Кіріспе

Ақпаратты графикалық бейнелеу – инфографика («ақпарат» және «графика» сөздерінің біріктірілген түрі) – ақпаратты, деректерді немесе білімді жылдам әрі түсінікті түрде көрсетуге арналған графикалық бейнелеу. Олар адамның көру қабілетін пайдаланып, үлгілер мен тенденцияларды анықтау арқылы танымдық процесті жақсарта алады. Ақпаратты визуализациялау, деректерді визуализациялау, статистикалық графика, ақпаратты жобалау және ақпараттық архитектура сияқты ұқсас салалар бар. Изотиптер – инфографиканың ерте мысалы, бұл ақпаратты көпшілікке жылдам және оңай жеткізуге мүмкіндік берді.

Ерте тарих

1626 жылы Кристоф Шейнер күннің айналысы туралы зерттеулерін жариялаған «Rosa Ursina sive Sol» атты кітабын шығарды. Инфографика күннің айналу үлгілерін көрсететін иллюстрациялар түрінде пайда болды. 1786 жылы инженер және саяси экономист Уильям Плейфейр өзінің «Коммерциялық және саяси атласы» атты кітабында алғашқы деректер графиктерін жариялады. 18 ғасырдағы Англия экономикасын көрсету үшін Плейфейр статистикалық графиктер, жол диаграммалары, сызықтық графиктер, аудандық графиктер және гистограммаларды пайдаланды. «Статистикалық шолу» атты еңбегінде ол алғашқы дөңгелек диаграмманы (пирог диаграммасы) енгізгенімен белгілі. 1820 жыл шамасында Карл Риттер қазіргі заманғы географияны қалыптастырды. Оның карталары ортақ жиектерді, келісілген карта аңыздарын, масштабтарды, қайталанатындығын және дәлдігін қамтиды. Мұндай картаны Чарльз Сандерс Пирс анықтағандай, символдар, иконалар, индекстерден тұратын белгілер жүйесін біріктіретін «супербелгі» деп қарастыруға болады. Риттер мен Александр фон Гумбольдттың еңбектерінде де басқа мысалдарды кездестіруге болады. 1857 жылы ағылшыз медбикесі Флоренс Найтингейл Виктория патшайымын әскери госпитальдердегі жағдайды жақсартуға көндіру үшін ақпараттық графикті пайдаланды. Ол қолданған басты графиктің бірі – Коксомб диаграммасы, ол Крым соғысының әр айындағы өлімдердің саны мен себептерін көрсету үшін қатарланған жол және дөңгелек диаграммаларын біріктірген. 1861 жылы Наполеонның Мәскеуге жасаған сәтсіз жорығы туралы маңызды ақпараттық график жарық көрді. График авторы Чарльз Джозеф Минард Наполеонның жеңілісіне әкелген төрт өзгермелі факторды бір екі өлшемді кескінде көрсетті: әскердің бағыты, әскердің өткен жерлері, аштықтан және жарақаттардан өлгендерге байланысты әскердің азаюы және олар бастан өткерген суық температура. Джеймс Джозеф Сильвестр 1878 жылы «Nature» ғылыми журналында «граф» терминін енгізіп, химиялық байланыстар мен математикалық қасиеттер арасындағы байланысты көрсететін диаграммалар жиынтығын жариялады. Бұл сондай-ақ алғашқы математикалық графтердің бірі болды.

20 ғасыр

1900 жылы афроамерикалық тарихшы, әлеуметтанушы, жазушы және қара нәсілділердің құқықтарын қорғаушы У. Э. Б. Дю Буа Париждегі (1900) Дүниежүзілік көрмеде деректерді визуализациялауды ұсынды. Қара американдықтардың өмірінен 500 сурет жинауға қоса, Дю Буа және оның Атланта университетінің студенттері мен ғалымдары тобы 60 қолмен жасалған деректерді визуализациялау арқылы қара американдықтардың білім алу, тұрғын үй, жұмыспен қамту және тұрмыстық байлыққа қол жеткізуден айырылғанын көрсететін құжаттар жасады. Кёльн прогрессивістері ақпаратты жеткізуге бағытталған өнерге эстетикалық көзқарас қалыптастырды. Герд Арнц, Питер Алма және Августин Цинкель, осы қозғалыстың барлық қатысушылары Отто Нейрат тарапынан 1926 жылдан 1934 жылға дейін Вена әдісін дамытқан Gesellschafts und Wirtschaftsmuseum үшін жұмысқа алынды. Мұнда деректерді құрылымдалған түрде көрсету үшін қарапайым суреттер қолданылды. Австриядағы Азамат соғысында австрофашизмнің жеңісінен кейін команда Нидерландыға көшіп, өз жұмысын жалғастырды және оны Isotypes (International System of Typographic Picture Education) деп атады. Бұл әдісті Кеңес Одағындағы ИЗОСТАТ (ИЗОСТАТ) та қолданды. 1942 жылы Исидор Ису өнер, мәдениет, поэзия, кино және саяси теорияны қамтитын "Летрист манифесті" атты құжатты жариялады. Оған қосылған жұмыстар, метаграфика және гиперграфика деп аталады, бұл жазу мен бейнелеу өнерінің синтезі. 1958 жылы Стивен Тульмин аргументацияның Тульмин моделі деп аталатын графикалық аргумент моделін ұсынды. Диаграммада аргументтерді талдау үшін пайдаланылатын өзара байланысты алты компонент болды және ол, әсіресе, риторика, коммуникация және компьютерлік ғылым саласында Тульминнің ең ықпалды жұмысы деп саналады. Аргументация теориясы мен оның қолданылуында Тульминнің аргументация моделі маңызды рөл атқарды. 1972 және 1973 жылдары "Пионер-10" және "Пионер-11" ғарыш кемелері өздерінің құрамына алтыннан анодталған алюминийден жасалған, суретті хабарламасы бар "Пионер" тақталарын қосты. Суреттерде жалаңаш ер және әйел бейнелері, сондай-ақ ғарыш кемесінің шығу тегі туралы ақпарат беруге арналған белгілер бейнеленген. Суреттерді Карл Саган мен Фрэнк Дрейк жасады, олардың графикалық мағыналары адам тілін білмейтін ғарышкерлерге түсінікті болуы тиіс болды. Деректерді визуализациялау саласындағы пионер Эдвард Туфте "Визуалды түсіндірмелер", "Көлiктiк ақпараттың визуалды көрсетілімі" және "Ақпаратты елестету" атты кітаптар сериясын жазды. The New York Times газетінің мәліметінше, "деректердің да Винчисі" аталған Туфте 1993 жылдан бастап инфографика тақырыбында күндізгі дәрістер мен семинарлар өткізе бастады. 2012 жылға дейін Туфте осы дәрістерді оқып келді. Туфте үшін жақсы деректерді визуализациялау әрбір дерек нүктесін дәл көрсетеді және көрерменге деректердегі үрдістер мен үлгілерді көруге мүмкіндік береді. Туфте деректерді визуализациялау және инфографика саласына қосқан үлесі зор деп есептеледі, ал оның дизайн қағидаларын бүгінгі күні көптеген веб-сайттарда, журналдарда және газеттерде кездестіруге болады. Питер Салливанның The Sunday Times үшін 1970-1980 жылдары жасаған инфографикасы газеттерді көбірек инфографика қолдануға ынталандырған маңызды факторлардың бірі болды. Салливан сонымен қатар газеттерде ақпараттық графика туралы жазған азау авторлардың бірі. Сол сияқты, 1982 жылы жарық көрген АҚШ газеті USA Today-дің суретшілері ақпаратты түсінікті ету үшін графикалық бейнелерді қолдануды мақсат етті. Алайда, газет жаңалықтарды тым қарапайымдап бергені және мазмұн мен деректерге қарағанда ойын-сауыққа басымдық беретін инфографика жасағаны үшін сынға ұшырады. Туфте графикалық жаңсақ деп аталатын, визуалды түрде тартымды болып, ақпаратын жоғалтатын графикаға сипаттама берді. 21-ші ғасырда векторлық және растрлық графика есептеу техникасында кеңінен қолданыла бастағандықтан, деректерді визуализациялау десктоптық басылымдар мен Географиялық ақпараттық жүйелер (ГИС) сияқты компьютерлік жүйелерде қолданылды. Ақпараттық графика саласына тығыз байланысты ақпараттық дизайн, яғни инфографика жасау.

21 ғасыр

2000 жылға қарай, Интернеттегі Adobe Flash негізіндегі анимациялар түрлі өнімдер мен ойындар жасау үшін инфографика жасаудың көптеген маңызды тәсілдерін пайдаланды. Сол сияқты, теледидар 2000-ші жылдардың басында көрермендердің тәжірибесіне инфографиканы енгізе бастады. Инфографиканы теледидарда және поп-мәдениетте қолданудың бір мысалы – 2002 жылы норвегиялық Röyksopp музыканттарының "Remind Me" әніне түсірілген музыкалық видео. Видео толығымен анимациялық инфографикадан тұрды. 2004 жылы француздық ядролық технология компаниясы Areva теледидарлық жарнамасында анимациялық инфографиканы жарнамалық тактика ретінде қолданды. Бұл екі видео және оларға көрсетілген назар, басқа салаларға күрделі ақпаратты тиімді сипаттау үшін ақпараттық графиканы пайдаланудың ықтимал құндылығын жеткізді. Adobe Flash-қа баламалардың пайда болуымен, мысалы HTML 5 және CSS3, инфографика қазір көптеген бағдарламалық құралдармен әртүрлі медиада жасалады. Журналистика саласы да жаңалықтарға ақпараттық графиканы енгізді. Мәтін, сурет және графиканы қамтитын жаңалықтар үшін "маэстро" концепциясы деп аталатын жүйе, барлық редакцияларға барлық компоненттерді сәтті енгізу үшін бірлесіп жұмыс істеуге және жаңалықты ұйымдастыруға мүмкіндік береді. Көптеген редакциялардағы командалық жұмысқа негізделген бұл біріктірілген жүйе уақытты басқаруды жақсартуға көмектеседі. "Маэстро" жүйесі бұқаралық ақпарат құралдарының оқырмандары үшін жаңалықтарды жақсырақ ұсыну мақсатында жасалған. Жаңалықтарға негізделген көптеген веб-сайттар да интерактивті ақпараттық графикаларды пайдаланған, онда пайдаланушы графиканы зерттегенде тақырып бойынша ақпарат ала алады. Көптеген бизнес инфографиканы әлеуетті клиенттермен байланысу және оларды тарту құралы ретінде пайдаланады. Ақпараттық графика контент-маркетингтің бір түрі болып табылады және интернет-маркетологтар мен компаниялар үшін басқалар сілтеме жасайтын контент жасау құралына айналды, бұл компанияның беделін және онлайн-көрінуін арттыруға мүмкіндік береді. Діни ұйымдар да инфографиканы қолдана бастады. Мысалы, Иса Мәсіхтің соңғы күнгі қасиеттілер шіркеуі көптеген инфографикаларды жасап, адамдарға өз сенімдері, миссионерлері, ғибадатханалары, шіркеу қызметі және отбасы тарихы туралы білуге көмектеседі. Инфографика оқу бөлмесінде де қолданылады. Оқушыларға түрлі құралдарды пайдалана отырып, өздерінің инфографикасын жасауға үйрететін курстар сыныптағы белсенділікті арттырып, олар графикаға түсірген түсініктерді жақсырақ түсінуге көмектеседі. Әлеуметтік желілердің танымалдылығымен инфографика да танымал болды, көбінесе статикалық суреттер немесе қарапайым веб-интерфейстер түрінде, көптеген тақырыптарды қамтиды. Мұндай инфографикалар Facebook, Twitter, Pinterest, Google+ және Reddit сияқты әлеуметтік желілердің пайдаланушылары арасында жиі бөліседі. 2012 жылдың наурызында #инфографика хэштегі 56 765 рет, ал 24 сағат ішінде 3365 рет қолданылды.

Талдау

Инфографиканың үш бөлігі – визуалды элемент, мазмұн және білім. Визуалды элемент түстер мен графикадан тұрады. Графиканың екі түрі бар: тақырыптық және анықтамалық. Бұл графикалар барлық инфографикаға енгізіледі және деректердің негізгі визуалды бейнелеуін көрсетеді. Анықтамалық графикалар көбінесе нақты деректерге сілтеме жасау үшін қолданылатын белгілер болып табылады, бірақ олар әрқашан инфографикада кездеспейді. Статистика мен фактілер инфографиканың мазмұнын құрайды және оларды санақ деректері мен жаңалықтар сияқты түрлі көздерден алуға болады. Инфографиканың ең маңызды ерекшеліктерінің бірі – олар ұсынатын деректерге түсінік беруі, яғни білімді қамтуы. Адам миының 50 пайызы визуалды функцияларға арналған, ал кескіндер мәтіннен гөрі жылдам қабылданады. Ми кескіндерді бірден өңдейді, ал мәтінді сызықты түрде өңдейді, демек мәтіннен ақпарат алуға көбірек уақыт кетеді. Интернет қолданушыларының назар аудару уақытының қысқаруы сияқты онлайн трендтер де инфографиканың танымалдылығы мен тиімділігінің артуына әсер етті. Инфографиканың визуалды бөлігін жобалау кезінде визуализацияның тиімділігін арттыру үшін бірнеше факторларды ескеру қажет. Визуалды кодтаудың алты компоненті: кеңістіктік, белгілер, байланыс, шеңберлеу, торлық қасиеттер және уақыттық кодтау. «Тартымдылық» дегеніміз – коммуникацияның аудиторияны қызықтыруы керек деген идея. Түсіну – көрерменге ұсынылған ақпаратты оңай түсінуге мүмкіндік беруді білдіреді. Ал «есте сақтау» – көрерменнің инфографикада ұсынылған деректерді есте сақтауы керек екенін көрсетеді. Бұл талаптардың маңыздылығы инфографиканың мақсатына байланысты. Егер инфографика ақпаратты бейтарап түрде жеткізуге арналса, мысалы, ғылым немесе академиялық салаларда, алдымен түсінуге, содан кейін есте сақтауға және соңғыда тартымдылыққа назар аудару керек. Дегенмен, егер инфографика коммерциялық мақсаттар үшін қолданылса, онда тартымдылық ең маңызды, одан кейін есте сақтау және түсіну келеді. Инфографика редакциялық мақсаттарда қолданылған кезде, мысалы газетте, тартымдылық қайтадан ең маңызды, бірақ одан кейін түсіну, содан соң есте сақтау қарастырылады. Жоғарыда аталған факторларды ескере отырып инфографиканы жобалау арқылы, олар үлкен көлемдегі ақпаратты визуалды түрде жеткізудің өте тиімді және нәтижелі құралы болуы мүмкін.

Деректерді визуализациялау

Деректерді визуализациялау көбінесе инфографикада қолданылады және кейде инфографиканың барлық мазмұнын құрауы мүмкін. Бір деректер жиынтығын көрсету үшін көптеген түрлі визуализациялар бар. Сондықтан, деректер жиынтығы мен инфографика үшін ең тиімді визуализацияны таңдау үшін орналасу, мөлшер, пішін және түс сияқты графикалық мүмкіндіктерді ескеру өте маңызды. Визуализацияның негізгі бес санаты бар: уақыт қатарлары, статистикалық таралымдар, карталар, иерархиялар және желілік қатынастар.

Уақыт сериясы

Уақыт сериясы деректері – деректерді визуализациялаудың ең көп таралған түрлерінің бірі. Ол уақыт бойынша мәндерді тіркеп сақтауға мүмкіндік береді. Бұл санаттағы графикалық түрлерге индекстік диаграммалар, жиынтық графиктер, шағын көптіктер және горизонттық графиктер жатады. Индекс кестелері шикі мәндерге қарағанда салыстырмалы өзгерістер маңыздырақ болғанда қолдануға ыңғайлы. Бұл – таңдалған индекстік нүктеге сүйенген уақыт сериясы деректерінің жиынтығы үшін проценттік өзгерістерді көрсететін интерактивті сызықтық диаграмма. Мысалы, қор инвесторлары оны пайдалана алады, себебі олар нақты бағаға емес, өсу қарқынына көбірек мән береді. Жиынтық графиктер – бір-бірінің үстіне орналасқан және жиынтық үлгілерді көрсететін аудандық диаграммалар. Олар көрермендерге жалпы және жеке үлгілерді көруге мүмкіндік береді. Дегенмен, олар теріс сандарды қолдамайды және трендтерді дұрыс интерпретациялауды қиындатады. Жиынтық графиктерге альтернатива ретінде шағын көптіктерді пайдалануға болады. Әрбір аудандық диаграмманы қатарластырудың орнына, әрбір серия жеке көрсетіледі, соның арқасында әрбір сектордың жалпы трендтерін түсіну оңайырақ болады. Горизонттық графиктер – уақыт сериясының дерек тығыздығын арттырып, бірқатар шешімді сақтайтын кеңістікті тиімді әдіс. ]]Желіні визуализациялау – достықтар мен топтар сияқты қарым-қатынастарды зерттейді. Оның үш негізгі түрі бар: күштік бағытталған орналасу, доғалық диаграммалар және матрицалық көрініс. Күштік бағытталған макет – желі макетін құрудың кең таралған және интуитивті тәсілі. Бұл жүйеде түйіндер зарядталған бөлшектерге ұқсас, олар бір-бірін итермелейді. Ал байланысты түйіндерді жақындату үшін сілтемелер қолданылады. Доғалық диаграммалар – түйіндердің бір өлшемді орналасуы, олардың арасын байланыстыратын дөңгелек доғалар арқылы көрсетіледі. Дұрыс қолданғанда, түйіндердің дұрыс реті болғанда, топтар мен көпірлер осы макетте оңай анықталады. Керісінше, математиктер мен компьютер ғалымдары көбінесе матрицалық көріністерді пайдаланады. Матрицадағы әрбір мән (x,y) координаталары арқылы түйінге сәйкес келеді. Түс пен қанығуды мәтін орнына қолдану арқылы сілтемелермен байланысты мәндерді жылдам қабылдауға болады. Бұл әдіс түйіндердің жолын көруді қиындатса да, үлкен және тығыз байланысқан желіде жиі кездесетін сызықтардың қиылысуына жол бермейді.

Салыстыру инфографикасы

Салыстыру инфографикасы – өнімдер, қызметтер, таңдаулар немесе ерекшеліктер сияқты әртүрлі элементтерді салыстыру және қарама-қарсы қоюға арналған визуалды бейнелеу түрі. Бұл инфографикалар көрермендерге ақпаратты түсінікті және қысқаша түрде ұсыну арқылы хабардар шешімдер қабылдауға көмектесу мақсатында жасалған. Салыстыру инфографикасы күрделі мәліметтерді жеңілдетуде және бірнеше нысан арасындағы маңызды айырмашылықтарды көрсетуде өте тиімді.

Құралдар

Инфографиканы графикалық қағаз, қарындаш, маркерлер және сызғыштар сияқты қарапайым күнделікті құралдарды пайдалана отырып қолмен жасауға болады. Дегенмен, бүгінде олар көбінесе компьютерлік бағдарламалық қамтамасыз ету арқылы жасалады, бұл көбінесе жылдамырақ және ыңғайлы. Оларды жалпы иллюстрациялық бағдарламалармен жасауға болады. Диаграммаларды қолмен жасап, бағдарламалық қамтамасыз ету арқылы сызуға болады, оны компьютерге жүктеуге немесе онлайн қолдануға болады. Пайдаланушылар диаграммаларын бастау үшін үлгілерді пайдалана алады. Сонымен қатар, бағдарламалық қамтамасыз ету пайдаланушыларға диаграммаларды интернет арқылы нақты уақытта бірлесіп жұмыс істеуге мүмкіндік береді. Сондай-ақ, нақты түрдегі визуализацияларды жасауға арналған көптеген құралдар бар, мысалы, пайдаланушының смартфонындағы фотосуреттердегі енгізілген деректерге негізделген визуализацияны жасау. Пайдаланушылар өзінің резюмесінің инфографикасын немесе «цифрлық өмірінің суретін» жасай алады.