Кіріспе

Оңтүстік Кореяның барлау қызметі

Ұлттық барлау қызметі (NIS; hangul=국가정보원, 국정원) – Оңтүстік Кореяның бас барлау агенттігі. Агенттік 1961 жылы Кореяның Орталық барлау агенттігі (KCIA; hangul=중앙정보부) ретінде ресми түрде құрылды, бұл генерал Пак Чун Хидің Ұлттық қайта құрудың әскери Жоғарғы Кеңесінің билігі кезінде болды, ол Кореяның Екінші Республикасын ығыстырды. KCIA-ның бастапқы міндеттері – барлық үкіметтік барлау агенттіктерінің, соның ішінде әскери барлау агенттіктерінің халықаралық және ішкі барлау қызметін және қылмыстық тергеулерін қадағалау және үйлестіру болды. Агенттіктің кең өкілеттіктері саясатқа белсенді араласуға мүмкіндік берді. Агенттер ресми түрде қызметке қабылдануға және алғашқы тапсырмаларын алуға дейін жылдар бойы оқудан өтеді және тексеруден өтеді. 1981 жылы агенттік Кореяның Бесінші Республикасы президенті Чун Ду Хванның басшылығымен жүзеге асырылған реформалардың бір бөлігі ретінде Ұлттық қауіпсіздікті жоспарлау агенттігі (ANSP; hangul=국가안전기획부, 안기부) деп аталды. Солтүстік Корея туралы барлау мәліметтерін алуға және Оңтүстік Кореяның белсенділерін басып тастауға тырысудан басқа, ANSP, өзінің алдыңғысы сияқты, ішкі саясат және 1988 жылғы жазғы Олимпиада ойындарын насихаттау сияқты өз құзыретінен тыс іс-шараларға белсенді түрде қатысты. Өмір сүрген кезеңінде ANSP азаптау сияқты адам құқықтарын бұзудың көптеген жағдайларына, сондай-ақ сайлауға қол сұғушылыққа қатысты. 1999 жылы агенттік қазіргі атауын алды. Кореяның демократиялық және қазіргі Алтыншы Республикасында бұрынғы құқық бұзушылықтар туралы қоғамдық сынға жауап ретінде NIS-тің рөлі айтарлықтай төмендеді.

Кореяның Орталық барлау агенттігі

Агенттіктің бастауы Корея соғысы кезінде құрылған Кореяның қарсы барлау корпусына (KCIC) дейін жетеді. KCIA 1961 жылдың 13 маусымында Ким Чон Пил құрды, ол ұйымның алғашқы 3000-ға жуық мүшесінің көп бөлігін KCIC-тен тартты. Ким Корея әскери академиясының түлегі және Пак Чун Хидің әйелі арқылы туысы болды. Президент Пактың үкіметі бұл құпия қызметті үкіметке қарсы, Солтүстік Кореяны қолдайтын немесе басқа да коммунистік қозғалыстарды, соның ішінде университеттердегі студенттік наразылықтарды және шетелдегі корейлердің әрекеттерін басу және бұзу үшін кеңінен пайдаланды. KCIA өзінің құзыретінен тыс ішкі саясат пен халықаралық істерге араласуымен танымал болды. KCIA-ның бастапқы жарғысы – «Әскери құпияларды қорғау туралы заң» – қарсы тыңшылық және ұлттық қауіпсіздікке қатысты іс-шараларды үйлестіруді қадағалауға арналған, бірақ оның қызметі мен бюджетінің көп бөлігі бастапқы мақсатына қатысы жоқ мәселелерге жұмсалды. KCIA бүкіл елді бақылады, онда 40 мыңнан астам тұрақты қызметкері мен миллионға жуық тілшісі болды. Ереуілге шыққан жұмысшылар, наразылық білдірушілер немесе қарапайым петицияға қол қойғандар ұзақ мерзімге түрмеге жабылып, азаптауға ұшырады, ал барлық компания тұрақты бақылауда болды. 1968 жылы KCIA агенттері Батыс Германияда тұратын 17 корейді ұрлап әкетті. Олар Сеулге жеткізіліп, «Ұлттық қауіпсіздік туралы заңды» бұзды деген айыппен азаптап, сотқа берді. Бұл ұрлық халықаралық сынға ұшырады, нәтижесінде Батыс Германия үкіметі Оңтүстік Кореямен дипломатиялық қарым-қатынасты үзуге жақын болды. Бұл оқиға 1973 жылы Жапонияның курорттық қаласының жағалауынан ұрланған Ким Дэ Чжунның (кейін Корея президенті болып, 2000 жылы елдің тұңғыш Нобель бейбіт сыйлығының иегері атанған) ұрлануының алғы күрсіні болды. KCIA-ның кез келген адамды кез келген айыппен тұтқындау және ұстауға шексіз және бақылаусыз билігі үлкен қорқыныш пен қысым атмосферасын құрды. Студенттерді, диссиденттерді, оппозициялық саясаткерлерді, коммунистерді, журналистерді немесе үкіметке қарсы көзқарас білдіргендерді жиі ұстап, азаптау Парк президенттігінің және одан кейінгі әкімшіліктің айқын белгісі болды. KCIA өзінің бастапқы жарғысынан басқа, елдің саяси өміріндегі ерекше саяси машина ретіндегі рөлі және үстемдігі одан да ерекше формаларға ие болды, мысалы, Оңтүстік Корея конституциясын әзірлеуде еркін қолдану және биліктегі партия үшін саяси қаражат жинау. Өзінің ресми түрде жарғысымен бекітілген барлау және құпия полиция рөлінен басқа, KCIA ел ішіндегі және шетелдегі агенттер желісі арқылы Оңтүстік Корея үкіметінің де-факто бас прокуроры және бас инспекторына айналды. Ішкі салада KCIA өнерді қолдау, туризмді дамыту және ұлттық мәдениетті насихаттау арқылы үкіметтің қайырымдылық бөліміне айналды. KCIA қор нарығын манипуляциялау және қорлықпен қаражат жинағаны белгілі, олар компанияларды, жеке тұлғаларды және тіпті шетелдік үкіметтерді параға тартуға және ықпал етуге пайдаланылды, мысалы, 1976 жылы АҚШ-тағы Koreagate жанжалы кезінде болғандай. АҚШ конгрессмені Дональд М. Фрейзердің жүргізген тергеуі KCIA-ның корей бизнесмені Тонгсун Парк арқылы пара мен жақсылықтарды Вашингтонға жөнелткенін анықтады, бұл Вашингтонда ықпал етуге тырысу болды; осы іске Конгрестің 115 мүшесінің қатысы бар екені анықталды.

Ұлттық қауіпсіздікті жоспарлау агенттігі

1979 жылы агенттік директоры Ким Чжэ Кю президент Пак Чун Хиді кешкі ас дастарқанында өлтірді. Осыдан кейін КЦА тазартылып, Ким мен тағы бес адам атылды, және агенттік уақытша көп бөлігін жоғалтты.

Қазіргі заманғы тарих

1994 жылы Кореяның билік және оппозициялық партиялары арасындағы келісімге байланысты ANSP жарғысына маңызды өзгерістер енгізілді, бұл оның қызметін тиімді түрде шектеді. Осының нәтижесінде Ұлттық Ассамблеяда агенттікті саяси аренадан шығару және саяси бейтараптыққа көшу үшін негіз қалау мақсатында "Ақпарат комитеті" құрылды. ANSP сонымен қатар халықаралық қылмыс пен терроризмге қарсы күресу үшін процедуралар мен механизмдерді әзірлеуді бастады. 1995 жылы ANSP соңғы 34 жыл бойы орналасқан Иммундоңдағы Намсан тауындағы бұрынғы орнынан Сеулдің оңтүстігіндегі Наэгокдоңдағы жаңа штаб-пәтеріне көшірілді. Агенттіктің ұйымдық құрылымына қатысты көптеген мәліметтер Сеул үкіметі тарапынан құпия сақталады. 1998 жылы Sisa Journal агенттіктің құрылымын зерттеу барысында (сол кезде ANSP) 39 бас штаб және аймақтық бөлімдерде шамамен 60 000 қызметкер жұмыс істейтінін және жылына шамамен 700-800 миллиард оңтүстіккореялық вон жұмсалатынын анықтады. 2012 жылғы желтоқсанда өткен президент сайлауында NIS Парк Кын Хедің сайлау кампаниясына жасырын көмектесу арқылы ауыр қылмыс жасады, деп Корея полициясының тергеу есебінде көрсетілген. Корея прокуратурасы өткен жылғы президент сайлауының нәтижесін жоя алатын осы оқиғаны қайта тергеп отыр. NIS-тің бұрынғы басшысы Вон Сей Хун президент сайлауындағы алаяқтықпен қатар бірнеше айыптау бойынша сотта отыр. 2015 жылы Hacking Team-нің бұзылған деректері NIS Hacking Team-нен тыңшылық бағдарлама сатып алғанын көрсетті. Бұл хакерлік шабуылмен байланысты агент өзін-өзі өлтірген күйде табылған. Оның қалдырған хатында агенттіктің азаматтарды немесе 2012 жылғы президент сайлауына қатысты саяси реакцияларды тыңдамағаны жазылған.

Ұлттық барлау қызметі

1999 жылы ресми түрде Ұлттық барлау қызметі деп аталды. Ресми жариялымдарға сәйкес, ҰБҚ үш басқармаға бөлінеді: Халықаралық істер, Ішкі істер және Солтүстік Корея мәселелері. Қазіргі ресми жарияланған міндеттері бойынша, ҰБҚ мынадай міндеттерді атқарады: Елдің стратегиясы және қауіпсіздігі туралы ақпаратты жинау, үйлестіру және тарату. Ұлттық құпия ақпаратқа қатысты құжаттарды, материалдарды және құралдарды сақтау. Әскери құпияны қорғау заңы және Ұлттық қауіпсіздік заңы сияқты ұлттық қауіпсіздікке қатысты қылмыстарды тергеу. ҰБҚ қызметкерлерінің міндеттерімен байланысты қылмыстарды тергеу. Ақпаратты жоспарлау және үйлестіру, сондай-ақ құпия мәліметтерді қамтамасыз ету. 2003 жылы Ро Му Хённың Оңтүстік Корея президенті болып сайлануы агенттікті реформалауға бағытталған күш-жігерді күшейтті. Ро бұрынғы адам құқықтары жөніндегі адвокат Ко Янг Куды директорлыққа тағайындап, "агентті дұрыс жолға салатын біреуді табуға" ниеттенгенін білдірді. Агенттіктің коммунизмге қарсы бюросы таратылуға жоспарланған, ал көптеген ішкі барлау және қадағалау қызметтері тоқтатылды немесе ұлттық полиция күштеріне берілді. 2008 жылдың желтоқсанында Солтүстік Кореяның ресми ақпарат құралы – Корея Орталық Ақпарат агенттігі, Солтүстік Кореяның барлау қызметінде оқытылған азаматтың Солтүстік Корея басшысы Ким Чен Ылды өлтіру жоспарының бір бөлігі ретінде ұсталғанын мәлімдеді. ҰБҚ және Оңтүстік Корея үкіметі ешқандай қатысы жоқ екенін жоққа шығарды. 2011 жылы ҰБҚ Оңтүстік Корея Конституциялық сотында Оңтүстік Корея азаматтарының Gmail аккаунттарын тыңдағанын ресми түрде мойындады. 2012 жылғы бюджеттегі қаржыны қысқару мүмкін болды, себебі ол тиімсіздігін көрсетті. 2016 жылы прокуратураның тергеуі бұрынғы президент Ли Мён Бактың (2008–2013) кезінде ҰБҚ консервативті топтардың қызметіне тиімді ықпал еткенін көрсететін дәлелдерді анықтады. Деректерге сәйкес, ҰБҚ консервативті топтардың газеттердегі саяси жарнамаларына ғана емес, сонымен қатар бір адамдық наразылық акцияларын ұйымдастыруға және жарнамалық парақтарды таратуға қатысты: "Парк тегі бар агент ҰБҚ-ның психологиялық соғыс тобының мүшесі болды және оңшыл консервативті және жастар ұйымдарын қолдады және бақылады". 2020 жылдың 13 желтоқсанында Ұлттық қауіпсіздік заңына өзгерістер енгізілді. 1948 жылы қабылданған бұл заң елді Солтүстік Кореяның қауіп-қатерінен қорғауға бағытталған. Онда Оңтүстік Корея азаматтары Солтүстік Корея азаматтарын мақтауға, оларға көңіл білдіруге, хат алмасуға немесе көмек көрсетуге құқылы емес екені айтылған. Алайда, бұл заң ҰБҚ-қа адам құқықтарының маңызды бөлігін бұзуға мүмкіндік берді, мысалы, жақпауды мәжбүрлеу және "коммунизмге қарсы" тергеулер жүргізу. Бұл заң бойынша, Солтүстік Корея идеологиясына қатысты кітапты иеленген адам жеті жылға дейін түрмеге жабылуы мүмкін. Заң "үкіметке қарсы ұйымдарды" жазалауға да қатысты, бұл ҰБҚ-қа үкіметтің идеалдарына қарсы шыққан немесе одан өзгеше пікір білдірген азаматтарды жазалауға рұқсат берді, осылайша сөз бостандығына құқығын бұзды. Солтүстік Корея тарапынан туындаған үнемі қауіп-қатерге байланысты, бұл заңға өзгерістер енгізу мәселені одан әрі ушықтыруы мүмкін деген алаңдаушылық бар. Осы түзетулерге қарамастан, ҰБҚ-ның адам құқықтарын бұзуына қатысты үлкен алаңдаушылық әлі де сақталуда. Түзетулер ҰБҚ-қа қылмыстық тергеу жүргізуге тыйым салғанымен, Ұлттық қауіпсіздік заңын бұзғандар туралы ақпарат жинауға рұқсат береді. 2018 жылдың маусым айында Пактың әкімшілігінде қызмет еткен үш бұрынғы ҰБҚ директоры (Ли Бён Ки, Ли Бён Хо және Нам Чжэ Чжон) 2016 жылғы Пак Кын Хе даулы оқиғаларына байланысты пара алуда кінәлі деп танылды. Олар Ұлттық қауіпсіздік қызметінің бюджетінен Пактың президент кеңсесіне Ұлттық Ассамблеяның келісімінсіз немесе бақылаусыз заңсыз ақша аударды. Бұл заңсыз алынған ақшаны Парк және оның серіктестері жеке мақсаттар үшін және пара беру үшін пайдаланды. 2020 жылдың 14 желтоқсанында Ұлттық жиналыс Оңтүстік Кореядағы Солтүстік Кореяның қызметін тергеу жөніндегі ҰБҚ-ның өкілеттіктерін Корея Ұлттық полиция агенттігіне беру туралы заң жобасын қабылдады. 2024 жылдың 2 ақпанында Оңтүстік Кореяның Ұлттық барлау қызметі (ҰБҚ) және қорғаныс қарсы барлау басқармасы (ҚҚББ) KAI-ге жіберілген индонезиялық инженерлердің KF 21 ұшағының техникалық деректерін рұқсатсыз USB-дискіге сақтағаннан кейін оларды елден шығаруға тырысқандары үшін қорғаныс технологиясының қауіпсіздігі туралы заңды бұзғанын тексеріп жатыр.

Ким Дэ Чжунның үкіметі

2000 жылы 500 миллион доллар (үкімет қаражатының 100 миллион доллары және Hyundai компаниясының 400 миллион доллары) Кореяаралық саммит өткізу үшін жұмсалды. Бұл жалғандық ретінде және саммит сатып алынғаны ретінде қабылданып, 2003 жылы әлеуметтік дауға ұласты. Сондай-ақ, осы ірі сома ақша Кимнің сол жылы "Күн сәулесі саясаты" үшін 2002 жылғы Әлемдік бейбітшілік сыйлығына ие болуына себеп болды деген қауесет тарады. Осы даудың нәтижесінде бұрынғы Ұлттық барлау қызметінің директоры Лим Донг Вон "шетел валюталық операциялар заңын бұзғаны" айыбымен қамауға алынды. 2006 жылдың мамырында қазіргі Ұлттық барлау қызметінің директоры Пак Цзе Вон да осы дауға қатысқандығы үшін үш жылға бас бостандығынан айырылды, бірақ 2007 жылдың ақпан айында босатылып, сол жылдың желтоқсан айында кешірілді. Ұлттық барлау қызметі Ким Дэ Чжунға осы заңсыз әрекеттер туралы хабарланбағанын мәлімдеді.

Пак Кын Хе үкіметі

2012 жылы Пак Кын Хенің президент сайлауында консервативті кандидаттың билікке келуін қамтамасыз ету мақсатымен Ұлттық барлау қызметінің (NIS) мүшелері манипуляция жасағаны анықталды. Агенттердің сайлауға байланысты әлеуметтік желілер сияқты құралдар арқылы қоғамдық пікірді манипуляциялауға тырысқаны айыпталды, бұл NIS-тің бұйрығымен жасалған. Бұл оқиға нәтижесінде 2015 жылы бұрынғы барлау басшысы Вон Сей Хун осы іске қатысы барлығы үшін үш жылға бас бостандығынан айырылды. Пак Кын Хе 2017 жылдың 31 наурызында және сол жылдың 17 сәуірінде билікті теріс пайдалану, пара алу, қысым көрсету және мемлекеттік құпияларды ашып беру фактілері бойынша айыпталды. 2011 жылы және 2012 жылдың басында да осыған ұқсас манипуляциялар жасалғаны, басқа оппозициялық саясаткерлерге қадағалау жүргізілгені анықталды. 2016 жылғы Оңтүстік Кореядағы саяси дау және Пак Кын Хенің президенттік қызметіне байланысты жемқорлықтан кейін 2017 жылдың қарашасында екі бұрынғы NIS басшысы тұтқындалды. Нам Чжэ Чжон мен Ли Бён Ки Пак және оның президенттік кеңсесіне 4 миллиард вон (3,6 миллион доллар) заңсыз қаржы жұмсағаны үшін пара алу және талан-таражға салу айыптарымен тұтқындалды. Бұл ақша NIS бюджетінен қарастырылды, бірақ Ұлттық Ассамблеяның бақылауы болған жоқ. Алайда, қаржыландырудың құпиялылығы NIS-тің барлық шығыстарын жариялауға міндетті емес екенін көрсетеді.

Ли Мён Бактың үкіметі

Пак Кын Хеден бұрынғы президент болған Ли Мён Бак әкімшілігі 2012 жылғы Ұлттық барлау қызметімен байланысты қоғамдық пікірді манипуляциялау дауына қатысы бар деген күдік тудырды. 2018 жылдың 15 наурызында Ли бастапқыда Ұлттық барлау қызметіне (ҰБҚ) бөлінген 106 миллион вон (100 000 доллар) ақша алғанын мойындады. Ли көптеген басқа сыбайлас жемқорлық айыптауларын жоққа шығарды, бірақ 106 миллион вонның не үшін қолданылғанын айтудан бас тартты, көптеген адамдар оның Солтүстік Кореяға қатысты іс-әрекеттерге жәрдемдескенін айтты.

Киберқауіпсіздік

Кореяның Ұлттық барлау қызметі ұлттық киберқауіпсіздік саясатын қадағалауға және таратылған қызметтен бас тарту (DDoS) шабуылдары сияқты киберқауіптерге қарсы қорғауға жауапты. NIS кез келген кибершабуылдарды тергейді және киберқауіптер туралы ақпаратты талдайды. 2009 және 2011 жылғы кибершабуылдардан кейін желілерді киберқауіптерден қорғауға байланысты NIS-тің жауапкершілігі артып келеді. Оңтүстік Кореяның Ұлттық барлау қызметі ұлттық ақпараттық-коммуникациялық желінің қауіпсіздігін арттыру мақсатында Қауіпсіздікті тексеру жүйесін енгізді. Бұл жүйе мемлекеттік және қоғамдық мекемелерде қолданылатын «ақпараттық қауіпсіздік жүйелерінің, желілік құрылғылардың және басқа да IT өнімдерінің» қауіпсіздігін растайды. NIS 2005 жылы Кореяның криптографиялық модульді растау бағдарламасын құрды, ол мемлекеттік және қоғамдық мекемелерде құпия ақпаратты қорғау үшін CM стандартына сәйкестікті растауға және іске асыруға бағытталған.

Солтүстік Корея туралы барлау

Ұлттық барлау қызметінің маңызды міндеттерінің бірі – Солтүстік Корея туралы ақпарат жинау. Бұл қызметтің басты мақсаты – үкіметті Оңтүстік Кореяны қорғауға және болашақтағы қайта бірігуге бағытталған Корея стратегияларын жасау үшін қажетті ақпаратпен қамтамасыз ету. NIS веб-сайтында көрсетілгендей, қызмет жинауға тырысатын маңызды ақпарат түрлерінің бірі – Солтүстік Кореяның мүмкін болатын қауырсындары мен қауіпсіздікке төнетін ықтимал тәуекелдердің белгілері. Осы салаларды бақылау арқылы олар мұндай қауіптерге қарсы шаралар әзірлейді. NIS сонымен қатар Солтүстік Кореяның саяси, әскери, дипломатиялық, экономикалық және әлеуметтік жағдайларын қадағалайды, осы өзгерістердің Корея аралық қатынастарға қандай әсер ететінін бағалайды және үкіметке тиімді саясат құруға көмектесетін ақпаратты ұсынады. Нәтижесінде, NIS «Корея Республикасы жетекшілігімен біртұтас Корея құруды қолдаймыз» деп мәлімдейді. Оңтүстік Кореяны Солтүстік Кореяның агрессиясынан қорғаумен қатар, NIS либералды демократия негізінде біртұтас Корея құруды қолдау үшін халықаралық қатынастарды сақтауды да маңызды мақсаттарының бірі санайды. NIS-тің Солтүстік Корея бюросының бұрынғы орынбасары Ра Жонг Йил ұйымды қорғап, «NIS жағдайында, оның басты нысаны – сыртқы әлемнен ең жабық, құпиялы ел болғандықтан, қиындықтар көп» деді. The Diplomat журналына берген сұхбатында ол үкіметтің ашықтығына байланысты NIS-тің кемсіз жағдайға түскенін, бұл олардың қызметінің көпшілікке белгілі болуына әкелгенін айтты. Оның пікірінше, кейбір жағдайларда бұл Солтүстік Кореяға Оңтүстік Кореяның мақсаттарын жария түрде жоққа шығару үшін қасақана түрде адас тұрғызуға мүмкіндік береді.

Жалпы сілтемелер

Джон Ларкин, "Үйді тазалау: Оңтүстік Кореяның көлеңкелі барлау агенттігі жаңартылуда, бірақ ол Солтүстік Корея тыңшыларын ұстай ала ма?" – Time Asia, 9 маусым 2003 жыл. JPRI жұмыс қағазы № 20 – Кореялық жанжал ма, әлде американдық жанжал ма?, Жапония саясатын зерттеу институты. Дольф Александр Нойхаус, "Оңтүстік Корея", "Азия мен Таяу Шығыстағы барлау қауымдастықтары мен мәдениеттері: толық анықтамалық", 315–336. Боб де Граафтың редакциясымен, Lynne Rienner Publishers, Incorporated, 2020.