, ал ол зат өте баяу түзіледі" деген ұсынысы Бенсингтонды осындай затты іздеуге итермелейді. Бір жылдық зерттеулер мен тәжірибелерден кейін ол бастапқыда "Құдайлардың тағамы" деп атаған, бірақ кейін "Гераклеофорбия IV" деп аталатын нәрсені жасаудың жолын табады. Олардың алғашқы тәжірибелік сәттілігі – Х.Г. Уэллстің туып өскен жері, Кент қаласының Уршот аймағына жақын Хиклейброудағы тәжірибелік шаруашылықтағы тауықтардың қалыпты көлемінен алты есе үлкен өсуі. Айынып қалғаны, тауықтарды күтуге және бақылауға жалдаған Скиннерлер жұбайы Гераклеофорбия IV-тің жергілікті тағамдық тізбекке енуіне жол береді, нәтижесінде басқа тіршілік иелері де – өсімдіктер, былдырқайлар, құлаққаптар және егеуқұйрықтар – қалыпты көлемінен 6-7 есе үлкен өседі. Тауықтар қашып, жақын жердегі қалаға шабуыл жасайды. Практикалық емес зерттеушілер Бенсингтон мен Редвуд ештеңе жасамайды, олардың танысы, шешімді және тиімді "танымал инженер" Коссар келіп, сегіз адамнан тұратын топты ұйымдастырады ("Әрине!") – былдырқайлардың ұясын жою, алып зиянкестерді аулау және тәжірибелік шаруашылықты өртеп жіберу үшін. "Бумфуд" деп белгілі зат туралы пікірталас жүріп жатқанда, балаларға да осы заттан беріледі және олар үлкендей бастайды: Редвудтың ұлы ("жаңа буынның алға басушысы"), Коссардың үш ұлы және миссис Скиннердің немересі Кэддлс. Доктор Винклс осы затты ханшайымға да береді, сондай-ақ басқа да алыптар пайда болады. Олардың бойы шамамен 40 футқа жетеді. Басында оларға төзімділік танытылса, бірақ одан әрі өскен сайын шектеулер қойылады. Уақыт өте келе, ағылшын халқының көп бөлігі жас алыптарды, сондай-ақ өсімдіктер мен жануарлар дүниесіндегі, әрі жыл сайын кеңейіп келе жатқан қоғамдық құрылымдағы өзгерістерді жек көреді. Бенсингтон ашулы халықтың наразылығына ұшырап, белсенді өмірден қол үзгеннен кейін Маунт Глори гидротерапиялық қонақ үйіне көшеді.
Book I begins with satirical remarks on "scientists" and introduces Mr. Bensington, a research chemist who specialises in "the More Toxic Alkaloids", and Professor Redwood, who studies reaction times and takes an interest in "Growth". Redwood's suggestion "that the process of growth probably demanded the presence of a considerable quantity of some necessary substance in the blood that was only formed very slowly" causes Bensington to begin searching for such a substance. After a year of research and experiment, he finds a way to make what he calls in his initial enthusiasm "the Food of the Gods" but later more soberly dubs Herakleophorbia IV. Their first experimental success is with chickens that grow to about six times their normal size on an experimental farm at Hickleybrow, near Urshot, Kent (where H. G. Wells was born and grew up). Unfortunately Mr. and Mrs. Skinner, the slovenly couple hired to feed and monitor the chickens, allow Herakleophorbia IV to enter the local food chain, and the other creatures that get the food grow to six or seven times their normal size: not only plants, but also wasps, earwigs, and rats. The chickens escape and overrun a nearby town. Bensington and Redwood, impractical researchers, do nothing until a decisive and efficient "well known civil engineer" of their acquaintance, Cossar, arrives to organize a party of eight ("Obviously!") to destroy the wasps' nest, hunt down the monstrous vermin and burn the experimental farm to the ground. As debate ensues about the substance, popularly known as "Boomfood", children are being given the substance and grow to enormous size: Redwood's son ("pioneer of the new race"), Cossar's three sons, and Mrs. Skinner's grandson, Caddles. Dr. Winkles makes the substance available to a princess, and there are other giants as well. The massive offspring eventually reach about 40 feet in height. At first, the giants are tolerated, but as they grow further, restrictions are imposed. In time, most of the English population comes to resent the young giants, as well as changes to flora, fauna and the organisation of society that become more extensive with each passing year. Bensington is nearly lynched by an angry mob and subsequently retires from active life to Mount Glory Hydrotherapeutic Hotel.
ІІ кітап
Екінші кітап Скиннер ханымның немересі Альберт Эдвард Кэддлздің "әлемдегі Ұлылықтың пайда болуының" дамуын баяндайды. Уэллс консервативті ауылдық ақсүйектерді (Леди Уондершут) және Англия шіркеуінің дін қызметкерлерін (Чизинг Айбрайттың викарі) керітартпалы шағын ауылдағы өмірді суреттеу арқылы сатиралайды.
Book II offers an account of the development of Mrs. Skinner's grandson, Albert Edward Caddles, as an epitome of "the coming of Bigness in the world". Wells takes the occasion to satirise the conservative rural gentry (Lady Wondershoot) and the Church of England clergy (the Vicar of Cheasing Eyebright) in describing life in a backward little village.
ІІІ кітап
III кітап "Өзгерген әлем" атты тараумен басталады, онда 20 жыл түрмеде отырған Рип ван Винкл сияқты кейіпкердің оянуы мен таңқалуы бейнеленеді. Британдық қоғам алып зиянды жәндіктердің (шіркейлер, өрмекшілер, егеуқұйрықтар және т.б.) кез-келген кезде пайда болуына бейімделген, бірақ алып балалардың бойға жеткенімен, "Жегіт өлтіруші Джек" лақап атымен танылған, популист саясаткер Катерхам билікке келеді. Катерхам Құдайлардың тағамын жою бағдарламасын жариялайды, алыптарды басып тастауға уәде береді және енді жоспарын іске асыруға кіріседі. Тағдырдың осы сәтінде Кэддлс өмірін әктас карьерінде жұмыс істеуге жұмсаудан бас тартып, әлемді аралауға шығады. Лондонға келгенде, ол мыңдаған кішкентай адамдармен қоршалған, және көргендерінің бәрі оны шатастырады. Ол бәрінің мағынасы мен өзінің орындасы не екенін білгісі келеді, бірақ ешкім оның сұрақтарына жауап бере алмайды. Әктас карьеріне оралудан бас тартқаннан кейін, Кэддлс полициямен атып өлтіріледі. Романның соңында жас алып Редвуд пен аты-жөні айтылмаған ханшайымның нәзік махаббаты суреттеледі. Олардың махаббаты гүлдейді, ал Катерхам, билікке жеткен соң, алыптарды басып тастауға тырысады. Бірақ екі күнге созылған шайқастан кейін, алыптар үлкен шұңқырға тығылып, өздерін қорғайды. Олардың Лондонды Herakleophorbia IV-ке толы снарядтармен бомбалауы Катерхэмды бітімге келуге мәжбүр етеді. Британдық көшбасшы демагог, "дауыс машинасы" ретінде сатиралық түрде бейнеленеді, оның үшін "жиналыстар, партиялық кеңестер, ең бастысы – дауыстар" ғана маңызды. Катерхам Редвудтің әкесін келісім шарттарын жеткізу үшін елші ретінде пайдаланады, онда алыптар жеке тұруы және көбейту құқығынан бас тартуы керек еді. Бұл ұсыныс алыптардың кеңесінде ашумен қабылданбайды, ал Коссардың ұлы өмір заңының бір бөлігі ретінде өсуге сенім білдіреді: "Біз өзіміз үшін емес, мәңгілік өсу үшін күресеміз. Ертең, тірі болсақ та, өлсек те, өсу біз арқылы жеңіске жетеді. Бұл – рухтың мәңгілік заңы. Құдай қалағандай өсіп-өркендей берсін!" Роман әлемнің "кішкентай адамдар" мен Құдайлардың тағамынан туған балалар арасындағы ұзақ күрес алдында тұрғанын көрсетеді. Олардың соңғы жеңісі, мүмкін, романның соңғы суретімен көрсетілген: "Бір сәтте [Коссардың ұлы] жарқырап, жұлдызды кеңістікке қорқынышсыз қарады, жас, күшті, нық қадамды және тыныш. Содан кейін жарық сөніп, ол жұлдызды аспанға қарсы қараңғы сызыққа айналды, алып денесімен аспанды және оның барлық жұлдыздарын қамқыншалағандай болды".
Book III begins with a chapter, "The Altered World", which dramatises how life has changed by portraying the shocked reaction of a Rip van Winkle like character who is released from prison after he has incarcerated for 20 years. British society has learned to cope with occasional outbreaks of giant pests (mosquitoes, spiders, rats etc. ), but the coming to maturity of the giant children brings a rabble rousing politician, Caterham, nicknamed "Jack the Giant Killer", into power. Caterham has been promoting a program to destroy the Food of the Gods, hints that he will suppress the giants and now begins to execute his plan. By coincidence, it is just at that moment that Caddles rebels against spending his life working in a chalk pit and sets out to see the world. In London, he is surrounded by thousands of tiny people and confused by everything he sees. He demands to know what it is all for and where he fits in, but no one can answer his questions. After refusing to return to his chalk pit, Caddles is shot and killed by the police. The conclusion of the novel features a tenderly described romance between the young giant Redwood and the unnamed princess. Their love blossoms just as Caterham, who has at last attained a position of power, launches an effort to suppress the giants. However, after two days of fighting, the giants, who have taken refuge in an enormous pit, have held their own. Their bombardment of London with shells containing large quantities of Herakleophorbia IV forces Caterham to call a truce. The British leader is satirized as a demagogue, a "vote monster" for whom nothing but "gatherings, and caucuses, and votes – above all votes" are real. Caterham employs Redwood père as an envoy to send a proposed settlement, whose terms would demand that the giants live apart somewhere and forgo the right to reproduce. The offer is indignantly rejected at a meeting of the giants, and one of Cossar's sons expresses a belief in growth as part of the law of life: "We fight not for ourselves but for growth, growth that goes on for ever. Tomorrow, whether we live or die, growth will conquer through us. That is the law of the spirit for evermore. To grow according to the will of God!" The novel concludes with the world on the verge of a long struggle between the "little people" and the Children of the Food, whose ultimate victory is perhaps suggested by the novel's final image: "For one instant [a son of Cossar] shone, looking up fearlessly into the starry deeps, mail clad, young and strong, resolute and still. Then the light had passed and he was no more than a great black outline against the starry sky, a great black outline that threatened with one mighty gesture the firmament of heaven and all its multitude of stars".
Кино, теледидар және театрлық бейімделулері
Берт И. Гордон бұл шығарманы екі рет киноға бейімдеді. Ол алғаш рет Embassy Pictures үшін сценарий жазып, өндірді және режиссерлік етті – «Алыптар ауылы» (1965) фильмін жасады. Бұл фильмде «Гу» деп аталатын затты 11 жасар Рон Ховард ойлап табады, ал оны Бью Бриджес басқарған жасөспірімдер тобы тұтынады. Олар алыпқа айналып, қаланы басып алып, тізеге дейін жететін ересектердің орнын басады. Бірақ соңында оларды Томи Кирк бастаған басқа жасөспірімдер жеңіп шығады. «Құдайлардың тағамы» 1976 жылы American International Pictures компаниясы арқылы шығарылды, сценарийін Гордон жазды, өндірді және режиссерлік етті. Кітаптың бір бөлігіне негізделген фильм, оқиғаны «табиғат өшпенділік танытады» деген сценарийге дейін қысқартады, бұл сол кездегі ғылыми фантастика фильмдерінде жиі кездесетін тақырып еді. Фильм аса сәтті болмады және «Барлық уақыттағы ең нашар кеміргіштер фильмі» номинациясында «Алтын түйе» сыйлығын алды, бұл номинацияда «Қойшы Шревс» (1959), «Күлкілер» (1956), «Жыртқыш қоян» (1965) және «Көлік түні» (1972) сияқты фильмдерден озып шықты. 1989 жылы Ричард Беннет жазған және Дамиан Ли режиссерлік еткен «Gnaw: Food of the Gods, Part 2» фильмі жарық көрді. Колледж кампусында қиратушылық тудырған алып зертханалық тышқандар тобы туралы бұл фильм, Гордонның фильмдерінен де кітаптан алшақтап кетті.
Bert I. Gordon adapted the work to the movies twice. He first wrote, produced and directed for Embassy Pictures Village of the Giants (1965). In this film, the substance, called simply "Goo", is developed by an 11 year old Ron Howard and is consumed by a gang of teenaged troublemakers (led by Beau Bridges), who become giants and take over the town and turn the tables on the knee high adults. They are eventually defeated by other teens, led by Tommy Kirk. The Food of the Gods was released by American International Pictures in 1976 and was again written, produced, and directed by Gordon. Based on a portion of the book, it reduces the tale to an "ecology strikes back" scenario, then common in science fiction films. The movie was not very successful and received a Golden Turkey Award for Worst Rodent Movie of All Time, "beating" such competitors as The Killer Shrews (1959), The Mole People (1956), The Nasty Rabbit (1965) and Night of the Lepus (1972). In 1989, Gnaw: Food of the Gods, Part 2 was released, written by Richard Bennett and directed by Damian Lee. Dealing with a pack of giant lab rats wreaking havoc on a college campus, it is even further removed from the book than Gordon's attempts.
Комикстердің бейімделулері
"Құдайлардың тағамы" алғаш рет 1961 жылғы қаңтарда Classics Illustrated #160 комиксі үшін бейімделді, оның мұқабасын Джеральд МакКэнн салған, сценарийін Альфред Сандел жазған және ішкі суреттерін Тони Таларико салған. Гигантты қоңыраулар тек екі кадрда бейнеленген, ал гигантты егеуқұйрықтар мүлдем көрсетілмеген. "Құдіретті Marvel әдісімен айтылған" көбірек динамикалық және драматикалық нұсқасы Marvel Classics Comics #22 (Marvel Comics 1977) комиксінде жарияланды. Жазушы Даг Моенч Classics Illustrated сценарийін едәуір жақсартты, ал Сонни Тринидад жаңа суреттер жасады. Джон Альбано жазған және Альфредо Алкала салған осы оқиғаның авторлығы көрсетілмеген "Deadly Muffins" Secrets of Sinister House #13 (DC Comics 1973) комиксінде де пайда болды.
The Food of the Gods was first adapted for the comics in January 1961 for Classics Illustrated #160 with a painted cover by Gerald McCann, script by Alfred Sundel and interior artwork by Tony Tallarico. The giant wasps are depicted in only two panels, and the giant rats do not appear at all. A more dynamic and dramatic version, "told in the mighty Marvel manner", features in Marvel Classics Comics #22 (Marvel Comics 1977). The writer Doug Moench greatly improved on the Classics Illustrated script, and Sonny Trinidad produced new artwork. "Deadly Muffins" in Secrets of Sinister House #13 (DC Comics 1973) is an uncredited version of the story written by John Albano and drawn by Alfredo Alcala.