Кіріспе
Қытайдың аймақтық бейбітшілік кезеңдері және Қытайдың ішкі тұрақтылығы мен өркендеу кезеңдері. Pax Sinica (латынша "қытай бейбітшілігі") – Шығыс Азия, Солтүстік-Шығыс Азия, Оңтүстік-Шығыс Азиядағы Қытайдың басшылығымен жүзеге асқан бейбітшілік пен тұрақтылық кезеңдерін көрсететін тарихнамалық термин. Синоцентрикалық әлем жүйесін зерттеу Пакс Синиканың бірнеше кезеңдерінің жиынтығы шамамен екі мың жылға солатынын көрсетеді. Шығыс әлемінің алғашқы Пакс Синикасы Хан әулетінің билігі тұсында пайда болды және Рим империясының басшылығымен Батыс әлемінде орнаған Римдік бейбітшілікпен (Pax Romana) бір уақытта болды. Бірінші Пакс Синика да, Римдік бейбітшілік те шамамен 200 жылға таяу уақытта әлсіреп, ыдырады. Ішкі саясатта императордың билігі феодалдық жүйенің құлауынан кейін нығайды. Вэнь мен Цзин (文景之治) және Мин мен Чжан (明章之治) дәуірлері қоғамдық тұрақтылық пен экономикалық өркендеудің кезеңдері болды. Сыртқы саясатта Хан әулеті бірқатар соғыстардан кейін көшпелі Сионғулардың төндіретін қаупін жойды. Қытайдың шекарасы қазіргі Батыс Синьцзян, Оңтүстік Корея (қазіргі Сеул маңы) және Вьетнам (қазіргі Хуэ маңы) аймақтарына дейін кеңейді. Жібек жолы, Хан әулетінің дипломаты Чжан Цзянь көптеген Орталық Азия тайпаларымен және мемлекеттерімен байланыс орнатқаннан кейін, Шығыс пен Батысты байланыстыратын маңызды сауда жолы ретінде қалыптасты, бұл сауда мен мәдени алмасуды жеңілдетті. Хан әулеті орнатқан Пакс Синика Рим империясының Пакс Романасымен салыстырылады. Хан әулетінің Пакс Синикасы ондаған жылдарға созылған ішкі тартыстардан кейін аяқталды, бұл Хан әулетінің құлауына және Қытай тарихындағы үзіліс кезеңіне әкелді.
periods of domestic stability and prosperity in China
Pax Sinica (Latin for "Chinese peace"; ) is a historiographical term referring to periods of peace and stability in East Asia, Northeast Asia, Southeast Asia, led by China. A study on the Sinocentric world system reveals that the multiple periods of Pax Sinica, when taken together, amounted to a length of approximately two thousand years. The first Pax Sinica of the Eastern world emerged during the rule of the Han dynasty and coincided with the Pax Romana of the Western world led by the Roman Empire. Both the first Pax Sinica and the Pax Romana eroded at circa AD 200. Domestically, the power of the emperor was consolidated following the devastation of the feudal system. The Rule of Wen and Jing (文景之治) and the Rule of Ming and Zhang (明章之治) were periods of societal stability and economic prosperity. Externally, the Han dynasty neutralized the threat posed by the nomadic Xiongnu following a series of wars. The boundaries of China were extended into what is modern day western Xinjiang, South Korea (near modern Seoul), and Vietnam (around modern Huế). The Silk Road emerged as a major route that connected the East and the West after the Han diplomat Zhang Qian established contact with the numerous Central Asian tribes and states, thus facilitating commerce and cultural exchanges. The Pax Sinica established by the Han dynasty is often compared to the Pax Romana of the Roman Empire. The Pax Sinica of the Han dynasty ended following decades of internal turmoil that later led to the downfall of the Han dynasty and a period of fragmentation in Chinese history.
Тан әулеті
Тан әулеті – Қытай тарихындағы алтын ғасырлардың бірі және тағы бір Пакс Синика кезеңіне төрағалық етті. Танның астанасы Чанъань – маңызды экономикалық және мәдени орталық болатын, сол кездегі әлемдегі ең ірі қалалық қоныс еді. Жібек жолы Қытай мен басқа әлемдер арасындағы экономикалық және мәдени алмасуға мүмкіндік берді, парсылар мен соғдилер Қытаймен мұндай алмасудан ең көп пайда көргендердің қатарында болды. Батыста Тан әулеті билігін қазіргі Ауғанстан және Арал теңізіне дейін жеткізді; шығыста Тан билігі Сахалинге дейін созылды. Осы кезеңде қытай мәдениеті жаңарып, көбірек әртүрлі және халықаралық сипатқа ие болды.
Юань әулеті
Юань әулеті – этникалық моңғолдар билеген Қытайдың императорлық әулеті және Моңғол империясының басты мұрагері. Юань әулеті жиі Аспанның мандатын алған заңды қытай әулеті деп есептелсе де, тарихшылар бұл кезеңді көбінесе Монғол бейбітшілігінің астындағы бейбітшілік деп сипаттайды.
Мин әулеті
Қытайдың Мин әулеті тағы бір Pax Sinica кезеңіне төрағалық етті. Осы кезеңде қытайлық тәуелділік жүйесі ресми түрде институционалданып, сол кездегі Қытайдың зор саяси күшін көрсетті. Чжэн Хэ басқарған жеті теңіз саяхаты Мин әулетінің императорлық билігін Оңтүстік-Шығыс Азия, Оңтүстік Азия, Таяу Шығыс және Шығыс Африкаға таратып, көрсетті. Осы кезеңде Қытай Кореяның мәдениеті мен саясатына да зор әсер етті.
Цин әулеті
Қытайдың Цин әулеті тағы бір Pax Sinica дәуірін басталды. Ең гүлденген кезеңінде, ол жер аумағы бойынша әлемдегі төртінші ірі империяны басқарды, бұл әлемнің барлық жерінің 9,87 пайызын құрады. Цин дәуірінің шарықталуы – тұрақты бейбітшілік, экономикалық гүлдену және аумақтық кеңею кезеңі болды. Цин әулетінің көпмәдени және көпұлтты болуы қазіргі заманғы ұлттық идея – Чжунхуа минзудың қалыптасуына негіз болды. Цин әулетін билегендер маньчжурлар болғандықтан, бұл бейбітшілік кезеңі кейде "Pax Manjurica" деп те аталады.