Кіріспе
Жүзі, жүрегі, қаны және сүйек құрылымындағы ерекшеліктерге байланысты генетикалық жағдай. Noonan синдромының 3 айлық нәрестедегі ерекше белгілері: төмен орналасқан, артқа қарай бұрылған және қалыптан тыс пішіндес құлаққа назар аударыңыз.
[[File:InfantWithNoonan2. jpg|thumb|Abnormal features of Noonan syndrome at the age of 3 months: Note the low set, posteriorly rotated, and abnormally formed ear.
Бас
Нунэн синдромының кейбір ерекшеліктері: мойынның артқы жағында артық тері, мойынның төменгі жағындағы шаштың сызығы төмендеу, алдыңғы жағындағы шаштың сызығы жоғарырақ, үшбұрышты бет пішіні, кең маңдай және қысқа, қанатты мойын. Көздегі гипертелоризм (көздердің кең аралықта орналасуы) – Нунэн синдромымен ауыратын адамдардың 95%-ында кездесетін маңызды белгі. Бұған қоса, эпикантальды бүктемелер (көздің ішкі бұрышындағы қосымша тері бүктемесі), птоз (көз қабақтарының түсуі), проптоз (көздің іркілуі), страбизм (көздің ішке немесе сыртқа қарай бұрылуы), нистагм (көздің шарқылдауы) және рефракциялық көру қателіктері болуы мүмкін. Мұрын кішкентай, кең және жоғары көтерілген болуы мүмкін. Нунэн синдромы бар адамдарда құлақ және есту жүйесінің дамуында бұзылыстар болуы мүмкін. Бұл құлақтың төмен орналасуына (90% астамда), артқа қарай бұрылуына (90% астамда), құлақтың сыртқы жиегінің (спираль) қалың болуына (90% астамда), құлақтың толыққанды қалыптаспауына, созылмалы ортаңғы құлақ қабынуына (құлақ инфекциясы) және есту қабілетінің төмендеуіне алып келуі мүмкін. Нунэн синдромында ауыздың дамуына да әсер етуі мүмкін. Бұл терең ойысқан фильтрумға (жоғарғы еріннің ойығы) (90% астамда), микрогнатияға (төменгі жақ сүйегінің кіші болуына), жоғары көтерілген тіс қанатына, тістердің дұрыс тізбектеспеуіне байланысты тіс проблемаларына әкелуі мүмкін. Жоғарыда айтылғандай, бұлшықеттердегідей, ауызда да тілдің нашар бақылануы байқалуы мүмкін.
Тері
Нунэн синдромының терідегі белгілері мен көріністеріне лимфедема (шешімдердің лимфалық ісінуі), келоидтардың қалыптасуы, тым көп мұқшық тінінің пайда болуы, гиперкератоз (терінің сыртқы қабатының шамадан тыс дамуы), пигментті невустар (қарқынды пигменттелген тері дақтары) және дәнекер тіні аурулары кіреді.
Мүшелік- қаңқалық
Нуннан синдромында аяқ-қолдар мен шеміршектерде аномалиялар кездесуі мүмкін. Бұл, дөңгелектелген саусақ ұштары, саусақтар мен балтаңайдағы артық тінді қалыңдық, қолдың артқы жағы мен аяқтың үстіндегі ісіну, сондай-ақ шығарылған шынтақ (шынтақтардың кең бұрышы) ретінде көрінеді. Алшақтығы бар балалар үшін өсу гормоны кейде IGF 1 (немесе жеке IGF 1) қосылып қолданылады, бұл биіктіктің/соңғы биіктіктің тезірек артуына көмектеседі. Нуннан синдромы бар ересектердің бойы еркектерде шамамен 161–167 см, ал әйелдерде 150–155 см шамасында болады, бұл норманың ең төменгі шегіне жақын. Омыртқа аномалиялары жағдайдың 30% дейін кездеседі, және осы жағдайлардың 60% астамында түзету үшін хирургиялық араласу қажет болуы мүмкін. Нуннан синдромындағы басқа да бұлшық-сүйек жүйесінің көріністері, дифференциалдық коннективтік тіндің бұзылуларымен байланысты болуы мүмкін, бұл буынның қысқаруына (кернеуге) немесе буынның жоғары қозғалғыштығына (босаңсуға) әкелуі мүмкін. Қосымша факторлар: қанат тәрізді лопатка, сколиоз, кеуде сүйегінің іркілуі (pectus carinatum), кеуде сүйегінің ойығы (pectus excavatum). Бұлшықет аномалиялары гипотония (төмен бұлшықет тонусы) түрінде көрінеді, бұл нашар абдоминалды бұлшықет тонусының салдарынан лордозға (арқаның қисаюының күшеюіне) әкелуі мүмкін.
Жүрек
Нуннан синдромы - туа біткен жүрек ауруларының екінші жиі кездесетін синдромдық себебі. НС-пен ауыратын адамдардың 50-70% туа біткен жүрек ақауларымен туады, олардың ең көп таралғаны – өкпе клапаны стенозы (50–60%). Басқа жүрек ақауларына гипертрофиялық кардиомиопатия (12–35%), қарыншааралық септік ақаулары (5–20%) және құлақшааралық септік ақаулары (10–25%) жатады.
Өкпелер
Кейбір адамдарда тыныс алу функциясы шектелгені туралы хабарланды.
Асқазан-ішек
Нуннан синдромымен бірнеше әртүрлі асқазан-ішек (АІ) симптомдары байланысты. Оларға жұту қиындықтары, ішек қозғалысының баяулауы, гастропарез (асқазанның босауының кешігуі), ішектің бұрылысы және жиі немесе күшті құсу кіреді. Бұл ас қорыту мәселелері нәресте кезінен бастап ересекке дейін (75%) азынуға, тамаққа құштарлықтың төмендеуіне және кейде тамақтандыру зондының қажет болуына әкелуі мүмкін.
Ұрық-жігіт жүйесі
Нунэн синдромы бар кейбір еркектерде мүшелер төмен түспейді (крипторхизм).
Айналым
Нуннан синдромы бар адамдарда лимфалық аномалиялар, оның ішінде артқы мойын гигромасы (жасушалы мойын) және лимфедема кездесуі мүмкін. Нуннан синдромымен бірнеше қан кету бұзылыстары байланысты, оларға тромбоциттердің дисфункциясы, қан ұю бұзылыстары, VIII:C факторының ішінара жетіспеуі, XI:C факторының ішінара жетіспеуі, XII:C факторының ішінара жетіспеуі және плазминоген активаторының ингибиторы 1 түрі (PAI 1) мен тіндік плазминоген активаторы (t PA) активтілігінің теңгерімсіздігі кіреді. Бұл синдром Фон Виллебранд ауруымен, амегакариоциттік тромбоцитопениямен (тромбоциттердің төмен деңгейімен), ұзартылған белсенді ішінара тромбопластин уақытымен және біріктірілген коагуляциялық ақаулармен де байланысты. Егер осы бұзылыстар Нуннан синдромымен бірге болса, олар көгеруге немесе қан кетуге бейімділікке алып келуі мүмкін.
Неврологиялық және когнитивтік бұзылу
NS бар адамдарда танымдық қабілеттердің кең спектрі байқалады, әдетте жеңіл дәрежелі интеллектуалдық кемістіктен толыққанды қалыпты интеллектке дейін. Көптеген пациенттердің IQ деңгейі қалыпты (70-120) болады, ал шамамен 20%-ында танымдық қабілеттердің төмендеуі (IQ<70) кездесуі мүмкін. Сирек жағдайларда, Чиари аномалиясы (1-типті) дамып, гидроцефалияға алып келуі мүмкін. Сонымен қатар, құрысулар туралы да хабарлар түседі.
Қан кетудің бұзылуы
Адамдар әртүрлі қан қышу бұзылыстарына шалдығуы мүмкін, көбінесе бұл тромбоцитопениямен, қан ұю факторларының төмендеуімен, тромбоциттердің жұмысындағы бұзылыстармен және тағы да басқа жағдайлармен байланысты.
Фенотип пен генотип арасындағы байланысты
Бірнеше гендер НС-ның генетикалық этиологиясына қатысады, олардың ішіндегі бастылары – генетикалық диагноз қойылған жағдайлардың 50%-ын құрайтын PTPN11, жағдайлардың 10-13%-ына жауапты SOS1 және RAF1 немесе RIT1, олардың әрқайсысы жағдайлардың қосымша 5%-ына себеп болады. Фенотип пен генотип арасындағы корреляциялар бар, ал генетикалық себепті анықтау күтілетін симптомдарды болжауға көмектеседі. Мысалы, PTPN11 геніндегі мутациялар өкпе стенозы немесе лейкемияға бейімділіктің жоғарылауымен байланысты, ал SOS1 геніндегі мутациялар басқа НС жағдайларымен салыстырғанда салыстырмалы түрде қалыпты даму мен бой өлшемімен байланысты. НС жағдайларының шамамен 15-20%-ы генетикалық тұрғыдан диагноз қойылмайды. Тип Онлайн Мендельдік мұрагерлік адам дерекқоры Ген Табылған жылы Локус Жағдайлардың % Сипаттамасы Сілтемелер. NS1 PTPN11 2001 12q24.1 50% PTPN11 гені тирозин фосфатазасы SHP 2 ақуызын кодтайды. Бұл ақуыз жасушалық бөлінуді, дифференциацияны және миграцияны реттейтін эмбриональдық дамуға қатысатын бірнеше жасуша ішкі сигналдық трандукция жолдарының құрамдас бөлігі болып табылады, соның ішінде эпидермалық өсу факторы рецепторы арқылы жүзеге асылатын жол, ол жартылай ай тәрізді жүрек клапандарының қалыптасуында маңызды. PTPN11 генін қамтитын хромосомалық аймақтың дупликациясы да НС-қа алып келуі мүмкін. NS2 Белгісіз; аутосомдық рецессивті NS3 KRAS 2006 12p12.1 <5% NS4 SOS1 2006 2p22 10% SOS1-дегі белсендіру мутациялары НС-ты тудыруы мүмкін. SHP 2 және SOS1 Ras/MAP киназа жолын оңтайландырады, бұл оның бұзылуы НС дамуына себеп болатынын көрсетеді. NS5 RAF1 2007 3p25 3–17% NRAS, HRAS, BRAF, SHOC2, MAP2K1, MAP2K2 және CBL гетерозиготалық мутациялары да НС және оған байланысты фенотиптердің шағын пайызымен байланысты. "Нейрофиброматоз – Нонан синдромы" деп аталатын жағдай нейрофиброминмен байланысты.
Heterozygous mutations in NRAS, HRAS, BRAF, SHOC2, MAP2K1, MAP2K2, and CBL have also been associated with a smaller percentage of NS and related phenotypes. A condition known as "neurofibromatosis–Noonan syndrome" is associated with neurofibromin.
Диагностика
НС диагнозы жеке адамның клиникалық белгілеріне негізделеді, сонымен қатар диагнозды растау үшін молекулалық генетикалық тесттер арқылы жағдайға әкелетін нақты генетикалық өзгерісті анықтауға тырысылады. Алайда, 14 себепші ген анықталғанмен, белгілі мутацияның болмауы диагнозды жоққа шығармайды, себебі әлі табылмаған гендер де НС-ке себеп болуы мүмкін. Осылайша, НС диагнозы әлі де клиникалық ерекшеліктерге негізделеді. Басқаша айтқанда, дәрігер адамның белгіні қоюға жеткілікті белгілері бар деп санағанда диагноз қойылады. Генетикалық диагноз қоюдың басты артықшылықтары – қосымша медициналық және даму бағалауларын жүргізуге бағыт беру, белгілерге басқа мүмкін түсіндірмелерді жою және қайталану қаупін дәлірек бағалау мүмкіндігі. Генотип-фенотип арақатынасын зерттеулердің артуымен, оң генетикалық диагноз клиникалық дәрігерге нақты гендік мутацияға тән болатын мүмкін аномалияларды анықтауға көмектеседі. Мысалы, KRAS мутациясы бар адамдарда гипертрофиялық кардиомиопатияның көбеюі байқалады, ал PTPN11 мутациясы бар жасөспірімдерде жасөспірімдердің миеломоноциттік лейкемиясының қаупі артады. Болашақтағы зерттеулер НС белгілерін емдеудің мақсатты әдістеріне әкелуі мүмкін, бұл емдеу әдісі адамның қандай генетикалық мутациясы бар екеніне байланысты болады.
Менеджмент
Нейрофиброматоздың барлық мүмкін белгілерін жеңілдететін бір ғана емдеу жоқ. Емдеу асқынуларға қарай өзгеріп отырады, бірақ көбінесе стандартты болып келеді, бұл жалпы халыққа қаратылатын емдеуді еске түсіреді. Атап айтқанда, жүрек-қан тамырлары асқынуларының емдеуі жалпы халыққа қаратылатын емдеуге ұқсас, ал қан кетуге бейімділіктің емдеуі нақты фактордың жетіспеушілігіне немесе тромбоциттердің жинақталуына байланысты жүргізіледі.
Болжам
Нунэн синдромы бар адамдардың өмір сүру ұзақтығы жалпы халыққа ұқсас болуы мүмкін, бірақ Нунэн синдромы өлімге әкелуі мүмкін бірнеше денсаулық мәселелерімен байланысты болуы мүмкін. Нунэн синдромы бар адамдардың өліміне ең көп себеп болатыны – жүрек-қан тамырлары ауруларының салдары. Бұл зерттеуде туа біткен жүрек ауруымен қатар, ерекше бет пішіні, кеуде деформациясы және бойдың аласа болуы бар тоғыз бала сипатталды. Доктор Джон Опиц, бұрын Нунэннің шәкірті болған, Нунэн сипаттаған балаларға ұқсайтын балаларды көргенде бұл синдромды "Нунэн синдромы" деп атауды бастады. Нунэн 1968 жылы "Гипертелоризм және Тернер фенотипі" деген мақала жариялады, онда Нунэн синдромының белгілерін көрсеткен 19 науқасты зерттеді. 1971 жылы жүрек-қан тамырлары кемістіктері жөніндегі симпозиумда "Нунэн синдромы" атауы ресми түрде мойындалды.