Кіріспе

Баграм қаласы (/b//ə//g//r//a://m/; пашту/بگرام) – Ауғанстанның Парван провинциясындағы Баграм ауданының орталығы. Ол елдің астанасы Кабулдан шамамен 60 километр солтүстікке орналасқан. Бұл Горбанд және Панджшир аңғарларының тоғысында, қазіргі Ауғанстанның Шарикар қаласының жанында орналасқан ежелгі қаланың орны. Осы тарихи қаланың орналасқан жері оны Ежелгі Үндістаннан Жібек жолы арқылы Бамиянға қарай батысқа, таулар арқылы, сондай-ақ Кушан асуы арқылы Бағлан аңғарына және Сурх Коталдағы Кушан археологиялық ескерткішінен өтіп, Балхтың сауда орталығы мен Солтүстік Ауғанстанның қалған бөлігіне дейін маңызды жолға айналдырды. Баграм біздің заманымыздың бірінші ғасырында Кушан империясының астанасы болған.

Климат

Кёппен климаттық жіктеу жүйесіне сәйкес Баграмда ыстық жазғы ылғалды континенттік климат (Dsa) басым, оған қысқа, бірақ суық қыстар мен ұзақ, ыстық және құрғақ жаздар тән. Жауын-шашынның көп бөлігі қазан және сәуір айлары аралығында жауады. Жылдың белгілі бір мезгілдерінде шаңды және құмды дауылдар жиі болады, ал қала қыс айларында қармен көмкеріледі. Жылдық орташа температурасы:

Ежелгі тарих

Қапсыры ежелгі қаласы қазіргі Баграммен саякес. Ежелгі буддалық және индуистік мүсіндердің суреттері қалаға Бактриядан келген камбоджалар сияқты, аймаққа көшіп келген немесе ирандықтармен араласқан үнді халқы билік еткенін көрсетеді. Диадохилер бір-бірімен соғысып жатқанда, Маури империясы Үндістанның солтүстік бөлігінде дамып келе жатты. Империяның негізін қалаушы Чандрагупта Маурья 305 ж.б.д. I Селевк басқарған грек басқыншы әскерлерімен кездесті, және қысқаша қақтығыстан кейін келісімге қол жеткізілді, Селевк Гандхара мен Арахозияны (ежелгі Кандагар орталық болған) және Баграмның оңтүстігіндегі аймақтарды (қазіргі Ауғанстанның оңтүстік-шығысына сәйкес) Маурилерге берді. Оңтүстік Ауғанстанда Маурилердің 120 жылдық билігі кезінде буддизм пайда болды және зороастризм мен жергілікті сенімдермен қатар маңызды дінге айналды. Баграм бірінші ғасырда Кушан империясының астанасы болды. "Баграм қазынасы" деп аталатын бұл табыстар классикалық дәуірдегі барлық мәдени орталықтар арасындағы қарқынды сауда алмасуын көрсетеді, Кушан империясы шығыс пен батыс арасындағы құрлық және теңіз саудасының тоғысқан жері болды. Дегенмен, Баграмда табылған өнер туындылары, мысалы, Беграм піл сүйегі, таза грек, рим, қытай немесе үндік болып келеді, грек-буддалық өнеріндегі мәдени синкретизмнің аз ғана белгілерін қамтиды.

Исламның жаулап алуы

Исламның Ауғанстанды және оған іргелес Паштун аймағын жаулауы 7 ғасырда Парсыны жаулағаннан кейін басталды. Дегенмен, Ауғанстанның толық исламдануы Газнавилер билігі тұсында ғана жүзеге асты. Қазіргі заманғы қаланың ежелгі қала орнында Бабур құрғанына сенімді. Бабурдың "Бабурнама" атты естеліктерінде 1519 жылғы сапары барысында Гурх Катриде (Кур Катри) орналасқан индуист аскеттер колониясы оның қызығушылығын тудырғандығы айтылады.

Жақында болған тарих

Баграмда стратегиялық Баграм әуеайлағы орналасқан, және Ауғанстандағы АҚШ-тың көптеген әуе операциялары осы жерден жүзеге асырылды. Ұшу-қону жолағы 1976 жылы салынған, ал 1979 жылдан 1989 жылға дейін ол Кеңес Одағының әуе базасы болды. АҚШ Ауғанстанда болған кезде, провинциялық қайта құру тобы да жұмыс істеді және олар бүлікшілерге қарсы стратегияны іске асырды. Баграм Парван қамау орталығының да орналасқан жері. Бұл қамау орталығы АҚШ басқаруындағы Ауғанстанның соңғы түрмесі болды. Ол 2013 жылдың 25 наурызында Ауғанстан үкіметіне қайтарылды. Бұрын бұл қамау орталығында тұтқындарға азапталғаны туралы хабарлар тарады, бұл ақпарат құралдарының назарына ілікті (Баграмдағы азаптаулар мен тұтқындарға қатысты зорлық-зомбылық туралы мақаланы қараңыз). Орталықты тапсыру кезінде Amnesty International сияқты адам құқықтарын қорғайтын ұйымдар ондағы тұтқындарға қатысты ұстанымдарға алаңдаушылық білдірді. 2021 жылдың 1 шілдесінде АҚШ әскерлері әуе базасын тастап кетіп, 20 жылдық қызметтен кейін оны Ауғанстан үкіметіне өткізді. Сол кездегі Ауғанстан командирінің мәлімдемесіне сәйкес, АҚШ Ауғанстан армиясына ешқандай алдын ала хабарлама бермей, түнде базаны эвакуациялады.