Кіріспе

Бұршақ тұқымдас өсімдіктер түрі

Brachystegia tamarindoides, mu'unze деп те, сондай-ақ тау акациясы деп белгілі, тегіс сұр қабығы, көкшіл жасыл жапырақтары және көп мөлшерде тозаң мен нектар шығаратын кішкентай, кремі түсті ақ гүлдері бар орташа өлшемді ағаш. Ол көтерілген қолшатыр пішініне жақын, жартылай дамыған жалпақ басымен әдетте оңай танылады, бұл оны аралас орманды жерлерде анықтауды жеңілдетеді. Бұл ерекшелік оны пішіні әртүрлі болатын көптеген басқа Brachystegia түрлерінен ерекшелендіреді. Жапырақтары қауырсынға ұқсас, әр жапырақ сабағында 10-12 жапырақша орналасқан.

Тарату

Муунзе бүкіл оңтүстік тропикалық Африка және шығыс экваторлық Африканың құрғақ бөліктерінде кездеседі. Ол Зимбабведегі Рунде өзені аңғары аймағында шамамен 21° оңтүстік ендігіне дейін оңтүстікке қарай тарайды. Бұл 900–1750 метр биіктікте өсетін ішкі аймақтардың ағашы. Оның таралу аймағының солтүстік, ыстық бөліктерінде құрғақ орман түрлерінде өседі, ал оңтүстікке қарай ылғалды және құрғақ ашық орманды жерлерде кездеседі. Жақсы су өткізгіш топырақты жақсы көреді және тіпті өте жұқа, тасты топыраққа төзімді болғандықтан, көбінесе аңғарлардың ең жақсы жерлерінен гөрі, төбелер мен төбе беткейлерінде (таулы аймақтар емес) өседі. Осындай жерлерде ағашты желбіреген жапырақтары, ерекше пішіні және қабыршақты, бірақ тегіс сұр қабығы арқасында оңай тануға болады.

Экология

Муунзе кеңінен таралмаған, бірақ өсу аймағында кеңінен таралып, көптеген басқа ағаштар топырақты тым жұқа немесе кедей деп тапқан жерлерде ең үлкен өлшеміне жетеді; бәсекелестікке байланысты шамамен 14–16 метрге дейін. Бұл – ылғалды және құрғақ маусымдардың қарама-қарсы кезеңдері бар аймақтардағы ашық орман ағашы. Құрғақ маусым неғұрлым ұзақ болса, муунзе соғұрлым ұзақ уақыт бойы жапырақсыз тұрады. Басқа Brachystegia түрлері сияқты, оған салқын, құрғақ демалыс кезегі қажет, одан кейін жапырақтары түсіп, ағашқа жаңа өмір сыйлайтын ыстық, құрғақ кезең келеді. Осы кезде (әдетте тамыз–қыркүйек айларында) жаңа жапырақтар пайда болады. Олар ашық қызылдан күшті қызыл түске дейін боялған, бірақ шамамен бір апта ішінде жасыл түске өтеді. Сондықтан муунзе көктемде әдемі көрініс тудырады, бірақ оны жақын туысы мсасаның әлдеқайда әсерлі көркемдігімен салыстыруға болмайды. Тұқымдары лакқа ұқсас, қызғылт түсті қабықта орналасқан. Тұқымдар, басқа Brachystegia түрлеріндегідей, күзде (шамамен сәуір–мамыр немесе одан кейін) кепкен қабықтардың кернеуі артуынан жарылып, тұқымдарды сыртқа шығарады. Brachystegia tamarindoides subsp. microphylla Мозамбик және Зимбабведегі Чиманимани тауларында кварциттен жасалған таулардың беткейлерінде және жартасты беткейлерде өседі. Ағаштар төмен және жайылып өседі, ал Usnea лишайкасының шашақтарымен жабылып, астыңғы қабаты сирек болады.

Атау қолданылуы

"Таулық акация" деген бұрыс атау B. tamarindoides ағашының жапырақтары Африкада кездесетін қауырсын тәрізді акация түрлеріне ұқсас болуынан туындаған. Дегенмен, африкалық акациялардан өзгеше, муунзеде тікендер жоқ. Мысалы, бұл атау Зимбабведің оңтүстік-шығысындағы Гонарэчжоу ұлттық паркінің солтүстік бөлігіндегі орманды пілдердің және өрттің зақымдауы туралы мақалада кездеседі. "Муунзе" атауы шона тілінен алынған және Зимбабве мен Мозамбикте қолданылады.