Сокол қозғалысы: славян ұлттық гимнастикасының тарихы

Кіріспе

Еуропалық гимнастика ұйымы.

Сокол қозғалысы (,) – 1862 жылы Мирослав Тирш және Жиндрих Фюгнердің Австрия-Мажарстанның Чехия аймағындағы Прагада алғаш құрылған, барлық жастағы адамдарға арналған гимнастика ұйымы. Ол "дені сау болғанда, ақылы да толығады" қағидасына негізделген. Сокол лекциялар, пікірсайыстар және ұжымдық іс-шаралар арқылы Тирштің пікірінше, ұлтты дене, моральдық және интеллектуалдық жағынан дамытуға бағытталған. Бұл дайындық барлық жастағы және әлеуметтік жағдайы әртүрлі ер адамдарға, соңынан әйелдерге де қолданылды. Қозғалыс славян мәдениетін ұстанатын аймақтардың барлығына тарады, олардың көпшілігі Австрия-Мажарстан немесе Ресей империясының құрамында болды: қазіргі Словакия, Словен аймақтары, Хорватия, Сербия, Болгария, Польша (Поляк Сокол қозғалысы), Украина және Беларусь. Көптеген елдерде бұл ұйым скауттық қозғалыстардың алғашқы күшінде болды. Ресми түрде "саясаттан жоғары" институт болғанымен, Сокол чех ұлтшылдығы мен патриотизмінің қалыптасуында маңызды рөл атқарды, бұл Сокол журналында жарияланған мақалаларда, Сокол кітапханаларында өткізілген лекцияларда және слеттер деп аталатын гимнастикалық жаппай фестивальдердегі театрлық қойылымдарда көрініс берді.

Ерте тарих

Дене шынықтыру орталықтары туралы идея жаңа емес еді. "Сокол" қозғалысы дене тәрбиесіндегі тамырларын ежелгі Грекияның спортшылары мен жауынгерлеріне дейін жегізді. Тікелей "Сокол" рухани жағынан 1811 жылы Фридрих Людвиг Янн құрған, халықтық және ұлтшыл гимнастикалық қоғамдар – неміс "Turnverein" қозғалысының ықпалында болды. 1862 жылы Прагада алғашқы "Соколды" құрған Мирослав Тирш, 1884 жылы қайтыс болғанға дейін қозғалыстың ең беделді тұлғасы болып қала берді. 1834 жылы неміс тілді отбасында дүниеге келген Фридрих Эммануэль Тирш, 1848 жылы Еуропаны шарлаған көтерілістерге себепкер болған романтикалық ұлтшылдық ағымының ықпалында өсті. Ол Прага университетінде философия мамандығы бойынша жан-жақты білім алды. Чех ұлтшылдық қозғалысына ол 1860-шы жылдардың басында ғана қатысып, атын славян тіліне сай өзгертті. Академиялық қызмет таба алмаған соң, Тирш емдік гимнастика жаттықтырушысы ретіндегі тәжірибесін Прагада кездескен ұлтшыл идеологиялармен үйлестірді – осылайша алғашқы "Сокол" клубы құрылды. Бірінші "Сокол" жаттығуларға арналған жаңа чех терминологиясын жасауға күш салды, ол негізінен марш жаттығулары, фехтование және ауыр атлетикаға бағытталған еді. Олар славяндық және революциялық элементтердің үйлесім табатын формасын жасады: қоңыр орыс шалбары, поляк революциялық пиджагы, черногориялық бас киімі және Гарибальдидің қызыл жейдесі. Ақ соқырды бейнелейтін қызыл түсті "Сокол" туын жазушы Каролина Светла (ал суретін чех суретшісі Йозеф Манес салған) жасады. Прагалық "Сокол" бастапқыда өз жетекшілерін саясаткерлер қатарынан, ал мүшелерін шағын буржуазия мен жұмысшы табынан тартты. Бірінші президент – чех қозғалысына мүше болған этникалық неміс Йиндрих Фюгнер болды. Құрылтайшылардың көпшілігі "Жас чехтер" партиясының мүшелері болды, ең беделділері – князь Рудольф фон Турн Таксис, Йозеф Барак, Юлиус және Эдуард Грегр еді. Австрия-Мажарстан билігі қозғалысты үнемі қадағалап отырды, бірақ "Соколдың" беделі мен ықпалы арта берді; көп ұзамай "Сокол" мүшелері көпшілікке "Чехия ұлттық әскері" деп танылды.

The idea for physical training centers was not a new one. The Sokol movement consciously traced its roots in physical education to the athletes and warriors of Ancient Greece. More directly, the nature of the Sokol was influenced by the German Turnverein, mass based, nationalist minded gymnastics societies founded by Friedrich Ludwig Jahn in 1811. Miroslav Tyrš, the founder of the first Sokol in Prague in 1862, continued as the most influential figure in the movement until his death in 1884. Born Friedrich Emanuel Tirsch into a German speaking family in 1834, Tyrš grew up under the influence of the Romantic nationalism that gave rise to the uprisings that swept across Europe in 1848. He received a thorough education at the University of Prague, where he majored in philosophy. It was not until the early 1860s that he became involved in the Czech nationalist cause, and changed his name to the Slavic form. After he failed to find a position in academia, Tyrš combined his experience working as a therapeutic gymnastics trainer with the nationalist ideologies he had been exposed to in Prague: the first Sokol club was formed. The first Sokol worked to develop new Czech terminology for the training exercises, which centred on marching drills, fencing, and weightlifting. They designed a uniform that was a mélange of Slavic and revolutionary influences: brown Russian trousers, a Polish revolutionary jacket, a Montenegrin cap, and Garibaldi redshirt. A Sokol flag, red with a white falcon, was designed by the writer Karolína Světlá (and painted by Czech artist Josef Mánes). The Prague Sokol initially drew its leaders from the ranks of politicians and its members from the petite bourgeoisie and the working classes. The first president was Jindřich Fügner, an ethnic German who was a member of the Czech cause. Most founders were also members of the Young Czechs party, the most influential including Prince Rudolf von Thurn Taxis, Josef Barák, and Julius and Eduard Grégr. The authorities of Austria Hungary continually kept a close eye on the movement, but the reputation and prestige of the Sokol continued to grow; soon the Sokol members were known by most as the "Czech national army".

1860 - 1870 жылдар: Бастапқы өсу, әскерилендіру және ішкі проблемалар

Соколдар алғашқы жылы Прагадан тыс, ең алдымен Моравия және Габсбургтер империясының словен аймақтарына дейін кеңейді. Бастапқыда мүшелердің көп бөлігі студенттер мен мамандар болды, бірақ уақыт өте келе жұмысшы табының мүшелерінің саны арта түсті. Сокол жаттығулары 1866 жылы Аустрия-Пруссия соғысы кезінде, Сокол мүшелері қоғамдық шараларға күзетшілер ретінде тартылғанда, күшейтілген әскери дайындық кезеңдерінен өтті. Сокол қозғалысының бұл милитаристік жағы тарихы бойына қайта-қайта көтеріліп тұрды. Сокол қозғалысын жылдар бойы толқытқан ішкі мәселелер дерлік бірден пайда болды. Бұл ішкі даулар 1870 жылдары Ескі чехтер мен Жас чехтер партиялары арасындағы билік күресінде шешімін тапты. Теориялық тұрғыдан алғанда, Сокол – «саясаттан жоғары» қоғам. Әрқашан жарқын ұлтшылдықпен көзге түскен Соколдың консервативті мүшелері ұйымның саясаттан алшақтауын ұсынса, Жас чехтер тікелей саяси қатысуды жақтады. Теориялық тұрғыдан алғанда, Сокол барлық топтардың мүшелеріне теңдей ашық болды. Барлық мүшелер бейресми «сен» (ty) деген сөзді қолданды, бірақ мұның қажеттігі туралы үнемі пікірталастар болды. Кейбір басшылар Соколды жұмысшы табының мүшелерімен анықталатын, халыққа негізделген институт деп есептесе, ал басқалары оны жұмысшы табының ұлттық санасын ояту және көтеруге арналған орта таптың құралы ретінде қарастырды.

1880-жылдар: Слет пен Сокол одағы

1882 жылы алғашқы слет өтті. Слет – «құстардың үйірі» деген чех сөзінен (чехше көпше түрі: slety) шыққан, себебі ұйым соколды «Сокол» деп атаған. Осы сөз, «слет», басқа славян тілдерінде де кездеседі немесе ортақ славян түбірлерінен жасалуы мүмкін. Бұл 1572 соколдан тұратын, массалық гимнастика фестивалі болды, ол Сокол қозғалысының ішінде маңызды дәстүрге айналып, Орталық Еуропаға және басқа славян қозғалыстарымен бірге, мысалы, панславизм саяси қозғалысымен тарады. Бірінші және келесі слеттерде теміржол станциясында әдемі қарсы алу рәсімі, жаппай демонстрациялар, гимнастика жарыстары, сөздер және барлық Сокол мүшелеріне ашық театрлық шаралар ұйымдастырылды. 1887 жылы Габсбург билігі жиырма жылдан астам уақыт бойы ұсынылып келгеннен кейін, Сокол клубтарының одағын – Чех Сокол қауымдастығын (Česká obec sokolská, ČOS) құруға рұқсат берді. Одақ Чехия жеріндегі барлық Соколдарды біріктіріп, Сокол жаттықтырушыларын славян әлемінің басқа да аймандарына – Краков, Любляна, Загреб, Сараево және тіпті Ресей империясына (негізінен украин жерлеріне) Сокол мекемелерін ашуға жіберді. 1889 жылы, билік тарапынан ресми түрде тыйым салынғанына қарамастан, Прага Соколының мүшелері Париж әлемдік көрмесіне барды. Олар бірнеше медаль жеңіп, француз гимнасттарымен және француз халқымен тығыз байланыс орнатты. Соколдар осы сапарда чехтарға деген француздық симпатияның және олардың кейінгі саяси одақтастығының бастауын қалады деп есептеледі.

1890-шы жылдар: прогрессивті дәуір

1890 жылдар Соколдар үшін прогрессивті дәуір болды. Қатысушылар санын арттыру мақсатында Соколдар бағдарламаларын жаңартты, әртүрлі деңгейдегі жаттығулар ұйымдастырды, кітапханаларын кеңейтті, жаттығулардың білім беру маңыздылығын күшейтті және жасөспірімдер, жастар мен әйелдерге арналған жаңа бағдарламалар іске қосты. Жаңа чехтардың, атап айтқанда 1897-1900 жылдары Прага қаласының мэрі болған Ян Подлипныйдың басшылығымен, бұқаралық идеология мен жұмысшы табының теңдігіне басымдық берілді. Екінші слет 1891 жылы (5000-нан астам Сокол қатысты), ал үшіншісі 1895 жылы өтті. Осы үшінші слетте Сокол одағының съезі Санкт-Венцеслав күнінде (28 қыркүйек) қабылданған қаулыларында өзінің жаңа прогрессивті бағытын белгіледі. Лидерлер жаттығу түрлерін одан әрі қолжетімді етуді, жарысқа аз мән беріп, дене тәрбиесімен қатар рухани білімді де дамытатын, халықтық гимнастиканың теңдік принципіне көбірек назар аударуды жөн көрді.

1900-1914: Бәсекелестер және неославизм

Әлеуметтік-демократтар мен аграрлық партиялардың саяси аренаға көтерілуі соқол саясатында да, ұлттық саясатта да көрінді. Социал-демократтар бәсекелес гимнастика қоғамын құрды – Жұмысшылар гимнастика клубы (cs, DTJ). Вацлав Кукарь, қуатты ЧОС өкілі, «тазалау» (očištění) саясатын жасап, Чехияның мүддесіне адал деп санайтын адамдарға ғана мүшелік беруді шектеуге тырысты. Соқолдың прогрессивті мүшелерінің көпшілігі тазартылды немесе өз еркімен DTJ-ға қосылды. Тағы бір бәсекелес гимнаст қоғамын Христиан-социалистік партия «Орел» («Бүркіт») деген атпен құрды. Мұндай бәсекеге тап болған соқолдар Йозеф Шейнердің басшылығымен өздерінің дәстүрлі миссиясын қайта растауға кірісті. 1901 жылы өткен төртінші слетте (11 000 соқол) Галициялық поляктар, украиндер, словендер, хорваттар, орыстар, болгарлар, сербтер, сондай-ақ француз бен американдықтар қатысты. Бұл слетте әйелдер алғаш рет пайда болды, олар келесі онжылдықтарда соқол мүшелерінің маңызды бөлігіне айналды. 1907 жылы өткен бесінші слетте (12 000-нан астам соқол) славяндық мәселелерге көбірек назар аударылды және бәсекелестік элементтері бар халықтық гимнастиканың теңдік идеясынан алшақтады. Бұл Чехияның ең күшті славян ұлты ретінде, Ресейден кейін екінші орында тұратын неославяндық идея бойынша Славян соқолдары федерациясының құрылуын белгіледі. 1910 жылы ЧОС съезінде соқолдар «саясаттан жоғары тұру» ниеттерін қайта растады және әлеуметтік-демократтарға, бірақ дін қызметкерлеріне жол бермеу үшін қатаң мүшелік талаптарын жеңілдетті. 1912 жылы алғашқы «Барлық славяндық слет» (Všeslovanský slet, 30 000-нан астам соқол) әскери атмосферада өтті, бұл оқиғаға байланысты Аугустин Оченашек (соқол мүшесі) былай деді: «Егер дауыл келіп, халықтар өмірлерін қорғау үшін көтерілсе, соқол клубтарынан соғысқа шақыру естілсін». Соғысқа шақыру екі жылдан кейін естілді, Франц Фердинандтың қазасы туралы алғашқы хабарлар соқол мүшелеріне жеткенде, олардың көпшілігі Брнодағы аймақтық слетке қатысып жатқан еді.

The rise of the Social Democrats and agrarian parties in the political arena played out in Sokol politics as well as national ones. The Social Democrats formed a rival gymnastics society, the Workers' Gymnastics Club (cs, DTJ). Václav Kukař, a powerful ČOS figure, developed the policy of "cleansing" (očištění) and sought to limit membership to those who he believed demonstrated commitment to purely Czech causes. Most of the progressive members of the Sokols were purged or left voluntarily to join the DTJ. Another rival gymnast society was founded by the Christian Socialist party under the name Orel ("Eagle"). In the face of such competition, the Sokols set about reaffirming their traditional mission under the leadership of Josef Scheiner. The fourth slet, held in 1901 (11,000 Sokols), boasted a large international participation, including Galician Poles, Ukrainians, Slovenes, Croats, Russians, Bulgarians, Serbs, as well as Frenchmen and Americans. This slet also marked the first appearance of women who grew to be a major part of Sokol members in the following decades. The fifth slet, held in 1907 (over 12,000 Sokols), had an increasingly Slavic focus and moved away from the more egalitarian idea of people's gymnastics with increased competition aspects. It marked the creation of the Federation of Slavic Sokols under the neo Slavic idea of the Czechs as the strongest Slavic nation, second only to Russia. At the 1910 meeting of the ČOS congress the sokols reaffirmed their intentions to remain "above politics" and loosened their strict membership rules to allow Social Democrats, though still not clericals, into the sokols. In 1912, the first "All Slavic Slet" (Všeslovanský slet, over 30,000 Sokols) was held with a largely military atmosphere, causing Augustin Očenášek (a member of Sokol) to remark, "When the thunder comes and the nations rise up to defend their existence, let it be the Sokol clubs from which the cry to battle will sound ". The cry to battle did sound two years later, when the first rumors of Franz Ferdinand's assassination reached the Sokol members, most of whom were attending a regional slet in Brno.

Бірінші дүниежүзілік соғыстан коммунизмге дейін: Чех ұлты үшін күрестің жалғасы

Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін, 1915 жылы Соколдар ресми түрде таратылды. Көптеген мүшелері чехтерді австро-венгр армиясынан Ресей жағына дезертирлеуге көндіруде белсенділік танытты. Сокол мүшелері сондай-ақ Габсбургтер билігінің ыдырауынан кейін және 1918 жылғы қазанда Чехословакия құрылғанда тәртіп сақтаған Чехословакия легиондарын және жергілікті патрульдерді құруға көмектесті. Олар "Чехия ұлттық армиясы" деген атағын толық орындап, Бела Кун мен венгрлердің шабуылына қарсы Словакияны қорғауға да атсалысты. Соколдар соғыстар аралық кезеңнің басында гүлденді және 1930 жылға қарай 630 000 мүшесі болды. Сокольдықтар 1938 жылғы Мюнхен келісіміне дейін соңғы слет өткізді (350 000 сокольдық қатысты), ал кейіннен нацистер Богемия мен Моравияны басып алған кезде қатыгездікпен қуғынға ұшырап, тыйым салынды.

Оңтүстік славяндар арасындағы сокол қоғамы

Словениялықтар 1 қазан 1863 жылы өз гимнастикалық қоғамын ұйымдастырды және оны «Оңтүстік Сокол» (Южный Сокол) деп атады. Сокол қоғамдарын Словенияға 19 ғасырдың соңғы онжылдығында Виктор Мурник енгізді. В. Мурник жақсы гимнаст болды. Ол чех Сокол қозғалысынан шабыттанып, Тирштің гимнастика негіздерін зерттеді. 1903 жылы Любляна қаласында «Барлық Соколдар» жиыны өтті. Словения Соколының ресми атауы Любляна Соколы болды, оның стартостасы Кажельж, ал жаттықтырушысы Мурник болды. Хорватияда Сокол қозғалысы Дьяково епископы Строссмайердің толық қолдауын алды. 1918 жылы Аустрия-Мажарстан тарағаннан және Сербтер, хорваттар және словендер Корольдігі құрылғаннан кейін, Лазар Кардың басшылығымен 15 маусым 1919 жылы хорват Сокол қоғамдары серб және словен Сокол клубтарымен бірігіп, ірі Сокол Альянсын құрды. Хорват дін қызметкерлері 1919-1920 жылдары хорват Соколдарының Югослав Сокол Альянсынан шығуына мәжбүр етті, бұл Альянс ішінде саяси негіздегі қақтығыстарды күшейтті. Сол кезде жоғары дәрежелі католик дін қызметкерлері жастарды Альянстан алшақтату мақсатымен «Орлов» (Бүркіттер) діни ұйымын құрды. Хорват католик шіркеуі «сеніміне қарамастан, бауырластық қадірлі» деген ұстаныммен католик, православие және мұсылман діндарларын біріктірудің жалпыславяндық идеясын қабылдамады. «Орлов» (Бүркіттер) және «Католичка Акция» (Католик әрекеті) екі католик ұйымы Югославия идеясына, бауырластыққа және діни төзімділікке қарсылықтың негізгі күші болды. Католик шіркеуінің панславизм идеясына қарсылығы 1926 жылы Прагада өткен халықаралық «Барлық Соколдар» жиынына поляк Соколдарының қатыспауына әкелді. Югославия Корольдігіндегі барлық Сокол қоғамдары 1929 жылдың желтоқсанынан бастап Югославия Корольдігінің Соколдар Одағына біріктірілді. «Бүркіттер» ұйымын таратуға бұйрық берілді, бірақ олар өздерін діни бауырластықтар ретінде қайта ұйымдастырды. Осылайша Сокол қозғалысы Югославия қоғамының мәдени синтезін ілгерілетін басты күшке айналды. Югослав Соколының құрметті мэрі Петр II болды. Сербияда «Соко» спорт клубы қазір FK BASK деп аталады.

The Slovenes organized their own gymnastic society on 1. October 1863 and named it Južni Sokol (South Falcon). Sokol societies were introduced in Slovenia by Viktor Murnik in the last decade of 19th century. V. Murnik was good gymnast. He was inspired by the Czech Sokol movement and studied Tyrš's gymnastics
bases. The 1903 All Sokols Rally was held in Ljubljana, Slovenia. The official name of the Slovenian Sokol was Ljubljana Sokol and its starosta was Kajzelj and the coach was Murnik. In Croatia, the Sokol movement had full support from Strossmayer, then Bishop of Đakovo. After the dissolution of Austria Hungary and the establishment of the Kingdom of Serbs, Croats, and Slovenes in 1918, and under the leadership of Lazar Car, the Croatian Sokol societies were united with the Serbian and Slovenian Sokol clubs into a large Sokol Alliance on 15 June 1919. The Croatian clergy forced Croatian Sokols to leave the Yugoslav Sokol Alliance in 1919–20, fueling internal conflicts within the Alliance on political grounds. At the same time, senior Catholic clergy established the Orlovi (Eagles) clerical organization with the aim of taking youths away from the Alliance. The Croatian Catholic Church rejected the pan Slavic idea of bringing together Catholic, Orthodox, and Muslim believers under the motto that "a brother is dear regardless of his faith". The two Catholic organizations, Orlovi (Eagles) and Katolička Akcija (Catholic Action) were a main base of this resistance to the idea of Yugoslavism, brotherhood and religious tolerance. The Catholic Church's resistance to this idea of pan Slavism led the Polish Sokols to abstain from the international All Sokol Rally held in Prague in 1926. In the Kingdom of Yugoslavia all Sokol societies were merged into the Union of Sokols of the Kingdom of Yugoslavia as of December 1929. The Eagles were ordered to disband but they rebranded themselves as religious fraternities. This way the Sokol movement was the principal agent of the drive for cultural synthesis of the Yugoslav society. Honorary mayor of the Yugoslav Sokol was Prince Peter II. In Serbia, the sport slub Soko is now known as FK BASK.

Көшіп-қону

Чехословакиядан көшіп келген Сокол мүшелері шетелде шағын Сокол топтарын құрды. Бұл Сокол көші-қоны әртүрлі себептермен 1918 жылы Чехословакия мемлекет болып қалыптаспас бұрын басталды, екі дүниежүзілік соғыстар мен коммунистік репрессиялардың нәтижесінде күшейді және бүгінге дейін жалғасуда. Богемиялық, Моравиялық және Словак иммигранттары мен америкалық чех азаматтары 1865 жылы Сент-Луис, Миссуриде алғашқы Прагалық Соколдан үш жыл өткен соң Америкалық Сокол ұйымын құрды. Ұйымдар тез құрылды және 1878 жылға қарай АҚШ-та 13 Сокол бөлімшесі болды. 1933 жылдың 25 маусымында Чикагоның Солдат алаңында жаңа ғана ашылған Чикаго әлемдік көрмесінде (Өркендеу ғасыры) мыңнан астам қатысушымен үлкен слет өтті. 1937 жылға қарай American Sokol мүшелік тізімінде Балтимор, Нью-Йорк, Ньяк, Нью-Йорк, Нью-Джерси, Питтсбург, Чикаго, Детройт, Кливленд, Окленд, Айова, Миннесота, Небраска, Оклахома, Сент-Луис, Техас және Канаданың кейбір аймақтарында 20 000-ға жуық ересектер тіркелген. Небраска штатының сенаторы Роман Хруска, чех тегінен шыққан, өмір бойы Sokol Omaha мүшесі болды.

Салдары

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Соколдар 1948 жылы тағы бір слет өткізді, бірақ олар тағы да қуғынға ұшырады, бұл жолы коммунистер тарапынан. Коммунистік партия слет дәстүрін үгіт мақсатында қолданылатын жаппай жаттығулармен – Спартакиада (spartakiády) және оны ұйымдастырған Чехословакия дене шынықтыру одағымен алмастыруға тырысты. Көптеген Сокол мүшелері тұтқындалды немесе жер аударылды, бірақ кейбіреулері Спартакиадаға дайындалуға қатысты. Соколдар 1968 жылғы Прага көктемі кезінде қысқа мерзімге қайта пайда болды. Ұзақ жылдар бойы тоқтатылған Сокол қозғалысы 1990 жылы төртінші рет қайта жанданды. Коммунизм құлағаннан кейін 1994 жылы (23 000 Сокол қатысқан) слет өткізілді.

Қазіргі уақытта

Қазіргі уақытта ұйым гимнастика және басқа да жеңіл атлетика түрлерімен айналысады. Дегенмен, оның танымалдылығы соғысқа дейінгі деңгейден әлдеқайда төмен, ал мүшелерінің көп бөлігі 1948 жылға дейінгі Сокол қозғалысын есте сақтайтын егде жастағы адамдар. Басқа мүшелері негізінен балаларын дене шынықтыруға тіркейтін ата-аналар. 2000 жылы тағы бір слет өтті (25 000 Сокол қатысты); келесісі 2006 жылдың шілдесінде ұйымдастырылды. 2012 жылдың шілдесінде Сокол қозғалысының 150 жылдығы тойланды, ал 2018 жылдың шілдесінде Чехословакияның құрылғанына 100 жыл толып, Прагада 13 000 Сокол жиналды. Слеттердің алты жылда бір рет өткізілуі күтілуде.

Америка Құрама Штаттары

Сонымен қатар, АҚШ-та чех (Америкалық Сокол ұйымы) және словак (Сокол АҚШ және словак католик Соколы) тегінен шыққан ұйымдар да слеттер өткізеді. Америкалық Сокол ұйымы мен Сокол АҚШ 4 жыл сайын АҚШ-та ұлттық слеттерді кезектесіп ұйымдастырады. Америкалық Сокол ұйымы соңғы рет 2017 жылдың 22-25 маусымы аралығында Айова штатының Седар-Рапидс қаласында XXIV ASO слетін өткізді. Америкалық Сокол ұйымы 2021 жылдың жазында Чикаго, Иллинойс штатының маңында XXV ASO слетін өткізеді. Сокол АҚШ соңғы рет 2011 жылдың 29 маусымынан 2 шілдесіне дейін Огайо штатының Кливленд қаласында XXVI ұлттық слетті өткізді. Словак католик Соколы COVID-19 пандемиясының салдарынан слеттерін кейінге шегерді, олар 2023 жылдың 13 шілдесінде қайта басталды. Сокол АҚШ 2016 жылдың 29 маусымынан 2 шілдесіне дейін Питтсбург, Пенсильвания штатында Сокол АҚШ-тың 120 жылдығына арналған XXVII слетті өткізді. Америкалық Сокол ұйымының және Сокол АҚШ-тың аймақтық бөлімдері жыл сайын кішкентай аймақтық слеттерді ұйымдастырады.

Каталония

ХХ ғасырдың басында Каталонияда Сокол қозғалысы пайда болды және көп ұзамай жаңа дәстүр деп есептелді. Ол "фалько" (каталон тілінде бүркіт) деп аталды және бұрынғы кастельерлер дәстүрінің ықпалында болды.