Кариб теңізі аймағындағы дәстүрлі емшілік және сиқыр өнері

Кіріспе

Афро-карибтік емдеу және сиқырлау дәстүрі, Карибтік діни дәстүр.

Обия, сондай-ақ Обия немесе Обия деп те жазылады, – Кариб теңізіндегі бұрынғы британдық колонияларда таралған африкалық диаспоралық діни, сиқырлау және емдеу дәстүрлері үшін қолданылатын кең термин. Бұл тәжірибелер негізінен Батыс Африка дәстүрлерінен бастау алады, бірақ сонымен қатар Еуропа және Оңтүстік Азия элементтерін де қамтиды. Көптеген тәжірибешілер Кариб қоғамдарындағы осы сөздің негативті мағынасынан туындағандықтан, «Обия» терминін қолданудан жаңғырады. Обияның орталық тұлғалары – клиенттерге түрлі қызметтер ұсынатын ритуалдық мамандар. Бұл мамандарды кейде «Обиямен» және «Обия әйелдерімен» атайды, бірақ көбінесе өздерін «ғалымдар», «дәрігерлер» немесе «профессорлар» деп сипаттайды. Бұл ритуалдық жүйелерде рухтармен байланыс және үстіңгі күштерді бақылау маңызды рөл атқарады. Емдеу тәжірибелері де маңызды, көбінесе шөптік және жануарлық ингредиенттерді қолданады. Басқа қызметтерге клиент үшін әділет іздеу немесе оған рухани қорғау ұсыну кіреді. Обияда зиян келтіретін нысандар жасау немесе у қолдану арқылы қарғыс айту да кездеседі. Обия тәжірибешілері қолданатын ритуалдарда аймақтық және жеке айырмашылықтар бар. 16-19 ғасырлардағы Атлант мұхитындағы құл саудасы кезінде мыңдаған Батыс африкалықтар, оның ішінде Ашанти және Эфик тайпаларынан шыққандар, Британ империясының басқаруындағы Кариб колонияларына тасымалданды. Бұл жерде дәстүрлі африкалық діни тәжірибелер жаңа формаларға ие болды, мысалы, марун қауымдастықтарын қорғау үшін қолданылды. Құлдыққа түскен африкалықтар британдық ықпалға, әсіресе христиан дініне, кейіннен оңтүстік азиялық шартты мигранттар әкелген индуизм мен исламға да бейімделді. Колониялық элиталар африкалық дәстүрлерді мақұлдамады және оларды тыйым салу үшін заңдар қабылдады, 1760 жылдардан бастап «Обия» терминін осы тәжірибелерді белгілеу үшін жалпы атау ретінде пайдаланды. Бұл репрессиялар Обияның Гаити Водуы немесе Куба Сантериясы сияқты кең ауқымды қауымдық дін емес, практикалық ритуалдар жүйесі ретінде қалыптасуына әкелді. 1830 жылдары британдықтар құлдықты жойғаннан кейін, Обияға қарсы жаңа заңдар қабылдалды, олар оны алаяқтық деп бейнеледі және империялық үстемдік аяқталғаннан кейін де күшінде қалды. 1980 жылдардан бері Обия тәжірибешілері діни бостандық аясында осы заңдық шектеулерді жою үшін үгіл-тәжірибе жүргізуде. «Обия» термині Багам, Барбадос, Белиз, Гренада, Гайана, Ямайка, Сент-Люсия, Сент-Винсент және Гренадиндер, Суринам, Тринидад және Тобаго, сондай-ақ Виргин аралдарындағы Кариб елдерінде қолданылады. Карибтік мигранттар осы тәжірибелерді АҚШ, Канада және Ұлыбритания сияқты басқа елдерге де әкелді. Көптеген Кариб елдерінде Обия техникалық тұрғыдан заңсыз және кеңінен қараланады, әсіресе евангелистік протестантизм және Растафари сияқты діндерде оған қатысты негативті көзқарас басым.

Obeah, also spelled Obiya or Obia, is a broad term for African diasporic religious, spell casting, and healing traditions found primarily in the former British colonies of the Caribbean. These practices derive much from West African traditions but also incorporate elements of European and South Asian origin. Many of those who practice these traditions avoid the term Obeah due to the word's pejorative connotations in many Caribbean societies. Central to Obeah are ritual specialists who offer a range of services to paying clients. These specialists have sometimes been termed Obeahmen and Obeahwomen, although often refer to themselves in other ways, for instance calling themselves "scientists", "doctors", or "professors". Important in these ritual systems is engagement with the spirits and the manipulation of supernatural forces. A prominent role is played by healing practices, often incorporating herbal and animal ingredients. Other services include attempts to achieve justice for a client or to provide them with spiritual protection. Cursing practices have also featured in Obeah, involving the making of objects to cause harm or the production of poisons. There is considerable regional and individual variation in the nature of the rituals that practitioners of Obeah have engaged in. Amid the Atlantic slave trade of the 16th to 19th centuries, thousands of West Africans, many Ashanti or Efik, were transported to Caribbean colonies controlled by the British Empire. Here, traditional African religious practices assumed new forms, for instance being employed for the protection of Maroon communities. Enslaved Africans also absorbed British influences, especially from Christianity, and later from the Hinduism and Islam introduced by indentured South Asian migrants. The colonial elites disapproved of African traditions and introduced laws to prohibit them, using the term Obeah as a general label for these practices from the 1760s on. This suppression meant that Obeah emerged as a system of practical rituals rather than as a broader communal religion akin to Haitian Vodou or Cuban Santería. After the British abolition of slavery in the 1830s, new laws were introduced against Obeah, increasingly portraying it as fraud, laws that remained following the end of imperial rule. Since the 1980s, Obeah's practitioners have campaigned to remove these legal restrictions, often under the aegis of religious freedom. The term Obeah has been used for practices in the Caribbean nations of the Bahamas, Barbados, Belize, Grenada, Guyana, Jamaica, Saint Lucia, Saint Vincent and the Grenadines, Suriname, Trinidad and Tobago, and the Virgin Islands. Caribbean migrants have also taken these practices elsewhere, to countries like the United States, Canada, and United Kingdom. In many Caribbean countries Obeah remains technically illegal and widely denigrated, especially given the negative assessment towards it evident in religions like Evangelical Protestantism and Rastafari.

Анықтамалар мен терминология

Обеа – бұл сиқыр мен емдеу тәжірибелерін қамтиды, көбінесе африкалық, бірақ еуропалық және Оңтүстік Азияның да ықпалы бар. Ол негізінен Кариб теңізіндегі бұрынғы британдық колонияларда кездеседі, атап айтқанда Суринам, Ямайка, Виргин аралдары, Тринидад, Тобаго, Гайана, Белиз, Багам аралдары, Сент-Винсент және Гренадиндер, сондай-ақ Барбадос. Obeah-тан басқа, Obiya, Obey, Obi және Obia сияқты басқа да жазу түрлері қолданылады, соңғысы Суринам мен Француз Гвианасында жиі кездеседі. Обеа термині өте алуан түрлі және аймақтық ерекшеліктері бар дәстүрлердің кең спектрін қамтиды. Испандық зерттеуші ғалымдар Маргарита Фернандес Олмос және Лизабет Паравизини Геберт Obeah-ты «ритуалдық шақыруларға, фетиштерге және сыйлықтарға негізделген гибридтік немесе креолдік сенімдер жиынтығы» деп сипаттады, ал тарихшы Диана Патон оны «жалпы алғанда, рухани күшті ритуалдық түрде пайдалануды шақыратын өте кең ауқымды тәжірибелер» деп атады. Тарихшы Томас Уотерс Obeah-ты «табиғаттан тыс дәстүр» деп атады және оның «Батыс Африканың ритуалдарын шөптермен, исламмен, христиандықпен және тіпті британдық халық сиқырымен қалай біріктіргенін» сипаттады. Тарихи тұрғыдан алғанда, Obeah термині адамдар өздерінің іс-әрекеттерін сипаттау үшін сирек қолданылған. Кариб бассейнінде халықтық емдеу дәстүрлерін ұстанатындар өздерінің іс-әрекеттерін Obeah деп ашық айтуға көбінесе тартынады; кейбіреулері жеке өзінің іс-әрекеттерін Obeah деп атайды, бірақ көпшілік алдында басқа сөздерді қолданады. Тарихи жағдайларда, Obeah-ты қылмыстық сотта қолданды деп айыпталғандар бұл терминді сирек қолданған. Кейбір тәжірибешілер оны «Ғылым» деп атайды, немесе «жұмыс істеу», «жақсылық жасау», «тәжірибе жасау», «тазалау» сияқты сөздерді қолданады. Ямайкада Obeah-қа тағы бір атау – «әділетсіздік», бұл, мүмкін, Obeah-ның әділетсіз практика екендігі туралы протестанттық айтулардың қайталануынан туындаған. Патон атап өткендей, табиғаттан тыс бағытталған тәжірибелердің кең ауқымын қамти отырып, Obeah термині ағылшын тілді Кариб бассейнінде conjure және root work (АҚШ) және Quimbois (Француз тілді Кариб аралдары Гваделупа және Мартиника) терминдерімен «шамамен тең» рөл атқарады. Фернандес Олмос және Паравизини Геберт Quimbois-тің негізінен «Obeah-ның бір түрі» екенін айтты. Obeah-ның Гаитидің Vodou немесе Кубаның Santería және Palo сияқты басқа афро-карибтік діни дәстүрлермен ұқсастықтары мен айырмашылықтары бар. Олардан айырмашылығы, Obeah-да қоғамдық ритуалдар немесе литургиялық жүйе жоқ, және осы дәстүрлерді ұстанатындардан айырмашылығы, Obeah-ның тәжірибешілері оны «өз діні» деп қарастырғанына көп айғақ жоқ. Фернандес Олмос және Паравизини Геберт Obeah-ның дін емес, «дін элементтері бар африкалық кез келген практикаға» қолданылатын термин екенін айтты. Obeah христиандар мен әлеуметтік ғалымдар әдетте «дін» деп танитын шекарада орналасқан және тарихи түрде дін ретінде емес, «сиқыр», «шахрият», «жалған сенім» немесе «шарлатандық» деп жіктеліп келген. Кариб теңізінің көп бөлігінде адамдар бірнеше діни дәстүрді бір уақытта ұстануы жиі кездеседі. Obeah-ның көптеген тәжірибешілері христиан шіркеуіне барады және олардың тәжірибесі христиан дінімен қарама-қайшы емес деп есептейді. Тринидадта әртүрлі Obeah тәжірибешілері сондай-ақ Ориша дінімен де айналысады. Батыс Үндістанның кейбір аймақтарында Оңтүстік Азиядан келген көші-қон Obeah пен индуизмнің арасында синкретизмге әкелген. Оңтүстік Азиялық үлкен қауымдастықтары бар Гайана және Тринидад сияқты жерлерде кейбір Obeahmen-нің брахман болып, индус діни қызметкерлері ретінде де қызмет еткендігі туралы мәліметтер бар.

Obeah incorporates both spell casting and healing practices, largely of African origin, although with European and South Asian influences as well. It is found primarily in the former British colonies of the Caribbean, namely Surinam, Jamaica, the Virgin Islands, Trinidad, Tobago, Guyana, Belize, the Bahamas, St Vincent and the Grenadines, and Barbados. Aside from the common use of Obeah, other spellings that have been used include Obiya, Obey, Obi, and Obia, the latter common in Suriname and French Guiana. The term Obeah encompasses a varied range of traditions that are highly heterogenous and display much regional variation. The Hispanic studies scholars Margarite Fernández Olmos and Lizabeth Paravisini Gebert defined Obeah as "a set of hybrid or creolized beliefs dependent on ritual invocation, fetishes, and charms", while the historian Diana Paton termed it "a very wide range of practices that, broadly speaking, invoke the ritual manipulation of spiritual power". The historian Thomas Waters called Obeah a "supernatural tradition", and described how it "blended West African rituals with herbalism, Islam, Christianity and even a smattering of British folk magic". Throughout history, the term Obeah has rarely been used as a self description of a person's own practices. In the Caribbean, practitioners of folk healing traditions are often reluctant to publicly describe what they do as Obeah; there are some people who will privately describe what they do as Obeah, but used other words publicly. Historically, those who were accused of practicing Obeah in criminal court rarely used that term itself. Some practitioners instead refer to it as "Science", or as working, doing a job, doing some good, practicing, clearing. In Jamaica, another term for Obeah is "iniquity," probably deriving from the repeated Protestant admonitions that Obeah was an iniquitous practice. Paton noted that, in encompassing a broad range of supernaturally oriented practices, the term Obeah served a "roughly equivalent" role in the Anglophone Caribbean to the terms conjure and root work in the United States and the Quimbois of Francophone Caribbean islands Guadeloupe and Martinique. Fernández Olmos and Paravisini Gebert suggested that Quimbois was essentially "a variation of Obeah". Obeah has both similarities and differences with other Afro Caribbean religious traditions such as Haitian Vodou or Cuban Santería and Palo. Unlike them, it lacks communal rituals or a system of liturgy, and in contrast to the followers of these traditions, there is little evidence that Obeah's practitioners have regarded it as "their religion". Fernández Olmos and Paravisini Gebert took the view that Obeah was not a religion per se, but is a term applied to "any African derived practice with religious elements". Obeah exists at the borders of what both Christians and social scientists have typically recognised as "religion," and as such it has historically often been classified not as religion but as "magic," "witchcraft," "superstition," or "charlatanism." Across much of the Caribbean it is common for individuals to practise multiple religious traditions simultaneously. Many practitioners of Obeah attend Christian church services and do not see their practice as being at odds with Christianity. In Trinidad, various Obeah practitioners are also involved in the Orisha religion. In parts of the West Indies, South Asian migration has resulted in syncretisms between Obeah and Hinduism. In places with large South Asian communities like Guyana and Trinidad there are records of some Obeahmen being brahmins who also served as Hindu priests.

Этимология

Обеа көбінесе жалпы афро-карибтік дін үшін қолданылады. Билби бұл жағдайларда бұл «Кариб бассейнінде әлі де бар африкалық немесе неоафрикалық діндер немесе руханилық формаларының монолиттік белгісі» екенін атап өтті. Алайда, Кариб бассейнінде «обеа» сөзінің мағынасына қатысты «келіспеушіліктер» бар; бұл сөздің мағынасы өзгермелі, ал Билбидің айтуынша, оның «бір ғана мәні жоқ». Оның орнына, ол әртүрлі нәрселерге қатысты жиі қолданылады. Қазіргі уақыттағы зерттеулерде obeah сөзінің Батыс Африкадан шыққандығы туралы жалпы келісім бар, бірақ оның қай тілден шыққандығы туралы әртүрлі пікірталастар бар. Патон терминнің нақты шығу тегі «толықтай шешілмейтінін» атап өтті. Бір пікір бойынша, бұл сөз Акан тілдерінің бірі – Твиден шыққан. Бұл жағдайда ол obayifo, әдетте «құмарлық» деп аударылатын Twi терминінен немесе bayi, obayifo қолданған моральдық бейтарап табиғаттан тыс күштің терминінен алынуы мүмкін. Бұл пікірді растайтын бір жайт – обеа деген термин Британдық Кариб теңізіндегі колонияларда, Суринам мен Данияның Виргин аралдарында кеңінен тараған. Екінші нұсқада обеа деген сөз ефик тілінен шыққан. Егер солай болса, онда ол «дәрігер» деген ефик сөзінен немесе ubio деген сөзден, көбінесе «фетиш» деп аударылады. Үшінші нұсқада Игбо тілінен алынған, онда дибия «білім мен даналықтың иесі» болған. Басқа ұсыныстар бойынша, obeah сөзі эдо тіліндегі obi сөзінен шыққан, оны көбінесе «у» деп аударады, немесе йоруба тіліндегі obi сөзінен шыққан, ол болашақты болжайтын адамды білдіреді. Бұл акан емес шығу тегі туралы шындықты растайтын Бефра шығанағынан алынған тұтқындар Кариб теңізінің ондағы тұрғындарының басым бөлігін құраған, онда obeah термині ең ерте кездеседі. Кариб теңізінің көптеген бөліктерінде Obeah сөзі тек қана зиянды салт-дәстүрлерге арналған және сиқыршылық немесе қара магияның синонимі ретінде қарастырылады. Басқа жерлерде бұл сөз рухани күштің бір түрін сипаттау үшін бейтарап түрде қолданылады. Бұл терминді, мысалы, Суринам мен Француз Гвианасындағы мару қауымдастықтарында жиі қолданады. Билби бұл жағдайда obeah деген ұғымның йорубаның діни түсінігі aṣẹ-ға ұқсас екенін атап өтті, ол Сантерия мен Кандомбледе де кездеседі. Ол обыя сөзінің оң қолданылуы мұнда осы Марун қауымдастықтары еуропалық мәдени үстемдіктің сыртында қалғандықтан болды деп болжады. Бұл суринамдықтар табиғаттан тыс күшті теріс пайдалануға сенді, бірақ олар оны wisi деп атады, бұл термин ағылшынша «құмарлық» сөзінен алынған. Obeah терминінің нұсқалары Америка Азаматтық соғысына дейін Оңтүстік Каролинаның төменгі аймағында африкалық американдықтар арасында пайда болды. Обеа термині 17-18 ғасырларда франкофондық қоғамдарда танымал болмаған сияқты, бірақ 19 ғасырдың басында Мартиникадағы француз тілділер арасында пайда бола бастады.

Obeah is often used as a general term for Afro Caribbean religion as a whole. Bilby noted that in these cases it was "a monolithic signifier for African or neo African forms of religiosity or spirituality still existing in the Caribbean". However, throughout the Caribbean, there is "considerable disagreement" about the meaning of the term obeah; the term is malleable, and as Bilby notes, it has no "single, essential meaning". It has instead often been used in reference to several different things. In contemporary scholarship, there is general agreement that the word obeah is of West African origin, although there remain different arguments as to which language it derives from. Paton noted that the exact origins of the term were "unlikely to be definitively resolved". One argument is that it stems from Twi, one of the Akan languages. In this case it may derive from obayifo, a Twi term generally translated as "witch", or from bayi, the term for the morally neutral supernatural force employed by the obayifo. In support of this origin is the fact that the term obeah proved prominent in the British Caribbean colonies, Suriname, and the Danish Virgin Islands, all areas where large numbers of Akan speakers from the Gold Coast were introduced. A second possibility is that the word obeah comes from the Efik language. If so, it could derive from the Efik word for "doctor," or alternatively from the word ubio, often translated as "fetish". A third option traces it to the Igbo language, where a dibia was a "master of knowledge and wisdom". Other proposals trace the word obeah to the Edo language obi, often translated as "poison", or the Yoruba language obi, a term for a type of divination. In support of these non Akan origins is the fact that captives taken from the Bay of Biafra constituted a major part of the population in those parts of the Caribbean where the term obeah is earliest attested. In many parts of the Caribbean, the word Obeah is reserved only for destructive ritual practices and regarded as a synonym for sorcery or witchcraft. In other places, the term is used in a fairly neutral manner to describe a form of spiritual power. This is the common understanding of the term among Maroon communities in Surinam and French Guiana, for example. Bilby noted that in this context, obeah was a concept akin to the Yoruba religious notion of aṣẹ, which is also found in Santería and Candomblé. He suggested that the positive use of the word obia here was because these Maroon communities had remained largely outside of European cultural domination. These Surinamese did believe in the negative use of supernatural power, but they called that wisi, a term derived from the English "witch". Variants of the term Obeah also appeared among African Americans in the South Carolina Lowcountry prior to the American Civil War. The term obeah seems to have been unknown in Francophone societies during the 17th and 18th centuries, but began to appear among French speakers in Martinique by the early 19th century.

Сенімдер мен тәжірибелер

Обеа дәрігерлер мен клиенттері арасында жеке кеңесулерге негізделген. Обеадағы басты мақсаттар: серік табу, жоғалған заттарды іздеу, заңдық мәселелерді шешу, біреуді түрмеден босату, құмар ойындарда немесе ойындарда сәттілікке қол жеткізу және кек қайтару.

Спирттер

Обеаның негізгі мәселесі – адамдар мен рухтар арасындағы қарым-қатынас. Гаити Водуы және Куба Сантериясы сияқты басқа афро-карибтік діни дәстүрлерден өзгеше, Обеа қатал түрде болашақты болжау және оның жақтастарына иелік ету арқылы көрінетін құдайларға негізделмейді. Бұл рухтар мен құдайларды Обеа шеберіне көмектесу үшін "шақыруға" немесе келтіруге болады, бірақ оларға табыну жоқ. Кариб теңізінің түрлі мәдениеттерінде рухтың өз еркімен немесе Обеа шебері оны жібергендіктен адамға шабуыл жасай алады деп сендіреді.

Әдепті ерлер мен әйелдер

Обеахмендер мен Obeahwomen-дер сиқырлау және сиқырдан арылу, емдеу, баурау, бақ айту, ұрланған заттарды табу, адал емес жандарды анықтау және дуппилерді бақылау қабілетіне ие деп есептеледі. Тарихшы Диана Патон оларды «рухани жұмыскерлер» және «дәстүрлі ритуалдарды орындайтын мамандар» деп атады. Обеа практикасын ерлер де, әйелдер де жасайды, олар тиісінше Обеахмен және Обеахwomen деп аталады. Дегенмен, көптеген тәлімгерлер өз қызметін Обеа деп атаудан жаңылғандықтан қашады. Багам аралдарында тәлімгерлерді жиі «Буш адамы» немесе «Буш дәрігері» деп атайды; Ямайкада – «әділетсіздікпен айналысушы», ал Тринидадта – «Ванга адамы» деп атайды. Гренадада оларды кейде «Ғалымдар» деп, ал Гайанада – «Профессор», «Мадам», «Пандит», «Марадж» және «Жұмысшы» деп атайды. Ямайкада тарихи түрде «дәрігерлер», «профессорлар», «бір көзділер», «дәрігерлер», «жақсылықты қалайтындар» немесе «төрт көзділер» сияқты атаулар қолданылған. Квимбоистің тәлімгерлері «квимбоизерлер», «сиқыршылар» және «гаде заффес» деп аталады. «Ғылым адамы», «ғалым», «дәрігер» және «профессор» сияқты танымал атаулар заманауилықты көрсетеді. Обеа дәстүрінде тәлімгерлердің ерекше қабілеттермен туатынына сенеді; оларды кейде «сыйлықпен туылған» деп атайды. Осы қабілеттердің бар екені балалық шақтың соңында немесе жасөспірім шақта армандар немесе көріністер арқылы білінеді деп үйретіледі. Кариб аңыздарында, Обеа тәлімгерінің соқырлық, бұғаулы аяқ немесе деформацияланған қол сияқты физикалық кемшіліктері болуы мүмкін және олардың күші осы кемшіліктердің орнын толтыру үшін берілгеніне сенеді. Дәстүр бойынша, Обеа тәлімгері болу туыстық жолмен, ата-анадан үлкен балаға көшеді деп есептеледі. Сонымен қатар, адам өміріндегі қасіретті оқиғадан кейін тәлімгер бола алады деп саналады. Олар осы практиканы жалғастыруды шешкеннен кейін, әдетте белгілі бір Обеахмен немесе әйелдің шәкірті болады. Халықтық дәстүрге сәйкес, бұл оқу орман ішінде бір жылға созылуы керек, бұл идея ескі африкалық түсініктерден алынған. Бірақ, шәкіртақы бес-алты жылға дейін созылуы мүмкін. Тәлімгердің клиенттерді тартудағы сәттілігі көбінесе оның беделіне байланысты. Егде жастағы Обеахмендер/әйелдер жасқандағыларға қарағанда көбінесе жоғары бағаланады. Олар өздерін ерекшелендіру үшін арнайы киім кимейді. Тринидад пен Тобагода 21-ғасыр Обеа тәлімгерлері көбінесе газеттердің хабарландырулар бөлімінде өз қызметтерін жарнамалайды.

Obeahmen and Obeahwomen are deemed to have the ability to bewitch and unwitch, to heal, charm, tell fortunes, detect stolen goods, reveal unfaithful lovers, and command duppies. The historian Diana Paton referred to them as "spiritual workers" and "ritual specialists". Obeah is practiced by both males and females, typically referred to as Obeahmen and Obeahwomen respectively. However, various practitioners avoid calling what they do Obeah. In the Bahamas, commonly used terms for a practitioner is Bush man or bush doctor; in Jamaica an iniquity worker, and in Trinidad a common term is Wanga man. In Grenada they are sometimes called Scientists, and in Guyana as Professor, Madame, Pundit, Maraj, and work man. Historical terms found in Jamaica include "doctors," "professors," "one eyed men," "doctormen," "do good men," or "four eye men." Practitioners of Quimbois are referred to as quimboiseurs, sorciers, and gadé zaffés. A number of the favored terms, such as "science man," "scientist," "doctor man" and "professor", emphasise modernity. In Obeah tradition, it is typically believed that practitioners will be born with special powers; they are sometimes referred to as having been "born with the gift". It is taught that possession of these powers may be revealed to the individual through dreams or visions in late childhood or early adolescence. In Caribbean lore, it is sometimes believed that an Obeah practitioner will bear a physical disability, such as a blind eye, a club foot, or a deformed hand, and that their powers are a compensation for this. Traditionally, it is often believed that being an Obeah practitioner passes hereditarily, from a parent to their eldest child. Alternatively, it is believed someone may become a practitioner following a traumatic event in their life. Once they have decided to pursue the practice, a person typically becomes the apprentice of an established Obeahman or woman. According to folk tradition, this apprenticeship should take place in the forest and last for a year, a notion that derives from older African ideas. In practice, apprenticeships can last up to five or six years. A practitioner's success with attracting clients is usually rooted in their reputation. Older Obeahmen/women are usually regarded more highly than younger ones. They do not normally wear special clothing to mark out their identity. In Trinidad and Tobago, 21st century Obeah practitioners often advertise their services in the classified advert columns of newspapers.

Клиенттермен қарым-қатынас

Клиенттер әдетте Обеа тәжірибешісінің қызметтері үшін ақы төлейді, мұнда төлем мөлшері көбінесе клиенттің материалдық жағдайына байланысты болады. Ақшаны ритуалдық қызметтерге айырбастау – ұзақ жылдар бойы қалыптасқан дәстүр. Бұл төлемнің бір бөлігі жоспарланған ритуалдар үшін қажетті заттарды, мысалы, шамдарды, ромды және құстарды сатып алуға жұмсалады. Құлдық кезеңде де ақшалай төлемдердің мысалдары кездеседі. Мысалы, 1831 жылғы Ямайкадағы бір оқиғада Полидор есімді құл өзінің қарғысымен ауырған адамды емдеу үшін екі доллар, бір әтеш және бір пинта ром сұраған. Осы мәмілелердің ақшалай сипатын көрсететін тағы бір дәлел – құлдықтан азат болғаннан кейінгі кезең. 1890 және 1930 жылдар аралығында тіркелген Тринидадтағы Обеаға қатысты істердің көпшілігінде клиенттердің тәжірибешіге жүгінуінің басты себебі жұсқа байланысты алаңдаушылықтар мен тілектер болды; одан кейін физикалық аурулармен, сот істерімен және қарым-қатынас мәселелерімен айналысуға тырысты.

Емдеу және шөптермен емдеу

Обеа көбінесе зиян келтіру емес, қорғану үшін қолданылады. Обеа шеберінің негізгі әлеуметтік функциясы көбінесе дәрі-дәрмек жасаушы болып табылады. Науқастың ауруларын емдеуге көмектесу үшін обеа шебері ванналар, массаж және түрлі ингредиенттердің қоспаларын қолданады. "Жабайы шөппен жасалған ванналар" көбінесе қызбаны басу үшін қолданылады, олар ыстық суға салынған түрлі дәрілік шөптерден тұрады. Мұндай емдер әртүрлі жануарлар мен өсімдіктердің қасиеттерін білуге негізделген. Рухтар әлеміне кіру үшін қабір топырағы қолданылуы мүмкін. Обеа дәстүрінде өсімдіктер күн, ай және планеталардан космостық энергияны сіңіреді деп есептеледі. 1755 жылы Мартиникада өткен сот процесінде құрбандық шалуға арналған хош иіс заттар, киелі су, қасиетті нанның бөліктері, Пасха шырағынан алынған балауыз және шағын кресттер кіретін амулеттер туралы хабарлар тарады. Обеа бөтелкелері ерте замандағы және қазіргі Ұлыбританияда қолданылған сиқыршылардың бөтелкелеріне ұқсас. Көптеген жағдайларда, сот ісінің нәтижесіне әсер ету үшін обеа рәсімдері орындалған. Мысалы, 1911 жылы тіркелген Ямайкалық істе, рәсімдерді орындаушы сотта сөйлеуіне тыйым салу үшін белгілі бір адамның атын айтып, құлыпқа кілт бұрған. Бұл діни амалдар соғыс кезінде де қолданылуы мүмкін. 1980 жылдардағы Суринамның ішкі соғысы кезінде түрлі марундар оларға жүгінген. Обеа ұйымдасқан қылмыс тарапынан да пайдаланылған. 2002 жылы Лондондық қылмыскер Марк Ламбиді ұрлық және азаптау ісі бойынша сотқа бергенде, оның құрбандары мен топтастары оның обеа күші оны "қолы жетпейтін" еткенін айтты.

Адалдық

Обеяның белгілі бір болжау әдісіне сәйкес, кілтті Киелі кітаптың ішіне салып, кітапты жіппен байлап, содан кейін 50-ші псалом оқылып жатқанда кітаптың қалай бұрылатынын бақылайды. Бұл әдіс 17 ғасырдан бері Ұлыбританияда қолданылып келе жатқан Киелі кітап пен кілт арқылы болжау әдісіне өте ұқсас. Гайанада оңтүстік азиялықтар Обея тәжірибешілері қолданатын болжау түрлеріне хиромантия, яғни ладонь бағынан оқуды қосты.

Зиянды және уытты заттар

Обеа арқылы зиян келтірудің кең таралған әдісі – адамның тағамына зиянды зат қосу. Жиі кездесетін түсінік – әйел өзінің ай сайынғы қан ағымын ер адамның тағамына салып, оның сүйіктісінен күйеуін тартып алуға тырысады. Кариб аймағында мұндай махаббат сиқыры көбінесе адамның еркінен айыруға бағытталғандықтан, әдепсіз саналады. Обеаға байланысты үнемі алаңдау тудыратын мәселе – тәжірибешілердің у қолдануда шебер екендігіне сену, бұл туралы Мэтью Льюистің «Батыс Үндістан меншік иесінің күнделігінде» айтылған. Көптеген ямайкалықтар әйелдерді мұндай уланулар жасады деп айыптады; Льюис талқылаған жағдайлардың бірі – өз қожайынын уландыруға тырысқаны үшін сотталған Минетта есімді жас әйел туралы. Льюис және басқалар улануда айыпталған әйелдердің Obeahmen-нің манипуляциясына ұшырағанын жиі айтты, олар әйелдерге уландыруға қажетті материалдарды бергенін мәлімдеді. Олар Obeah адамдарының адамдардың көлеңкесін ұрлайтынын және көлеңкесін қайтаруды қалайтындарға көмекші ретінде танылатынын айтты. Жаңарушылар (Revivalists) Obeah адамдарына жатқызылған зұлымдықтарды әшкерелеу үшін рухтармен байланысқа түсіп, көпшілік нарығында шерулер ұйымдастырды, бұл көпшілік арасында гистерия тудырып, Obeah адамдарына қарсы зорлық-зомбылыққа әкелді. Көмілген Obeah нысандарын жария түрде «табу» (discovery), олардың жаман ниетпен жасалғаны болжалды, бірнеше рет Obeah тәжірибешілеріне қарсы зорлық-зомбылыққа соқтырды. Мұндай «жақсы» және «жаман» рухани жұмыс арасындағы қақтығыстар кейде плантациялық қоғамдастықтарда кездеседі. 1821 жылы Бербицедегі сотқа берілген бір істе Мадалон есімді құл әйел Op Hoop Van Beter плантациясының жұмысшыларын ауыр сырқатқа шалдықтырған зұлым Obeah жасады деген айыппен қайтыс болды. Оның өліміне кінәлі деп танылған Виллем есімді рухани қызметкер Obeah-тың көзіне анықталсын үшін заңсыз Minje Mama биін орындады, және ол күдікті ретінде таңдалғаннан кейін, азаптап өлтірді.

Шығу тегі

Обеаның практикасы негізінен ашанти тайпасының мәдениетінен туындаған. Ашанти және Алтын жағалаудағы басқа ши тілді халықтар Ұлыбританияның Кариб колонияларындағы құлдардың ең ірі тобын құрады. Обеа алғаш рет 17 ғасырда Кариб колонияларында анықталды. 17 және 18 ғасырларда Карибке тасымалданған африкалық құлдар рухани күштердің маңызды рөл атқаратын қоғамдардан келді. Бұл африкалық қоғамдардың діни сенімдері мен дәстүрлері әртүрлі болғанымен, олардың барлығы ата-бабалар мен рухтар физикалық әлемге әсер ете алады және оларға құрметпен қарау және қамқорлық жасау қажет деген жалпы сенімге ие болды. Африканың барлық қоғамдарында да болжаумен айналысатын, емдеуге немесе зиян келтіруге болатын күшті заттар туралы білімі бар ритуал мамандары болды. Атлантикалық тасымалды бақылаған батыс еуропалықтар да адамзатқа әсер ете алатын көрінбейтін әлемге сенді, бірақ оны әдетте этикалық тұрғыдан қатаң бөліп, Құдаймен байланысты жақсы күштерге және Ібіліспен байланысты жаман күштерге сенді. Жаңа заман еуропалықтары да әйел-қызды рухани жаман тұлға ретінде қарастырды. Патон еуропалықтардың сиқыршылыққа қатысты көзқарастары "Карибтегі африкалық рухани жұмыс және ритуал мамандары туралы еуропалық түсініктерді қалыптастырғанын" атап көрсетті. Ұлыбританияның отарлаушы қауымдастықтарында "Обеа" сөзі тек рухани тәжірибелер жиынтығын ғана емес, сонымен қатар зұлым сиқыр мақсатында қолданылатын талисман немесе әшекей сияқты физикалық нысандарды да білдірді. Бұл нысан "обеа бұйымы" деп аталды (мысалы, "обеа сақинасы" немесе "обеа таяғы", сәйкесінше сиқыршылық үшін қолданылатын сақина немесе таяқ). Обеа басқа мигранттардың діндерінен алынған әртүрлі сенімдерді қамтыды. Обеа Карибтегі басқа діндерге де әсер етті, мысалы, христиан дініне, ол обеа сенімдерінің кейбірін қабылдады.

Obeah practices largely derive from Ashanti origins. The Ashanti and other Tshi speaking peoples from the Gold Coast formed the largest group of enslaved people in the British Caribbean colonies. Obeah was first identified in the British colonies of the Caribbean during the 17th century. Enslaved Africans who were transported to the Caribbean during the 17th or 18th centuries came from societies where spiritual power played a prominent role. Although there was considerable variation in the religious beliefs and practices of these African societies, all generally shared a belief that ancestors and spirits could act on the physical world and thus should be respected and cared for. All these African societies also had ritual specialists, individuals who engaged in divination and were deemed to have knowledge of powerful substances that could be used to either heal of harm other people. The West Europeans who oversaw Atlantic transportation also believed in an unseen world that could influence humanity, but typically divided it more strictly along ethical lines, adhering to a Christian belief in good forces aligned with God and evil forces aligned with the Devil. Early modern Europeans had also inherited the idea of the witch as a spiritually evil person. Paton noted that these European notions of witchcraft framed "European understandings of African spiritual work and ritual specialists in the Caribbean". In British colonial communities, aside from referring to the set of spiritual practices, “Obeah” also came to refer to a physical object, such as a talisman or charm, that was used for evil magical purposes. The item was referred to as an Obeah item (e. g. an 'obeah ring' or an 'obeah stick', translated as: ring used for witchcraft or stick used for witchcraft respectively). Obeah incorporated various beliefs from the religions of later migrants to the colonies where it was present. Obeah also influenced other religions in the Caribbean, e. g. Christianity, which incorporated some Obeah beliefs.

Заңдық тыйым салудың өсуі

Обеаның құлдар арасында ынтымақ орнатып, оларды отарлаушы билікке қарсы тұруға шақыратын күш болуы мүмкін деген түсінік 1730 жылдары бірнеше оқиғаларға байланысты еуропалық құл иелерінің назарына жеткізілді. Ямайкадағы бірінші маруан соғысында британдықтар ямайкалық марундарды, рухани қорғанысты күресу стратегиясының маңызды бөлігі ретінде қолданған еркін африкалықтарды басып тастай алмады. Обеаның рәсім мамандары бұл маруан қауымдастықтарында маңызды рөл атқарды; ең танымалдарының бірі - маруандардың аналық бағдары болған, ол ағылшын солдаты Филипп Тикнессе өзінің естеліктерінде ескі «әйел колдовник» және «хагг» деп сипаттаған. Колониалды көздер оның аштықтан өлген әскерлеріне тез азық-түлік өсіре алатынын, британдық оқтарды ұстап, оларды қайтадан атуды немесе сарбаздарға мачетемен шабуылдауды талап етті. Осы арада 1736 жылы Антигуада еуропалықтарға шабуыл жасау үшін құлдар жасаған деп күтіліп отырған құпия жоспар ашылып, оның жетекшілері тұтқындалып, 47 адам өлім жазасына кесілді. Тергеулер кезінде, құпия жоспарлаушылар діни рәсімдерге қатысып, діни ант бергені анықталды, кем дегенде бір жағдайда Куаукуо есімді «Обиаман» басқарады. Бұл дерекке сәйкес, Куауку көтерілістің қолайлы уақытын анықтау үшін де болжам жасаған. Обеаның шеберлері отаршылдыққа қарсы көтерілістерді қозғайды деп қорқып, еуропалық отаршылдық билік Обеаны өз плантацияларындағы тұрақтылыққа қауіп төндіретін нәрсе ретінде қарастырып, оны қылмыстық қылмыс деп жариялады. 1733 жылы губернатор Филип Гарделин Данияның Батыс Үндістан құл кодексіне түрлі салт-дәстүрлерді тыйым салатын бап қосты; оны Obeah деп атаудың орнына, ол голланд сөзінен алынған, мүмкін, towernarye сөзін қолданды. 1760 жылы Ямайканың парламенті алғаш рет Obeah-ты тыйым салған заңдарды қабылдады. Бұл заң бұрын сирек қолданылған Obeah терминін қабылдады және оған заңды анықтама берді. Көтеріліс кезінде Таки өз күштеріне оқ-дәріге қарсы иммунитет беретін зат дайындаған Обеаманмен кеңескен, бұл олардың көтерілісті жүзеге асырудағы сенімділігін арттырды. Еуропалық отарлаушылардың афро-кариб дәстүрлеріне деген қорқынышы Гаити революциясынан кейін жалғасты, онда әртүрлі революционерлер вудумен айналысқан. Обеаға қарсы алғашқы ямайкалық заңдар христиандық теологиялық көзқарастарды бейнеледі, оны «шайтанмен қарым-қатынас жасау» немесе «саяқшылық өнерін қабылдау» деп сипаттады. Жаман пікірлер, көбінесе нәсілшіл көзқарастарды бейнелейтін, 18 ғасырдағы Эдвард Лонгтың «Ямайка тарихы» (1774) және Брайан Эдвардтың «Азаматтық және коммерциялық тарихы» (1793) сияқты Вест-Индиядағы британдық колониялар туралы жазылған жазбаларында да көрініс тапты, олар да оның дін емес, саяқшылық немесе магия екенін баса көрсетті. Обеаның емдеуге қатысты практикасы 18 және 19 ғасырдағы Ямайканың «дәрігерлер» дәстүріне әкелді, мысалы Грейс Донн (оның сүйіктісі Саймон Тейлорды (қант плантаторы) күтіп-баптаушы), Сара Адамс, Куба Корнуоллис, Мэри Сиколь және миссис Грант (Мэри Сикольдің анасы). Бұл дәрігерлер гигиеналық ережелерді және шөптерді еуропалық дәрігерлер мен медбикелер қабылдағаннан ондаған жылдар бұрын қолданған. Британ империясы Кариб теңізі арқылы 18-ші ғасырдың аяғы мен 19-шы ғасырдың басында кеңейген кезде, obeah термині осы колониялар арқылы таралды. Бұл колониялық қысым ән, би және рухтарға құрбандық жасауды қамтитын африкалық шығарылған қауымдық рәсімдерді жойды. Британдық Кариб бассейнінде құдайларға бағытталған қоғамдық рәсімдер тек шағын аймақтарда ғана сақталды, мысалы, Ямайкадағы Обеа және Тринидадтағы Ориша. Тарихшы Диана Патон африкалық дәстүрлерді шектеу үшін енгізілген заңдар осы әртүрлі дәстүрлерді бірегей құбылыс ретінде қарастыруға мүмкіндік беретін идеяның дамуына ықпал еткенін айтады. Афро-карибтер көбінесе Obeah-ты еуропалықтардан жасыратын. Алайда, Обеаның құдіретіне сенетін еуропалықтар да болды; кейбір плантация иелері Обеаның шеберлерін өздерінің далаларына сиқыр жіберіп, ұрыларды қорқытатынына куә болған.

The notion that Obeah might be a force for generating solidarity among slaves and encouraging them to resist colonial domination was brought to the attention of European slave owners due to several events in the 1730s. In Jamaica, the First Maroon War saw British forces fail to suppress the Jamaican Maroons, free Africans who employed spiritual protection as an important part of their fighting strategy. Obeah ritual specialists had played a prominent role within these Maroon communities; one of the best known was the Akan woman Nanny of the Maroons described as an old 'witch' and a 'Hagg' by English soldier Philip Thicknesse in his memoirs. Colonial sources claimed she could quickly grow food for her starving forces, and to catch British bullets and either fire them back or attack the soldiers with a machete. Meanwhile, in Antigua in 1736, an alleged slave conspiracy to attack Europeans was exposed, its ringleaders arrested, and 47 people executed. Interrogations revealed that the conspirators engaged in religious ceremonies and offered religious oaths, in at least one case administered by an "Obiaman" named Quawcoo. According to this account, Quawcoo had also used divination to determine an auspicious time for the uprising. Fearing that Obeah's practitioners might incite anti colonial rebellions, European colonial authorities increasingly saw Obeah as a threat to the stability on their plantations and criminalised it. In 1733, Governor Philip Gardelin issued a clause to the Danish West Indian slave code proscribing various ritual practices; rather than referring to this as Obeah, he used the word towernarye, probably derived from the Dutch word tovernery. It was in the aftermath of Tacky's War, a rebellion against the colonial authorities, that the Jamaican Assembly first passed laws that banned Obeah in 1760. This law took the term Obeah, which was previously rarely used, and have it a legal definition. During the rebellion, Tacky is said to have consulted an Obeahman who prepared for his forces a substance that would make them immune to bullets, which boosted their confidence in executing the rebellion. The European colonial fear of Afro Caribbean traditions was furthered following the successful Haitian Revolution, in which various revolutionaries were allegedly practitioners of Vodou. Early Jamaican laws against Obeah reflected Christian theological viewpoints, characterising it as "pretending to have communication with the devil" or "assuming the art of witchcraft." Negative assessments, often reflecting racist attitudes, were also apparent in 18th century writings that discussed Obeah, such as Edward Long's History of Jamaica (1774) and Bryan Edward's History, Civil and Commercial, of the British Colonies in the West Indies (1793), which also emphasised the notion that it was not religion but witchcraft or magic. The practice of obeah with regards to healing led to the Jamaican 18th and 19th century traditions of "doctresses", such as Grace Donne (who nursed her lover, Simon Taylor (sugar planter)), Sarah Adams, Cubah Cornwallis, Mary Seacole, and Mrs Grant (who was the mother of Mary Seacole). These doctresses practised the use of hygiene and the applications of herbs decades before they were adopted by European doctors and nurses. As the British Empire expanded through the Caribbean during the late 18th and early 19th centuries, so the term obeah was diffused through these colonies. This colonial suppression eradicated the African derived communal rituals that involved song, dance, and offerings to spirits. In the British Caribbean, communal rituals oriented towards deities only persevered in pockets, as with Obeah in Jamaica and Orisha in Trinidad. The historian Diana Paton has argued that the laws introduced to restrict African derived practices contributed to the developing idea that these varied traditions could be seen as a singular phenomenon, Obeah. Afro Caribbeans often concealed Obeah from Europeans. There were nevertheless Europeans who believed in Obeah's power; there are records of some plantation owners getting Obeah practitioners to cast spells over their fields to deter thieves.

Еріктіліктен кейінгі кезең

1834 жылы Британ империясында құлдықты жойғаннан кейін Батыс Үндістандағы еуропалықтар афро-карибтік қоғамдардағы Obeah-тың ықпалынан алаңдауды жалғастырды. Бұрынғы Obeah-ға қарсы заңдар көбінесе тек құлдарға ғана қатысты, сондықтан осы амалды тыйым салатын жаңа заңдар қажет болды. 1838 мен 1920 жылдар аралығында Кариб аймағында Obeah және оған байланысты амалдарға қарсы жаңа шаралар пайда болды. Мысалы, Ямайкада 1856 жылы Obeah-қа қарсы жаңа заңдық тыйымдар енгізілді, олар ауыр еңбек және қамшымен жазалануға әкеп соқты. Бұл жаңа заңдар Obeah үшін қарастырылған жазаның ауырлығын азайтты, бірақ оның құрамына кіретін нәрселердің шеңберін де кеңейтті; Форд атап өткендей, Obeah «өте кең және беймәлім қылмыстық санаққа» айналды. Кейбір жағдайларда билік органдары Obeah-қа қатысты жазбаша материалдарды жариялауға немесе таратуға тыйым салды. Бұл заңдардың ішінде Тринидад және Тобаго, Британдық Гвиана, Барбадос және Ямайка заңдары Obeah-ты алаяқтық деп қарастыру идеясын баса көрсетті. Бұл Obeah практиктерін алаяқтар мен шарлатандар ретінде бейнелеуге ықпал етті, бұл Еуропалық Кариб элитасы арасында кең таралды. Бұл тәсіл Ұлыбританияда болашақты болжаушылар мен астрологтарды ұстауға жасалған күш-жігерге ұқсас болды; мұндай қудалаулар «жорамалдарды» жоюға бағытталған және империяның өркениеттік миссиясының бір бөлігі ретінде қарастырылды. Сотталғандардың істері көрсеткендей, осы кезеңде клиенттер көбінесе денсаулық, жұмыс, сәттілік немесе бизнес немесе заңдық мәселелерде көмек алу үшін Obeah мамандарына жүгінген. Полиция кейбір жағдайларда Obeah практиктерін тұраққа түсіріп ұстады. Сондай-ақ, қылмыстық іс жүргізуде полициядан тыс адамдар көбінесе көмек көрсеткендігі туралы мәліметтер бар; Ямайкадағы тіркелген жағдайларға сәйкес, Obeah практикасы үшін тұтқындалғандардың кем дегенде жартысы полициядан тыс адамдармен ынтымақтастық нәтижесінде болды. Бұл адамдар Obeah маманының алдағанын сезінген болуы мүмкін, соңғысы уәде етілгендей нәтиже бермеді немесе олардан артық ақы алды, сондықтан оларды полицияға тапсырды. Айыпталушылар өздерінің іс-әрекеттері Obeah емес екенін мәлімдеп, бірнеше рет қорғанысқа өтті. Мысалы, Монсерраттан шыққан Чарльз «Тишум» Долли бес рет сотталды, және бұл сот процестері оның қызметтерін кеңінен жариялауға мүмкіндік берді. Полиция және басқа да мемлекеттік қызметкерлердің жұмысы көбінесе Obeah-ты зерттеген алғашқы ғалымдар қолданған дәлелдердің көп бөлігін құрады. Мысалы, 1891 жылы Кингстондағы Ямайка халықаралық көрмесінде сотталған Obeah практиктерінен алынған материалдардың көрмесі ұйымдастырылды. Бұл материал Мей Робинсонның 1893 жылғы «Folk Lore» журналындағы Obeah туралы мақаласының негізі болды, бұл өз кезегінде 1920 жылдары Марта Беквит пен Джозеф Уильямстың Ямайкадағы зерттеулеріне әсер етті. Жүздеген мың Оңтүстік Азиялықтар және аздаған қытайлықтар Кариб теңізіне көбінесе келісімшарт бойынша жұмыс істеуге келді. Олар өздерімен бірге өз діндерін әкелді, олар да Obeah-қа әсер етті. 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында көптеген Obeah практиктерінің Кариб теңізіндегі әртүрлі аралдар арасында саяхаттағанына дәлелдер бар. Obeah пен Кубаның Пало діні арасындағы ұқсастықтарды ескере отырып, 1925 жылдан бастап Кубаға ямайкалықтардың көшіп кетуі кезінде Obeah амалдары соңғы жүйенің жақтаушыларына тараған болуы мүмкін.

After the abolition of slavery in the British Empire in 1834, Europeans in the West Indies continued to be troubled by the influence of Obeah within Afro Caribbean communities. Existing laws against Obeah had typically applied only to enslaved people and so new laws to proscribe the practice were required. Between 1838 and 1920 a new raft of measures against Obeah and related practices appeared throughout the Caribbean. In Jamaica, for example, new legal proscriptions against Obeah, which was to punished with hard labour and the lash, came in 1856. These new laws largely downgraded the severity with which Obeah was punished but also expanded the scope of what would be considered part of it; as Forde noted, Obeah became "an extremely inclusive and amorphous criminal category". In some cases authorities also prohibited the publication or circulation of written material pertaining to Obeah. Several of these laws, including those in Trinidad and Tobago, British Guiana, Barbados, and Jamaica, emphasised the idea that Obeah would be regarded as fraud. This contributed to the notion of Obeah practitioners as fraudsters and charlatans that became dominant among European Caribbean elites. This approach was influenced by ongoing efforts in Britain to suppress fortune tellers and astrologers there; such prosecutions were thought to weed out "superstition" and thus seen as part of the empire's civilising mission. The trials of those prosecuted reveal that in this period, clients were typically approaching Obeah specialists for assistance with health, employment, luck, or success in business or legal entanglements. In various cases the police used entrapment to arrest practitioners of Obeah. There is also evidence that the prosecutions were often assisted by those outside the police; according to recorded Jamaican cases, at least half of arrests for Obeah practice resulted from co operation with non police. These individuals may have felt cheated by the Obeah specialist, believing that the latter failed to deliver as promised or had overcharged them, and so turned them into the police. The accused repeatedly defended themselves by maintaining that what they practised did not constitute Obeah. In some cases, such as that of Montserrat based Charles "Tishum" Dolly, who was convicted five times, the prosecutions served to provide them with greater publicity for their services. The work of police and other state officials often provided much of the evidence used by early scholars of Obeah. An exhibition of material obtained from convicted Obeah practitioners was for instance included at the Jamaica International Exhibition in Kingston in 1891. This material was used as a partial basis for May Robinson's 1893 article on Obeah in Folk Lore, which in turn influenced the research of Martha Beckwith and Joseph Williams in Jamaica in the 1920s. Hundreds of thousands of South Asians, and a smaller number of Chinese, arrived in the Caribbean largely as indentured laborers. They brought with them their own religions which also fed into Obeah. In the late 19th and early 20th centuries, there is evidence that many Obeah practitioners had travelled between different Caribbean islands. Given certain similarities between Obeah and the Cuban religion of Palo, it is possible that Obeah practices were introduced to adherents of the latter system amid Jamaican migration to Cuba from 1925 onward.

Колониядан кейінгі тарих

Кариб бассейніндегі британдық отаршылдық әлсіреген сайын, Обеа көбірек ашыққа шықты. 1940 жылдар шамасында Ямайкада Обеаға қатысты қудалаулар азайды. Ямайка тәуелсіздік алғаннан кейін екі жыл өткен соң, 1964 жылы елде Обеа бойынша соңғы сот болды. Өзгеріп жатқан көзқарасты көрсете отырып, Ямайканың премьер-министрі Эдвард Сеага Обеаны сенім арқылы емдеудің бір түрі және Кариб мәдени мұрасының бір бөлігі деп сипаттады. 1981 жылы Ямайканың Ұлыбританияның принці Чарльз бен леди Диана Спенсердің үйлену тойына арналған ресми сыйы – Мэлласи Рейнольдстың Обеа ықпалымен салған суреті болды. 20-ғасырдың соңында Батыс Үндістаннан Майами, Нью-Йорк, Торонто және Лондон сияқты ірі қалалық орталықтарға көші-қон көбейді, онда Обеаның жақтастары Сантерия, Воду және Эспиритизм сияқты басқа афро-карибтік дәстүрлердің ізбасарларымен байланыс жасады. Обеа жақтастарының кейбір қауымдастықтары бірлескен рәсімдерді дамытуға тырысады. 1980 жылдан бері көптеген Кариб елдерінде Обеа практикасын қылмыстық жазадан босатуға күш-жігер жұмсалып келеді. Бұл шақырулар кейде Обеаға дін бостандығы шеңберінде рұқсат беру қажеттігін баса көрсетті, бірақ сыншылар Обеа дін емес деп қарсылық білдірді. Патон Обеада "өздерін сенімді түрде жарнамалайтын және түсіндіретін" адамдардың жетіспейтінін атап өтті. Декриминализация қозғалысы, дегенмен, сәттілікке жетті; Ангилья 1980 жылы, Барбадос 1998 жылы, Тринидад және Тобаго 2000 жылы, ал Сент-Люсия 2004 жылы оған қарсы тыйымдарды алып тастады. Дегенмен, 21-ғасырдың басында бұл практикалар аймақ бойынша, соның ішінде Ямайкада да кеңінен заңсыз болып қала береді. Қолдану жиі бос және әдетте тек Обеа жақтастары басқа заңдарды бұзған жағдайда ғана. Көптеген қудалаулар Обеа жақтастарын шарлатандыққа айыптауға негізделген, олар жоғары төлемдер алып, уәделенген нәтижелерді көрсетпейді.

Демография

Обеаның практиканттары Кариб бассейнінде, сондай-ақ АҚШ, Канада және Ұлыбританияда кездеседі. Obeahmen және Obeahwomen-ді пайдаланатын клиенттердің санын анықтау қиын. Тринидадта Ямайкаға қарағанда Обеамен айналысатын адамдардың саны аз болды. Тринидадта дін ретінде қандай амалдар жатыр, ал қандайлары Обеа саналады деген кемсітушілік болды. Бұл Тринидад пен Тобагода бірге өмір сүретін африкалық және үнді халқының мәдени ерекшеліктерінен туындаған.

Қабылдау және ықпал

19 және 20 ғасырлардағы Обеа туралы жазбалардың көп бөлігі Кариб теңізіне келген еуропалықтардың қалемінен туған, олар бұл дәстүрді және оның іс-әрекетін зұлымдықпен байланыстырған. Патон атап көрсеткендей, "Обеа көп уақыт бойы Кариб теңізінің Еуропадан өзгешелігінің ең басты белгісі болды, бұл аймақтың қазіргі әлемге енуге қабілетсіздігінің символы еді". Кариб аймағындағы Обеаға қатысты ресми пікірлер әрдайым теріс болды, ал көптеген адамдар оны қауіпті және жауырысқан құбылыс деп есептейді. Обеаға байланысты әлеуметтік ұғымдардың қалыптасуына протестанттық евангелизмнің қарсылығы да ықпал етті. Растафарилер де Обеаға жауана қарайды, оны "Вавилон" деп аталатын қанаушы және құдайсыз күштердің көрінісі деп санайды. Олар үшін Обеа моральдық тұрғыдан бұрыс, тіпті шайтандық деп есептеледі. Обеа терминін жаңа мағынада қолдануға жасалған әрекеттер көбінесе ғылыми орталардан және ұлттық-мәдени саясаттан бастау алды. Кариб теңізінің әртүрлі елдеріндегі әншілер мен музыкалық топтар өздеріне "Обеа" деген атты таңдады. Мысалы, Багам аралдарынан шыққан әнші Тони Маккей 1970 жылы шығарған "Экума, Обеа адамы" әнінен кейін осы лақап атын алды. Билбинің пікірінше, мұндай жағдайларда терминді қолдану – "ата-бабалардың күшін қайтаруға жасалған әрекет". Кариб музыкасында Обеа кейде жыныстық қатынастарды әзіл-қалжыңмен зерттеу үшін тақырып ретінде пайдаланылды, мысалы, Майті Спарроудың 1966 жылғы "Обеа тойы" әнінде, ал кейде зиянды деп айыпталды, мысалы, The Ethiopians тобының 1977 жылғы "Обеа кітабы" регги әнінде.