Кіріспе

Офтальмологияның кіші саласы. Ортоптика – көзге күтім саласындағы мамандықтармен байланысты мамандық. Ортоптиктер көз қозғалысының ақауларын және екі көздің бірлесіп жұмыс істеуімен байланысты мәселелерді – бинокулярлық көруді диагностикалау және емдеу жөніндегі сарапшылар. Мұндай жағдайлар көздің айналасындағы бұлшық еттердегі мәселелер немесе мидың көздермен байланысын қамтамасыз ететін нервтердегі ақаулар салдарынан туындауы мүмкін. Ортоптиктер көздің қисаюын (страбизм), әлсіз көруді (амблиопия) және көз қозғалысының бұзылуларын диагностикалаумен және хирургиялық емес емдеумен айналысады. "Ортоптика" сөзі грек тіліндегі "ὀρθός" (orthos) – "түзу" және "ὀπτικός" (optikos) – "көруге қатысты" деген сөздерден құралған. Ортоптиктердің практикасының көп бөлігі бинокулярлық көрудің бұзылулары мен көз қозғалысының ақауларына арналған. Ортоптиктер – көзге жапсырма салу, көз жаттығуларын жасау, призмалар немесе көзілдіріктер сияқты ортоптиялық емдеу тәсілдеріне маманданған білікті мамандар. Олар көбінесе балалармен, сондай-ақ инсульт, ми ісігі немесе қызыл жегі сияқты неврологиялық аурулары бар ересектермен жұмыс істейді. Арнайы оқудан өткен жағдайда, кейбір елдерде ортоптиктер глаукома, катаракта тексеру және диабеттік ретинопатия сияқты көз ауруларының бақылауына қатысуы мүмкін.

Тиімділігі

Балалар үшін, конвергенция жетіспеушілігін емдеуде ортоптикалық ем, үйдегі қарындашпен немесе компьютерлік жаттығулардан гөрі тиімдірек екенін көрсететін дәлелдер бар; ересектерде тиімділігі осылай анық емес.

Тарих

Ортоптика офтальмологиялық күтімді қолдау тарихында ұзаққа созылады. Француз офтальмологы Луи Эмиль Жавал 19 ғасырдың соңында көздің қиғаш болуын (шарлануын) емдеу үшін көз жаттығуларын қолданды және ортоптика практикасын өз жазбаларында сипаттады. Мэри Мэддокс – ортоптика мамандығын қалыптастырушы және құжатталған алғашқы ортоптист. Ол әкесі Эрнест Э. Мэддокспен науқастардың санының артуына және науқастарды қарап-тексеруге, емдеуге қажетті уақыттың ұзаруына байланысты оқытылды. Эрнест Мэддокс – белгілі офтальмолог, сонымен қатар екікөзді көруді зерттеуге арналған түрлі құралдардың авторы. Мэри Мэддокс 1920 жылдардың басында Лондонда жеке практикасын ашты, ал оның алғашқы ауруханалық клиникасы 1928 жылы Корольдік Вестминстер ауруханасында ашылды. Австралияда ортоптистермен жұмыс істейтін алғашқы ауруханалық клиника 1931 жылы Мельбурндағы Альфред ауруханасында құрылды.

Біліктілік пен оқыту

АҚШ-та ортоптиканы оқыған студенттер екі жылдық феллоушылық тағылымдамасын аяқтауы тиіс. 2019 жылғы мәліметтер бойынша, АҚШ-та медициналық орталықтармен немесе университеттермен байланысты он үш бағдарлама, ал Канадада үш бағдарлама ортоптикалық оқу жоспарын ұсынады. Ұлыбританияда ортоптик мамандығы – үш жылдық күндізгі оқу курсы, ол клиникалық дағдыларды және мамандықты дамыту мен жетілдіру үшін ауруханаларда тәжірибе жинауды қамтиды. Қабылдау шарттары оқу орнына қарай өзгеше, алайда ұлттық регламенттер бойынша ұлттық сертификациялық емтиханға түсу үшін бакалавр дәрежесін аяқтау қажет. Әдетте, жеке сұхбат қабылдау процесінің бір бөлігі болып табылады. Ұлыбританияда ортоптиктердің көп бөлігі NHS жүйесінде ауруханаларда немесе қоғамдық көз қызметтерінде жұмыс істейді. Олар офтальмологтар мен оптометристермен бірге жалпы көз күтіміне үлес қосады.