Кіріспе

1930 жылғы Канаданың федералды сайлауы 1930 жылдың 28 шілдесінде Канаданың 17-ші Парламентінің Халық қатарының мүшелерін сайлау үшін өтті. Ричард Бедфорд Беннеттің Консервативтік партиясы премьер-министр Уильям Лайон Маккензи Кинг басқарған Либералдық партияны жеңіп, көпшілік дауысқа ие болды. Бұл сайлауда 3 922 481 дауыс берілді.

Өмірбаян

Ұлы депрессияның алғашқы белгілері 1930 жылғы сайлауда айқын байқалды, және консервативтік партияның басшысы Ричард Беннетт онымен күресу үшін қатаң шаралар негізінде сайлау кампаниясын жүргізді. Беннетттің сәттілігінің бір себебі либералдардың 1930 жылғы жұмыссыздықтың өсуіне жауап берудегі қателіктерінде жатты. Мысалы, 1920 жылдардағы экономикалық өркендеудің себебі либералдардың саясаты екенін айту, либералдарды американдық қор нарығының құлауының салдары үшін жауапты деп көрсетті, олардың кінәлі емеуі мүмкін болса да. Кинг 1930 жылдардағы жұмыссыздықтың өсуіне көз жұмғандай болды және Канаданың гүлденуіне үкіметінің үлесін мақтап тұрды. Көмек сұрағандарға «торийшілдердің» құрылысының бір бөлігі деген айыптаулар жасалды, бұл Кингтің «бес центтік» ашуға дейін жеткізді, осылайша наразы сайлаушылардың қатарын көбейтті. Кингтің ойларын кейіннен түсінуге болады. Кингке көмек сұраған батыстың қала әкімдері мен провинциялық премьерлердің көп бөлігі консервативті болды: премьерлердің арасында тоғыздың жетісі. Парламенттегі талқылауларда Кингтің пікірінше, көмек көрсету провинциялық құзыреттің мәселесі болғанымен, жұмыссыздық мәселесі жоқ деп сануы провинциялардан келген өтініштерді саяси мақтан үшін жасалған әрекеттер деп көрсетті. Федералды консерваторлар Кингтің үкіметін шабуылдау үшін депрессияны ерте кезеңдерде әдейі шамадан тыс көрсетті. Кингтің жеңілісіне басқа да бірнеше фактор әсер етті. Либералдардың сайлау машинасы бұрынғыдай тиімді болмады, себебі көптеген бас стратегиялардың жасы ұлғайып, денсаулығы нашарлаған. Кингтің сайлау кампаниясы Мерфи заңының іске асуына ұқсады: премьер-министрді әрбір сапарда қандай да бір қиындық күтіп отырды. Ал Беннетттің консерваторлары қарқынды болды. Оларды басқарған адам партиясын қайта құрды (оның маңызды бөлігін өз қаражатымен) және либералдармен бәсекелесе алатын сайлау машинасы құрды. Консерваторлар партиялық ұйымдастырудың артықшылығын пайдаланды. Олар маңызды аймақтардағы газеттерді сатып алды (әсіресе батыстағы және Квебектегі либералдардың бекіністерін) және консервативтік көзқарастарды сақтады. Радионың маңызды рөл атқарған алғашқы сайлауда Беннетттің күшті, ынталы дауысы Кингтің дауысынан әлдеқайда артық еді. (Консерваторлар Беннетке ең жақсы радио эфирлерін алуды қамтамасыз етті.) Сонымен қатар, Беннетттің тарифтік саясаты, оның Канаданы әлемдік нарыққа «жарып өтуге» уәде бергені Батыс және Квебектегі либералдардың бекіністерінде жақсы қабылданды. Батыста ауыл шаруашылығы өнімдерінің артық өндірісінен зиян шекті, ал Квебектегі кейбір ауыл шаруашылығы топтары Беннетттің тарифтік саясатын қолдады. Беннетттің консерваторлары Батыстағы прогрессивтілер мен фермерлердің көп бөлігін жеңіп алды, ал Квебекте 44% дауыспен наразылық дауысымен сайланды. Осы факторлардың барлығы Беннетттің сайлауда жеңіске жетуіне әкелді. Канадалық сайлаушылар Беннеттпен келісті, консерваторлар парламентте 137 орынмен көпшілік дауысқа ие болды. Уильям Лайон Маккензи Кинг басқаратын либералдар 89 орынға дейін азайтылып, оппозицияға өтті. Прогрессивтер құлдырауын жалғастырып, үш орын ғана жеңіп алды. Альбертаның Біріккен фермерлері провинциядағы халықтың дауысында үшінші орынға ие болғанына қарамастан, он жеті орынның тоғызын сақтап қалды (UFA олардың тек онына қатысты). Бұл прогрессивтілер мен UFA-ның федералдық сайлауда жеңіске жеткен соңғы сайлауы болды. Өкінішке орай, Беннетт пен консерваторлар үшін депрессия саясаткерлерге күрделі мәселелер әкелді және көптеген канадалықтар үшін ауыр қиындықтар тудырды. Беннетт пен консерваторлар 1935 жылғы сайлауда бұрынғы премьер-министр Уильям Лайон Маккензи Кинг басқаратын либералдарға жеңілді, ал консерваторлар 1957 жылға дейін үкіметке оралмады.