Кіріспе

11 ғасырдағы ағылшын қамалы

Ньюкасл қамалы, немесе Касл, – Англияның Ньюкасл-апон-Тайн қаласындағы ортағасырлық бекініс. Қаланың атын берген бекініс орнында салынған. Қазіргі таңдағы ең маңызды құрылыстар – Қалдық (қамалдағы басты бекіністі тас мұнара, төменгі оң жақта суретте көрсетілген) және оның бекіністі қақпасы – Қара қақпа. Бұл жерді қорғаныс мақсатында пайдалану рим дәуірінен басталады, сол кезде Тине өзені арқылы өтетін көпірді күзеткен Понс Элий (мағынасы – «Адрианның көпірі») атты бекініс және елді мекен орналасқан. Уильям Жеңімпаздың үлкен ұлы Роберт Куртоз 1080 жылы римдік бекініс орнында ағаштан жасалған мотта және бейли стиліндегі қамал салды. Куртоз бұл «Тайндағы жаңа қамал» Шотландияның Малкольм III-ге қарсы жорықтан оңтүстікке қайтқаннан кейін тұрғызды. Генрих II 1172 және 1177 жылдар аралығында Куртоз қамалының орнында тас Қалдық салды. Генрих III 1247 және 1250 жылдар аралығында Қара қақпаны қосты. Римдік бекіністің немесе алғашқы мотта және бейли қамалының жер бетінде қалдығы жоқ. Қалдық – I санаттағы ғимарат және Ежелгі ескерткіш. Қалдық және Қара қақпа Ньюкасл қала қабырғасының салынуына дейін салынған, оның құрылысы шамамен 1265 жылы басталды және олар оның құрамына кірмеді. Қалдықтың орны Ньюкасл қаласының орталығында, Ньюкасл вокзалының шығысында орналасқан. Қалдық пен қақпа үйі арасындағы 75 фут (23 метр) қашықтықты Шығыс жағалау магистральдық темір жолын Ньюкаслдан Шотландияға дейін жалғайтын теміржол виадугі толығымен жабады. Қалдық пен Қара қақпаны қазір «Ескі Ньюкасл» жобасы, «Қаланың жүрегі» серіктестігі аясында «Ньюкасл қамалы» деген бірыңғай туристік орталық ретінде басқарады.

Ерте тарих

II ғасырдың ортасында римдіктер қазіргі Ньюкасл қаласы тұрған жерде Тайн өзенінен өтетін алғашқы көпірді салды. Көпір Понс Элий немесе «Элий көпірі» деп аталды, ал Элий – император Адрианның тегі, ол Тайн-Солвей аралығында Адриан қабырғасын салуға бастама берген. Римдіктер Тайн шатқалының етегінде орналасқан өзен арқылы өтуді қорғау үшін бекініс салған. Бекініс жартасқа орналасқан, ол жаңа көпірге қарап тұрды. Адриан қабырғасы римдік бекіністің солтүстігінен батыстан шығысқа қарай өтті, Ньюкасл қамалы мен Ньюкасл соборының екі ортағасырлық тас ескерткіштерінің арасындағы жерде. Қабырға төменде сипатталған қамалдың Қара қақпасының солтүстігінде орналасқан «Беткей» деп аталатын көлбеу көшеден төмен (немесе жоғары) түскен болуы мүмкін деп есептеледі. Англо-саксон дәуірінде Ньюкасл тұрған жер Монкчестер деп аталған, бұл әлі белгісіз жердегі монастырь болғанын көрсетеді. VII ғасырдың соңында римдік бекіністің орнында зират құрылды. 1095 жылы Нортумбрия графы Роберт де Моубрей Уильям Руфусқа қарсы көтерілді, ал Руфус көтерілісті басу және қаланы басып алу үшін солтүстікке әскер жіберді. Джон патшаның билігінің соңындағы азамат соғыстары кезінде ол Филипп Олдкоаттың бақылауында болды. 13 ғасырдың соңында қалаға қосымша қорғаныс беру үшін мұнаралары бар тас қабырғалар салынды. Қала қабырғаларының қамтамасыз еткен қауіпсіздігі қамалдың нысанына немқұрайлылықпен қарауға әкелді. 1589 жылы, Елизавета I патшайымның тұсында қамал қираған деп сипатталды. 17 ғасырдың басынан бастап, жағдай нашарлауына себеп – көптеген дүкендер мен үйлердің салынуы болды. 16-18 ғасырларда мұнара түрме ретінде пайдаланылды. 1800 жылға қарай қамал шегінде көптеген үйлер болды.

XIX ғасыр

1809 жылы Ньюкасл қалалық әкімшілігі мұнараны сатып алып, жаңа шатыр және қоршаумен қамтамасыз етті. Сонымен қатар, қамал аумағындағы жеке тұрғын үйлер бұзылды. Мұнара 1810, 1812 және 1848 жылдары қайта жаңартылды. 19 ғасырдың ортасында Ньюкаслға теміржол келгеннен кейін, қамалдың солтүстігіне үлкен виадук салынды, ол қамал орнынан өтеді. Осының салдарынан, қазірде тек мұнара мен Қара қақпа ғана сақталған. Алғашқы құрылыстың шатыры тік болған болуы мүмкін, бірақ 1618 жылы Джеймс I қақпа үйін сарайдағы Александр Стивенсонға жалға берді. Стивенсон қақпа үйін күрт өзгертті, жоғарғы қабаттарын қайта салды. Кейін Стивенсон Қара қақпаны әртүрлі жалдамагерлерге берді, солардың бірі Патрик Блэк есімді саудагер болды. Осы саудагер Қара қақпаға есімін берді. Бірте-бірте, жолдың екі жағына да үйлер салынды, ал ғимараттың бір бөлігі қоғамдық үйге айналды. 19 ғасырдың басында Қара қақпа 60 адамға дейін сыйымдылығы бар, нашар тұрғын үйге айналды. Бүгінде Мұнараға баруға болады. Мұнараның ерекшелігі – басты Шығыс жағалау теміржолының қамал аумағының ортасынан өтуі. Әсіресе, мұнарадан Тине өзенінің жағалауына, соборға және Ньюкасл станциясына әдемі көрініс ашылады. Қамал әуесқойлар арасында әйгілі, және көптеген паранормальдық зерттеулерге тақырып болды. Ол "Ең әуесқойлар" телешоуының бір бөлімінде көрсетілді. Қамалдың мұнарасы мен Қара қақпасы Heart of the City серіктестігімен жақында қайта жаңартылып, 2015 жылдың 21 наурызында Ньюкасл қамалы ретінде қайта ашылды. Қара қақпаға сыртқы лифт арқылы қолжетімділікті жақсартудан басқа, жаңадан білім беру орталығы, қабылдау / сыйлық дүкені және Қара қақпадағы мұражай бөлмесі, сондай-ақ Мұнарада аудиовизуалды инсталляциялар орнатылды, олар осы орынның және ғасырлар бойы мұнда өмір сүрген адамдардың тарихын баяндайды.