Кіріспе

Ұлыбританияда қолданылатын дизельді-электрлік теміржол локомотивтері.

Британдық темір жолының 24-сыныпты дизель локомотивтері, сондай-ақ Sulzer Type 2 деп белгілі, 1958 жылдан 1961 жылға дейін салынды. Жүз елу бірі Дерби, Крю және Дарлингтонда салынды, алғашқы жиырмасы 1955 жылғы Британ темір жолының жаңғырту жоспарының аясында құрылды. Бұл сынып 25-сыныпты локомотивтерді әзірлеу үшін негіз болды. Соңғы сақталған локомотив, № 24081, 1980 жылы Крю депосынан алынып тасталды.

Қозғалтқыш

24 класының негізгі қуаты 6 цилиндрлі Sulzer 6LDA28 дизельді қозғалтқышы болды, ол 6 цилиндрді, локомотивтерде пайдалануды, тікелей отын шашыратуды (турбо зарядталған) және цилиндрлердің диаметрін білдіреді. Бұл, негізінен, подшипниктерге, инжекторларға және басқа да шағын бөлшектерге ұсақ өзгерістер енгізілген дайын өнімді сатып алу болды. Осы қозғалтқыш Ирландиядағы CIE 101 класы локомотивтерінде де қолданылды.

Беріліс

Дизельді қозғалтқыш тағы бір қалыпты өнімді – британдық Томсон Хьюстон (BTH) RTB15656 негізгі генераторын қоздырды. 24-класта бұл генератор 750/525 В кернеуде және 980/1400 А токта, 750 айналым/мин жылдамдықта жұмыс істеді. Тракциялық қозғалтқыштар, әр оське біреуден, сонымен қатар BTH компаниясының 137BY типінде болды, олар 525 В кернеуде, 350 А ток күшінде, 560 айналым/мин жылдамдықта жұмыс істеді және 16:81 арақатынасымен беріліс арқылы оське қосылды. Әрқайсысы AEI электрмоторымен күшпен желдетілетін болды.

Пойыздың жылытуы

Бастапқы пилоттық схема локомотивтері (D5000–D5019) су резервуары бар Stone Vapor типті OK4646A бумен жылытатын қазанмен жабдықталған. Келесі он локомотив сағатына ұқсас OK4616B типімен және азайтылған су сыйымдылығымен жабдықталды, ал бұл L4610 типіндегі Stone Vapor сағатына арналған қазанды қолданған қалған өндірісте де сақталды. Бұл өзгерістердің нәтижесінде, алғашқы 20 локомотивтің салмағы құрады; келесі 10 локомотивтің салмағы сәл төмен, құрады; 24/0 класының қалған бөлігі құрады; ал 24/1 класының салмағы дәл құрады. Кейінгі жылдары көптеген 24/1 класы локомотивтерінен қазандықтар алынып тасталды, бұл жалпы салмақты азайтты. Он локомотивте (D5102–D5111) поездді жылыту жүйесі болған жоқ, оның орны Консет темір кен пойыздарын пайдалану үшін қажетті ауа компрессорларымен толтырылды.

Басқа жүйелер

24-сынып локомотивтерінің бірнеше жүйесі стандартты болды. Тежегіш жүйесі – модернизация жоспарының бөлігі ретінде қабылданған стандартты BR жүйесі, локомотивтік пневматикалық және пойыздық вакуумдық тежегіштер, екеуі де пропорционалды клапан арқылы бір тұтқамен басқарылды. Сол сияқты, көп локомотивтік жұмыс үшін қолданылған жүйе стандартты электропневматикалық жүйе болып, "Blue Star" деп аталды, әр локомотивтің әр буферінің үстінде шағын көк түсті бес бұрышты жұлдыз орналастырылып, осы жүйенің бар екенін көрсететін. Сондай-ақ, қызметкерлердің локомотивтер арасында немесе локомотив пен жанындағы вагондар арасында өтуіне мүмкіндік беретін есіктер де жиі кездесетін. Бірақ іс жүзінде олар сирек қолданылды және 1970 жылдардағы күрделі жөндеу кезінде кабинадағы желдетуді азайту үшін жабылып қалды. 151 локомотив өндірілген кезде, локомотивтердің партиялары арасында да айырмашылықтар болды. Алғашқы жиырма локомотивтің ондайында, әдеттегі роликтік подшипниктердің орнына "Атермос" қысыммен майланатын жай подшипниктер қолданылды. Бұл локомотивтер өмір бойында осы жабдықпен қалды, бірақ осылай жабдықталған жалғыз локомотивтер осылар ғана болды. Көзге бірден түсетіні – D5114–D5132 локомотивтері, олар Инвернесс қаласынан басталатын Қиыр Солтүстік желісінде пайдалану үшін жүргізуші кабинасының жанына таблетка ұстағыштары орнатылған. Сонымен қатар, D5114 локомотивінен бастап орнатылған шатырға орнатылған бас кодтық жәшіктер де жақсы көрінетін, олар сыртқы түрімен кейінгі 25-сынып локомотивтеріне ұқсас болды, бірақ мүйіз торлары болмады.

Ливерьдері

Пилоттық жобаның локомотивтері толық жасыл түсте, шатыры сұр, ал кузовтың асты қара түсті болып жеткізілді. D5000 локомотиві белінде тар ашық сұр жолақпен, ал қалғандары табан деңгейінде кең ашық сұр жолақпен келді. Бұл ашық сұр жолақ көгілдіреу түс ретінде көрінуі мүмкін және ақшыл көк немесе жұмыртқа қабығы сияқты сипатталған, бірақ көптеген иллюстрацияларда ол ақ түске жақын көрінеді. Алғашқыда жасыл түстегі локомотивтердің ұштары жай ғана жасыл болды, бірақ 1962 жылдан бастап кішкентай сары ескерту панельдері, ал 1967 жылдан бастап толық сары ұштарға өзгертілді, кейбір локомотивтер осы өзгерістерді жасыл түстегі кезінде де алды. Кем дегенде бес локомотив 47-сынып және кейбір 25-сынып локомотивтеріне ұқсас әдіспен екі түсті жасыл түске боялды (кішкентай сары ескерту панелімен бірге). Rail Blue түсіне боялған алғашқы 24-сынып локомотиві 1966 жылдың желтоқсанында D5068 болды, және қайта бояу 1970 жылдардың ортасына дейін жалғасты, бірақ кейбір локомотивтер осы түске боялғанға дейін пайдаланудан алынып тасталды.

Өзгерістер

Көптеген ірі локомотивтер кластары сияқты, 24-сынып локомотивтерінің өмір сүру кезеңінде де бірқатар өзгерістер болды, олардың кейбіреулері номиналды түрде барлық сыныпқа, ал қалғандары жеке локомотивтерге әсер етті. Мұндай локомотивтердің бірі – 24133, сыныптың соңғы сақталғандарының бірі. Оны екі шетіндегі әртүрлі кодтық жәшіктері арқылы оңай тануға болады: бір шетінде сынып стандарты, ал екінші шетінде 27-сыныпта қолданылғандармен сәйкес келетін жәшіктер. Бұл ерекше жағдай емес, себебі 24145 локомотивінде 25-сыныптың кейінгі партияларына орнатылғандарға ұқсас кодтық жәшік болған. Мұндай өзгерістердің себебі, көбінесе, соқтығысу салдарынан келген зақымды жөндеу болуы мүмкін. Инвернесс қаласындағы кейбір локомотивтерде әр алдыңғы бөлігіне «автокөлік фаралары» орнатылған. Бұл – көліктік фаралар, олар мұрын есіктеріне орнатылып, өткір қисық бұтақтардағы теміржол өткелдерін пайдаланушыларға қосымша көрінуді қамтамасыз ету үшін қолданылған. D5114 132 локомотивінде әр алдыңғы бөлікке екі фарадан орнатылған. Бұл фаралар 1975/76 жылдары алынып тасталды, ал олардың орнына кішкентай пластиналар дәнекерленді. 12 26-сынып локомотивтерінде де ұқсас модификациялар болды, олардың кейбіреулерінде екі, ал кейбіреулерінде бір фара болған. 37-сынып, 47-сынып және бір 86-сынып локомотивтерінде әр шетінде бір теміржол прожекторы орнатылған, бірақ 24-сынып және 26-сынып локомотивтері ғана нағыз автокөлік фараларымен жабдықталған. 1960 жылы D5008 локомотивіне қысымды зарядтаудан қорғау құрылғысы орнатылды, ол қозғалтқыштың түтін шегінен жоғары үнемі жұмыс істеуіне жол бермеу үшін жасалған. Бір рет құрылғы істен шығып, көп мөлшерде түтін шығарды, бірақ жалпы алғанда, көрінетін түтіннің мөлшеріне елеулі әсер етпеді. Кейіннен құрылғы алынып тасталды.

Департаменттерде қолдану

1975 жылдың қараша айында 24061 локомотиві Дерби жұмыстық зауытындағы BR ғылыми-зерттеу бөліміне жіберілді және оған RDB968007 нөмірі тағайындалды.

Қайтарып алу

24-сыныпты алғаш рет 1967 жылғы қарашада Шотландияда бос көмір вагондарымен жұмыс істеп жатқанда D5051 локомотивінде өрт шыққан соң қызметтен шығарды. 1968 жылғы тамызда Инверуриде оның бөліктері демонтаждалды. Ол дәл 8 жыл қызмет етті. Екінші 24-сынып локомотиві де Шотландияда, бұл жолы Кастлекариде болған апат салдарынан қызметтен шығарылды. Осы жағдайда D5122 локомотиві, бос жүріп, шамамен 2 шақырым жерде тұрған дизель-электр пойызға (DMU) соқтығысты, нәтижесінде соқтығысу мен одан кейінгі өрт негізгі конструкцияны бүгіп, №2 ұшын толығымен жойды. Апат 1968 жылғы 9 қыркүйекте болды, бірақ сол айда қызметтен шығарылғанына қарамастан, локомотивті 1971 жылғы наурызға дейін толығымен демонтаждамады. Барлығы 14 24-сынып локомотивтері TOPS нөмірін алмай-ақ демонтаждалды. Алайда, 24082 және 24073 локомотивтерін қайта қызметке қосу арқасында 1977 жылғы ақпанға қарай бұл көрсеткіш 12-ге жетті. 1978 жылғы қаңтарда екі қоштасу саяхаты ұйымдастырылды: 24082 және 24087 локомотивтері 14-і күні Лондонның Санкт-Панкрас станциясынан Ливерпульге және кері бағытта "Мерсисайд экспресін" тартты, ал 24087 және 24133 локомотивтері 28-і күні Бирмингемнен Аберистуит және Бармутқа дейін "Кембрий жағалау экспресін" тартты. Соңғы сапарда 24087 локомотиві жолға шыққанда бұзылып, кері жолда Макинлетте тасталып, енді жұмыс істемеді. 21 қаңтарда 24133 локомотиві де "44-терге қоштасу" саяхатына қатысып, 44008 Penyghent локомотиві Лондоннан айналма саяхаттың Крю мен Честер арасындағы бөлігінде қозғаушы күшті қамтамасыз еткен кезде, вагондарды бумен жылытты. 1978 жылғы жазға қарай 24-сыныптың алты локомотиві қызметте болды: 24023, 035, 047, 063, 081 және 082. Сонымен қатар, 10 маусымда (сенбі күні) 24082 локомотиві Llandudno Junction – Лондон Euston бағытындағы қосымша пойызды Crewe станциясында ауыстыру локомотивінің болмауына байланысты Лондонға дейін тартты. 1979 жылғы қаңтарға қарай тек үш локомотив пайдаланылуда болды: 24063, 081 және 082. 24082 локомотиві 1 наурызда, ал 24063 локомотиві 9 сәуірде қызметтен шығарылды, соның салдарынан 24081 соңғы қызметте болған локомотив болып қалды. Кейбір 24-сынып локомотивтері Батыс аймақтағы Суиндон зауытында демонтаждалды, бұл аймаққа ешқашан 24-сынып локомотивтері бөлінбеген. Алғаш демонтаждалған локомотивтер 1975 жылғы желтоқсанда Дерби зауытынан жеткізілген 24042, 24045, 24048 және 24050 локомотивтері болды. Crewe дизель депосына бекітілген бұл локомотив 1979 жылғы 9 сәуірде 24063 локомотиві қызметтен шығарылғаннан кейін бір жылдан астам уақыт бойы белгілі бір деңгейде танымал болды. D5002 локомотиві 1967 жылғы Стекфорд теміржол апатына қатысты. D5122 локомотиві 1968 жылы Данбартонширдегі Кастлекариде болған ауыр апатқа ұшырады.