Кіріспе
Әскери-теңіз офицері, НАТО-ның OF-1 шені. Кіші лейтенант әдетте әскер, теңіз күштері және әуе күштерінде қолданылатын кіші офицерлік шен. Көптеген әскерлерде кіші лейтенант – ең төменгі офицерлік шен. Алайда, Бразилияда ол ең жоғары сабақтан өтпеген шен, ал Испанияда – екінші ең жоғары сабақтан өтпеген шен. Теңіз күштеріндегі шен ретінде, кіші лейтенант лейтенанттан төмен тұрады.
Sub lieutenant is usually a junior officer rank, used in armies, navies and air forces. In most armies, sub lieutenant is the lowest commissioned officer rank. However, in Brazil, it is the highest non commissioned rank, and in Spain, it is the second highest non commissioned rank. As a naval rank, a sub lieutenant ranks below a lieutenant.
Әскерлер мен әуе күштері дәрежесі
Францияда подпоручик (подпоручик) – армия немесе әуе күшіндегі кіші офицерлік шен. Ол өз корпусының түсімен лента тағады (мысалы, жаяу әскер үшін алтын, броньды ат әскері үшін күміс және т.б.). 18-шы ғасырда француз теңіз флотында sous lieutenant de vaisseau шені болған. Бұл шен Корольдік теңіз флотының мастер-матросы шенімен теңестірілді. Қазір ол "бірінші прапорщик" (enseigne de vaisseau de première classe) шенімен алмастырылды. Аргентиналық подпоручиктердің әр иығында бір күміс күн бейнесі болады, ал бразилиялық подпоручиктер – ең жоғары кіші офицерлік шен (теңіз және әуе күштерінде "Sub Officer" деп аталады), алтын ромб тағады. Мексикада подпоручик – шен қатарындағы ең төменгі офицер, ол бір алтын таяқша тағады. Тайландтық подпоручиктер мен міндетін атқарушы подпоручиктер әр иығында бір жұлдыз тағады. Британ армиясы 1871 жылдан 1877 жылға дейін қысқа мерзімге подпоручик шенін қолданды, ол жаяу әскердегі прапорщик және атты әскердегі корнет шендерін алмастырды. 1877 жылы ол екінші лейтенант шенімен алмастырылды, бірақ бұл шенді Корольдік артиллерия, Корольдік инженерлер және мылтық және фюзильер полктері бұрыннан-ақ қолданған.
Әскери-теңіз дәрежелерінің тарихы
Британ Корольдік теңіз флотында, жоғарылауды күтіп жүрген мичман көбінесе шебердің серігі болуды таңдайтын, әдетте тәжірибелі сержант, ол желкенші шеберге көмектесетін. Формальды түрде бұл шен лейтенант шеніне көтерілмесе де, шебердің серіктері басқа шенділерден жоғары жалақы алып, кез келген кемеге командалық етуге рұқсат етілген жалғыз шенділер болды. Шебердің серігі болған мичманның айлық жалақысы айына 1 фунт 13 шиллинг 6 пенниден 3 фунт 16 шиллингке дейін өсті, бірақ бастапқыда комиссия алу мүмкіндігі төмендеді. Алайда, уақыт өте келе шебердің серігі ретінде қызмет ету комиссия алу жолының қалыпты бөлігіне айналды. Бұл жағдай 18 ғасырдың соңында шатасу тудырды, себебі екі параллель рөл – шебер болуға тырысқан шебердің серіктері және комиссияға жұмыс істеген бұрынғы мичмандар кемеде бірдей атақ пен жауапкершілікке ие болды. 19 ғасырдың басында шебердің серіктерін шеберлерден ажырату үшін «шебер» префиксі жойылды. 1824 жылы тағы екі шен енгізілді: шебердің көмекшілері және екінші сыныптағы еріктілер. Олар басқарушы шені бойынша сәйкесінше мичмандар мен бірінші сыныптағы еріктілерге сай келді. Осы кезден бастап, жоғары мичман шебердің серігі шеніне ие болды, ол «серік» деп қысқартылды, ал болашақ шеберлер шебердің көмекшісі шеніне ие болды. Бұл өзгерістер кеме жүргізу бөлімінде мичмандардың араласуынан туындаған шатасуды жоюға көмектесті. 1861 жылы серік шені подпоручик болып өзгертілді.
Қазіргі тәжірибе
Қазіргі заманғы Корольдік теңіз флотында барлық офицерлік курсанттар, мектеп бітіруші болса да немесе жоғары білімі болса да, мичман болып кіріседі. Олар Британия Корольдік теңіз академиясына түскеннен кейін бір жыл өткен соң кіші лейтенант болып жоғарылатылады. 12 айдан астам өтілі бар жоғарғы сатыдағы қызметкерлер кіші лейтенант лауазымына тағайындалады. Канада Корольдік теңіз флотында негізгі офицерлік білім алуға түскендердің барлығы теңіз курсанттары болып қабылданады, бірақ бітіргеннен кейін бакалавр дипломы барлар дереу кіші лейтенант болып тағайындалса, бакалавр дипломы жоқтары мансаптық дайындықтан өткенге дейін теңіз курсанттары дәрежесін сақтайды.
Қолдану
Корольдік теңіз флотында, Австралия Корольдік теңіз флотында және Жаңа Зеландия Корольдік теңіз флотында кіші лейтенанттар мен әрекет ететін кіші лейтенанттардың таңбасы бір орташа алтын өрімнен тұратын жолақтан және атқарушы иілгіштен (curl) құралады. Бұл жолақтың мөлшерін Жаңа Зеландия Корольдік теңіз флотының «спагетти белдеуі» деп аталатын, сондай-ақ Канада Корольдік теңіз флотының теңіз кадеттерінде қолданылатын тар жолақпен шатастырмау керек. Корольдік әуе күштері де өздерінің шендік жүйесін жасағанда осы өрім үлгісін қолданды (ұшқыш офицерді қараңыз). Көптеген Ұлт Достастығы елдеріндегі кіші лейтенанттардың таңбалары АҚШ Әскери-теңіз флоты мен АҚШ Жағалау күзетінің прапорщик шеніне ұқсас (бірақ АҚШ шендерінде атқарушы иілгіш қолданылмайды), тіпті оның АҚШ Әскери-теңіз флотындағы баламасы кіші лейтенант болса да. Канада Корольдік теңіз флотында әрекет ететін кіші лейтенанттар бір орташа жолақты көрсетеді. Кіші лейтенант жоғарғы жағында атқарушы иілгішті сақтау үшін орташа жолақтың астына тар жолақ қосады. Әуе күштерінің кіші лейтенант шені орташа жолақтың үстінде тар жолақтан тұрады, себебі бұл элементтерде атқарушы иілгіш болмағандықтан арақашықтықты сақтау қажеттілігі тумайды; 2010 жылы иілгіш қосылғанға дейін Канада Корольдік теңіз флоты осы үлгіні ұстанды.
А.В. лейтенант
1955 жылы Корольдік теңіз флоты уақытша подпоручик дәрежесін құрды, бірақ ол екі дүниежүзілік соғыста мерзімімен болған. Нақты подпоручиктерден айырмашылығы, уақытша подпоручиктер бағынышты офицерлер болып табылады, өйткені олар дәрежелерін бұйрық бойынша емес, комиссия арқылы иеленеді. Флот кеңесінен өткеннен кейін, уақытша подпоручиктер подпоручиктер ретінде бекітіліп, олар уақытша подпоручиктер болып тағайындалған күнге дейін комиссия алады. Корольдік теңіз флотында уақытша подпоручик дәрежесі шамамен 1993 жылы жойылды, бірақ 2013 жылға дейін Корольдік теңіз резервінде сақталды; қазір RN және RNR офицерлері мичман дәрежесіне комиссияланады. Уақытша подпоручик дәрежесі Корольдік теңіз флотында тек Университет Корольдік теңіз бөлімшесінде сақталады, онда оқу офицерлері осы дәрежеде бастайды. Жоюға дейін Корольдік теңіз флотында уақытша подпоручик дәрежесі армиядағы лейтенант және Корольдік әскери-әуе күштеріндегі ұшқыш офицер дәрежелерімен сәйкес келді, бірақ олардан төмен болды. Көптеген Ұлттар Достастығының теңіз флотында (мысалы, Канада және Австралияда) уақытша подпоручик дәрежесі әлі де екінші лейтенантқа тең комиссияланған дәреже ретінде сақталады, ал подпоручик дәрежесі армия лейтенантына тең. «Уақытша» термині – атау болғандықтан, уақытша және нақты дәрежелерді «подпоручик» деп атау керек; алайда, жазбаша құжаттарда «уақытша» деген сөзді қоса, толық атау қолданылуы тиіс. Шындығында, біреуді «уақытша подпоручик» деп атау, оның «уақытша» дәрежесіне баса назар салу арқасында, оны кемсітушілікпен қараудың бір жолы ретінде қаралуы мүмкін. Жаңа Зеландия Корольдік теңіз флоты, Фиджи Республикасы теңіз флоты және Оңтүстік Африка Республикасы теңіз флоты АҚШ үлгісін елікей, ең төменгі комиссияланған офицерді «энсин» деп атайды. Таиланд Корольдік армиясында 5-сыныпты аяқтаған және B.D. тапқан Армия резерві студенттері уақытша екінші лейтенант (ว่าที่ ร้อยตรี) дәрежесіне көтеріледі.