Кіріспе
Тарихқа дейінгі Гавай аралы және қазіргі биогеографиялық аймақ. Мауи Нуи – қазіргі геологтардың тарихқа дейінгі Гавай аралына және оған сәйкес келетін қазіргі биогеографиялық аймаққа берген атауы. Мауи Нуи төрт қазіргі аралдан тұрады: Мауи, Молокаи, Ланаи және Кахоолаве. Әкімшілік тұрғысынан, төрт қазіргі арал Мауи округін (және Молокаидың Калавао округі деп аталатын шағын бөлігін) құрайды. Мауи Нуи бөлініп, жарылғаннан кейін ұзақ уақыт өткен соң да, төрт қазіргі арал бір-біріне ұқсас өсімдік және жануарлар әлемін сақтап келді. Осылайша, Мауи Нуи – тек тарихқа дейінгі арал ғана емес, сонымен қатар қазіргі биогеографиялық аймақ болып табылады.
Maui Nui is a modern geologists' name given to a prehistoric Hawaiian island and the corresponding modern biogeographic region. Maui Nui is composed of four modern islands: Maui, Molokaʻi, Lānaʻi, and Kahoʻolawe. Administratively, the four modern islands comprise Maui County (and a tiny part of Molokaʻi called Kalawao County). Long after the breakup of Maui Nui, the four modern islands retained plant and animal life similar to each other. Thus, Maui Nui is not only a prehistoric island but also a modern biogeographic region.
Геология
Мауи Нуи 2,58 миллионнан 11 700 жыл бұрын болған плейстоцен дәуірінде пайда болып, кейін ыдырап кетті. Мауи Нуи жеті қалқан тәрізді жанартаудан құралған. Ең көнелері – Пингвин жағалауы, Батыс Молокай және Шығыс Молокай, олардың жасы шамамен 2 миллион жылдан сәл көп немесе сәл кем болуы мүмкін. Төрт жас жанартау – Ланаи, Батыс Мауи, Кахоолаве және Халеакала, олар 1,5-2 миллион жыл бұрын пайда болған. 1,2 миллион жыл бұрын Мауи Нуи қазіргі Гавайи аралынан 50%-ға үлкен болған. Мауи Нуи аралы қазіргі төрт аралды (Мауи, Молокай, Ланаи және Кахоолаве) және Молокайдың батысындағы Пингвин жағалауы деп аталатын, қазір толығымен су астында қалған құрлықты қамтыды. Мауи Нуи теңіз деңгейінің көтерілуі нәтижесінде жанартаулар арасындағы байланыстар суға батқанда ыдырады. Бөліну процесі күрделі болды, себебі төртінші мұз дәуірінде жаһандық теңіз деңгейі үнемі көтеріліп, төмендеп отырды. Шамамен 600 000 жыл бұрын Молокай мен Ланаи/Мауи/Кахоолаве аралдары арасындағы байланыс үзілісті болды. Шамамен 400 000 жыл бұрын Ланаи мен Мауи/Кахоолаве арасындағы байланыс та үзілісті сипатта алды. Мауи мен Кахоолаве арасындағы байланыс 200 000 мен 150 000 жыл бұрын толығымен үзілді. Мауи, Ланаи және Молокай содан кейін үнемі байланысты болды, соңғы рет шамамен 18 000 жыл бұрын соңғы мұздық максимум кезінде.
Биогеографиялық
Мауи Нуи термині Гавайидің қазіргі заманғы биогеографиялық аймағы ретінде де қолданылады. Мауи Нуи бөлініп кеткеннен соң, қазіргі төрт аралда өсімдіктер мен жануарлар әлемі ұқсас күйінде сақталды. Көптеген өсімдіктер мен жануарлар түрлері бұрынғы Мауи Нуидің бірнеше аралдарында кездеседі, бірақ Гавайиде басқа еш жерде табылмайды. Гавайидің көптеген тума түрлері полинезиялықтардың келуінен кейін немесе қазіргі заманда жойылып, Гавайи биогеографиясын зерттеуді күрделендірді. Гавайидің тума құстарының ішінде, ʻāкохекохе (Palmeria dolei) қазір тек Мауиде ғана сақталған, бірақ ол 1907 жылға дейін Молокайда да кездесетін. Қара мамо (Drepanis funerea) тарихи тұрғыдан 1907 жылы жойылуына дейін тек Молокайда ғана тіркелген, бірақ қазба қалдықтары Мауиден де табылды. Мауи Нуидегі иктеридке ұқсас гапер (Aidemedia lutetiae) тарихи түрде құжатталмаған, бірақ Мауи және Молокаиден қазба қалдықтары белгілі. Гавайидің тума өсімдіктерінің ішінде мауи хала пепе (Dracaena rockii) Мауи мен Молокаиде белгілі және екі аралда да тіршілік етеді. Pua ʻala (Brighamia rockii) қазір тек Молокайда ғана сақталған, бірақ тарихи тұрғыдан Мауи мен Ланаиде де тіркелген. Мауи Нуи аймағына тән өсімдіктер мен жануарлардың қосымша мысалдары Гавай аралдарындағы голоценде жойылған Гавай жануарларының тізімі мен Гавай аралдарындағы эндемизм туралы мәліметтерде келтірілген. Керісінше, ʻelepaio (Chasiempis туысы) аймақтық таралуға ие. Бұл құстар Гавайи аралында, Оахуда және Кауаида кездеседі, бірақ бұрынғы Мауи Нуи аралдарында (қазіргі уақытта да, қазба жазбаларында да) жоқ. Кейбір құс түрлері өздерінің жалпы атауларында "Мауи Нуи" терминін қолданады, мысалы, Мауи Нуи ірі мүсінді моа нало (Thambetochen chauliodous), Мауи Нуи иктериді (Aidemedia lutetiae), Мауи Нуи ʻakialoa (Akialoa lanaiensis), Мауи Нуи ʻalauahio (Paroreomyza montana) және Мауи Нуи финчи (Telespiza ypsilon). Бұл түрлердің барлығы Мауи Нуи бөлініп кеткеннен кейін мыңдаған жылдар бойы сақталды, ал Мауи Нуи ʻalauahio-сының Мауидегі популяциясы бүгінгі күнге дейін тірі. Осылайша, Мауи Нуи – тек тарихқа дейінгі арал ғана емес, сонымен қатар қазіргі биогеографиялық аймақ.