Кіріспе
Көз қозғалысы үшін III бас сүйекті жүйке. Окуломоторлық жүйке, сондай-ақ үшінші бас сүйекті жүйке, III бас сүйекті жүйке немесе жай ғана CN III деп те аталады, – бұл жоғарғы орбиталық жарық арқылы орбитаға кіретін және көздің көптеген қозғалыстарын қамтамасыз ететін, сондай-ақ қабақты көтеретін көздің сыртындағы бұлшықтарды иннервациялайтын бас сүйекті жүйке. Бұл жүйкеде сонымен қатар көздің ішкі бұлшықтарын иннервациялайтын талшықтар бар, олар оқушықты тарылтуға және бейімделуге (оқу сияқты жақын объектілерге назар аудару қабілетіне) мүмкіндік береді. Окуломоторлық жүйке эмбриональды мидың базальды пластинасынан пайда болады. Көз қозғалысын бақылауға IV және VI бас сүйекті жүйкелер де қатысады.
The oculomotor nerve, also known as the third cranial nerve, cranial nerve III, or simply CN III, is a cranial nerve that enters the orbit through the superior orbital fissure and innervates extraocular muscles that enable most movements of the eye and that raise the eyelid. The nerve also contains fibers that innervate the intrinsic eye muscles that enable pupillary constriction and accommodation (ability to focus on near objects as in reading). The oculomotor nerve is derived from the basal plate of the embryonic midbrain. Cranial nerves IV and VI also participate in control of eye movement.
Құрылымы
Көз-қозғалыс жүйкесі мидың орталық бөлігіндегі жоғарғы колликул деңгейіндегі үшінші жүйке ядросынан бастау алады. Үшінші жүйке ядросы ми акведукты алдындағы сұр затта орналасқан. Ми акведуктың екі жағында орналасқан екі үшінші жүйке ядросының талшықтары қызыл ядро арқылы өтеді. Қызыл ядродан шыққан талшықтар содан кейін қара зат арқылы өтіп, ми сабағының тоқымасынан окуломоторлық сулькуста (межпедункулярлы қуыстың бүйір қабырғасындағы ойыс) шығады. Ми сабағынан шыққаннан кейін жүйке пиа-матер қабығымен жабылады және арахноидтың ұзартылуымен қамтылады. Ол жоғарғы мишаша артериясының (төменде) және артқы ми артериясының (жоғарыда) арасынан өтеді, содан кейін мишаның тенториясының бос және бекітілген жиектері арасынан өтіп, артқы клиноидтық өсіктің алдынан және бүйірінен dura mater-ді тесіп өтеді. Ол каверноздық синус арқылы, басқа орбитальды жүйкелердің үстінен өтеді, өтетін барысында симпатикалық жүйке жүйесінің каверноздық плексусынан бір немесе екі талшық және тригеминальды жүйкенің офтальмологиялық тармағынан байланыс тармағын алады. Көз-қозғалыс жүйкесі жоғарғы орбитальды жарық арқылы орбитаға енгенде, ол жоғарғы және төменгі тармақтарға бөлінеді.
Көз бұлшық еттері
III, IV және VI бас сүйек жүйкелері әдетте бас сүйек жүйкелерін тексеру кезінде бірге тексеріледі. Емтиханшы науқасқа басын қозғалмай тұрып, тек көздерімен алдындағы үлкен "H" әрпін көрсетіп тұратын саусақты немесе шамды қадағалауды ұсынады. Көздің қозғалысын және қабақтарын бақылау арқылы емтиханшы көздің сыртындағы бұлшықтар, жоғары көкпек бұлшығы және III, IV және VI бас сүйек жүйкелері туралы қосымша ақпарат ала алады. Көз бұлшықтарының кез келгенінің функциясын жоғалту офтальмопарезге алып келеді. Көзге қозғалыс беруші жүйке көздің көптеген бұлшықтарын басқаратындықтан, оның зақымдануын анықтау оңайырақ болуы мүмкін. Бұл жүйкеге зақым келген жағдай окуломоторлық жүйке салдары деп аталады және ол зақымдалған көздің орналасуына байланысты (көздің сыртқа және төмен қарай бұрылуы) төмен және сыртқа қарай бұрылу симптомдарымен көрінеді.
Көздеген рефлексі
Көздің қозғалтқыштық жүйкесі көздің қарындарының тарылуын және көздің линзасының қалыңдауын да реттейді. Бұл екі негізгі тәсілмен тексеріледі. Адамның бетіне саусақты жақындату арқылы бейімделуді тудырғанда, оның қарындары тарылуы керек. Бір көзге жарық шашқанда екінші көздің де қарындары бірдей тарылуы тиіс. Көз нерві талшықтары көру хиазмасында кесісіп өтеді, соның ішінде кейбір талшықтар қарсы жаққа өтеді. Бұл "қозғалмалы шаммен тексерудің" негізі болып табылады. Бейімделу қабілетінің жоғалтылуы және қарындардың кеңейуінің жалғасуы көздің қозғалтқыш жүйкесінде зақымданудың болуын көрсетеді.