Кіріспе
АҚШ Әскери-теңіз күштерінің бумен жүретін крейсері +USS Olympia (C 6)
USS Olympia (C 6/CA 15/CL 15/IX 40) – 1895 жылы қолданысқа берілгеннен бастап 1922 жылға дейін АҚШ Әскери-теңіз күштерінде қызмет еткен қорғалған крейсер. Қазіргі уақытта Филадельфиядағы мұражай кемесі ретінде сақталған. Олимпия 1898 жылғы испан-американ соғысындағы Манила шығанағы шайқасында коммодор Джордж Дьюидің штаб-кемесі ретінде танымал болды. Кеме 1899 жылы АҚШ-қа оралғаннан кейін қызметтен босатылды, бірақ 1902 жылы қайтадан активті қызметке кірісті. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін теңізші курсанттарына оқу кемесі және Оңтүстік Каролина штатының Чарльстон қаласындағы қозғалмалы казарма ретінде қызмет етті. 1917 жылы қайтадан соғысқа жұмылдырылып, Американ жағалауын күзетті және көліктік кемелерді сүйреп жүрді. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Олимпия 1919 жылы Ресей азамат соғысына одақтас елдердің араласуына қатысты және Балқан елдеріндегі бейбітшілікті нығайту мақсатымен Жерорта және Адриатика теңіздерінде саяхаттар жасады. 1921 жылы кеме Бірінші дүниежүзілік соғыста қаза тапқан белгісіз сарбаздың мәйітін Франциядан Вашингтонға жеткізді, онда оның денесі Арлингтон ұлттық зиратына жерленді. Олимпия 1922 жылдың желтоқсан айында соңғы рет қызметтен босатылып, резервке жіберілді. 1957 жылы АҚШ Әскери-теңіз күштері Cruiser Olympia Association ұйымына кеменің иелігін берді, ол кемені 1898 жылғы түпкілікті жағдайына келтірді. Содан бері Олимпия Филадельфиядағы мұражай кемесі болып табылады және қазір "Тәуелсіздік теңіз порты" мұражайының бөлігі. Олимпия 1966 жылы Ұлттық тарихи ескерткіш деп жарияланды. Олимпия – әлі де жүзіп жүрген ең көне американдық болаттан жасалған соғыс кемесі. Олимпияны су бетінде ұстап тұру үшін 10-20 миллион долларлық жөндеу жұмыстары қажет болды, ал 2010 жылы "Independence Seaport Museum" кемеге жаңа басқарушы табуды қарастырды. 2014 жылы мұражай жаңа басқарушы табу жоспарынан бас тартып, көп ұзамай жеке донорлар мен федералды және штаттық агенттіктерден кеме жөндеу жұмыстарын бастау үшін қаржы алды. Мұражай корпустың ең нашарлаған бөліктерін нығайту, дабыл жүйесін кеңейту, су сорғыш құбырларының желісін орнату (корпус бұзылған жағдайда зақымды басқару мүмкіндігін арттыру үшін), палубаны кеңінен жөндеу және кеме тораптарын жөндеу және қайта бояу сияқты кең ауқымды тұрақтандыру шараларына инвестиция жасады. Бұл жұмыстың орындалуына Ұлттық тарихи мұраларды сақтау қоры, АҚШ крейсерлік теңізшілер қауымдастығы және көптеген жеке донорлар үлкен үлес қосты. 2017 жылы мұражай кеме жөндеуінің бірінші кезеңін аяқтады және Олимпияны құрғақ докқа салу және корпустың су астындағы бөлігінің нашарлауын жою үшін қажетті 20 миллион доллар жинау мақсатымен ұлттық науқанды бастады.
+USS Olympia (C 6)
USS Olympia (C 6/CA 15/CL 15/IX 40) is a protected cruiser that saw service with the United States Navy from her commissioning in 1895 until 1922. She is currently a museum ship in Philadelphia. Olympia became famous as the flagship of Commodore George Dewey during the Battle of Manila Bay in the Spanish–American War in 1898. The ship was decommissioned after returning to the U. S. in 1899, but was returned to active service in 1902. She served until World War I as a training ship for naval cadets and as a floating barracks in Charleston, South Carolina. In 1917, she was mobilized again for war service, patrolling the American coast and escorting transport ships. After World War I, Olympia participated in the 1919 Allied intervention in the Russian Civil War and conducted cruises in the Mediterranean and Adriatic Seas to promote peace in the unstable Balkan countries. In 1921, the ship carried the remains of World War I's Unknown Soldier from France to Washington, D. C., where his body was interred in Arlington National Cemetery. Olympia was decommissioned for the last time in December 1922 and placed in reserve. In 1957, the U. S. Navy ceded title to the Cruiser Olympia Association, which restored the ship to her 1898 configuration. Since then, Olympia has been a museum ship in Philadelphia, where it is now part of the Independence Seaport Museum. Olympia was designated a National Historic Landmark in 1966. Olympia is the oldest steel American warship still afloat. Repairs, estimated at $10 to 20 million, were desperately needed to keep Olympia afloat, and in 2010 the Independence Seaport Museum considered finding a new steward for the ship. By 2014, the museum reversed its plan to find a new steward and soon obtained funding from private donors as well as federal and state agencies to begin work on repairing the ship. The museum invested in extensive stabilization measures including reinforcing the most deteriorated areas of the hull, expanding the alarm system, installing a network of bilge pumping stand pipes (which will provide greater damage control capability in the unlikely event of a hull breach), extensive deck patching and extensive repair and recoating of the ship's rigging. This work was made possible by donations from the National Trust for Historic Preservation, the U. S. Cruiser Sailors Association and many individual donors. By 2017, the museum completed the first phase of repairs to the ship and has embarked on an ambitious national campaign to raise the $20 million needed to dry dock Olympia and address waterline deterioration of the hull.
Өмірбаян
1885 жылы бірінші Кливленд әкімшілігі билікке келген кезде, АҚШ-тың Әскери-теңіз күштері министрі Уильям Коллинз Уитни, алдыңғы Артур әкімшілігі кезінде басталған теңіз күштерін жаңғырту бағдарламасын жалғастырды. Сол кездегі АҚШ-тың теңіз саясаты саудаға шабуыл жасауға бағытталған еді, бұл АҚШ-тың қорғаныс позициясын білдірді. 1887 жылы Уитни Техас және Мэн болып аталатын екі жағалау қорғау линкорының құрылысын бекітті. Басымдық әлі де үлкен және жылдам сауда шабуылы крейсерлеріне берілді, олар шабуылдаушы флоттың жабдықтау желісін жоюға қабілетті болды. Президент Гровер Кливленд 1888 жылғы сайлауда жеңіліске ұшырады, бірақ ол қызметтен кеткенге дейін Уитни Конгресске тағы екі крейсерді бекітуге қол жеткізді, олардың бірі үлкен, қорғалған крейсер, яғни Олимпиа болды. 1887 жылдан бастап, жаңа Әскери-теңіз күштері министрі Бенджамин Трейси теңіз саясатын қайта қарастыруды бастады. Трейси Олимпианың жобалау және құрылысын жалғастыруға рұқсат бергенімен, ол Альфред Тейер Маханның ізбасары болды. Сондықтан Трейси жау флоттарымен өз суларында күресуге қабілетті күшті флотты жақтады.
Дизайн және құрылыс
Жаңадан құрылған Кемелерді жобалау жөніндегі кеңес 1889 жылы 6-нөмірлі крейсерді жобалау процесін бастады. Басты қару-жарақ ретінде кеңес зеңбіректерді таңдады, бірақ осы қарулардың саны мен орналасуы, сондай-ақ броня схемасы қызу талқылауларға түсті. 1890 жылдың 8 сәуірінде әскери-теңіз күштері тендерлерді сұрады, бірақ Сан-Франциско, Калифорниядағы Union Iron Works компаниясынан бір ғана ұсыныс келіп түсті. Шартта 1,796,000 долларлық құн, 1893 жылдың 1 сәуіріне дейін аяқталу және ерте аяқталған жағдайда бонус қарастырылған. Шарт келісімдері барысында Union Iron Works компаниясына қозғалтқыш жүйесіне орын беру үшін кеменің ұзындығын 3 метрге (10 фут) қосымша ақысыз ұзартуға рұқсат берілді. Шартқа 1890 жылдың 10 шілдесінде қол қойылды, кеменің қазығы 1891 жылдың 17 маусымында қаланды, ал кеме 1892 жылдың 5 қарашасында суға түсірілді. Дегенмен, компоненттерді, соның ішінде жаңа Harvey болат бронясын жеткізудегі кешігу аяқталуды баяулатты. Соңғы бір фунттық зеңбірек 1894 жылдың желтоқсан айына дейін жеткізілмеді. Union Iron Works 1893 жылдың 3 қарашасында алғашқы сынақтарды жүргізді. Сынақ барысында кеме сағаттық жылдамдыққа жетті. Бірақ портқа оралғаннан кейін кеменің корпусы теңіз шөптерімен бүлінгенін анықтады, оны түзету үшін кемені құрғақ докқа қою қажет болды. 11 желтоқсанға дейін жұмыс аяқталып, кеме Сан-Францискодан Санта-Барбараға ресми жылдамдық сынағына жіберілді. Портқа келгеннен кейін, қалың тұман кемені төрт күнге тоқтатты. 15-і күні «Олимпия» Санта-Барбара бұғазына, «Калифорнияда салынған крейсерлерге арналған таңдалған жарыс жолына» кіріп, төрт сағаттық сынақ жүргізді. Әскери-теңіз күштерінің мәліметінше, кеме орташа жылдамдықты сақтады.
Комиссияға алынған кезде Scientific American журналы «Олимпияны» ұқсас британдық «Eclipse» және Чилидің «Blanco Encalada» крейсерлерімен салыстырып, американдық кеменің британдық кемелерден «қатты басымдыққа» ие екенін көрсетті. «Eclipse» кемесі көмірдің тоннасын тасыса, ал «Олимпия» кемесі , бірақ соңғысы екі есе көп қуатқа ие (кемені жылдамдатады), көбірек броняға және тек екіншісінен сәл үлкен ығысуда ауыр қару-жараққа ие болды.
Сипаттамалары
Кеменің жалпы ұзындығы 344 фут (105 м), ені 53 фут (16 м) және сусымасы 21 фут (6 м) құрайды. Оның жобалық ығысуы , ал толық жауынгерлік жүктемесімен ығысуы дейін жетеді. Кеме екі тік үш кеңейімді бу машинасымен жабдықталған, олардың әрқайсысы үш цилиндрлі көмірмен қыздырылатын қазаннан бу алады. Оның машиналарының қуаты жоғары жылдамдығы 411-ден 447-ге дейін офицерлер мен сарбаздардан тұратын экипажбен қамтамасыз етілді. 1916 жылға қарай, мұнаралар мен қаруларының қарт екені анықталды, олар алынып, әрқайсысы 4"/40 калибрлі бір жарым ашық қару платформаларымен ауыстырылды. Бұл қарулар кейін 1917 жылы 5"/51 калибрлі қарулармен алмастырылды. Екінші деңгейдегі қарулар кеменің екі жағында орналасқан он 4"/40 калибрлі қарудан тұрды. Олардың әрқайсысы негізгі қарулардан шығатын жарықтан қашу үшін орналастырылған. Олар да 1917 жылғы жөндеу кезінде 5"/51 калибрлі қарулармен ауыстырылды. Он төрт 6 фунттық зениттік қарулар спонсондарға орнатылған. Алты 1 фунттық қарулар палубада, ал алты су үсті торпеда түтігі орнатылған. Сәуір айында кеме фестивальға қатысу үшін Санта-Барбараға оңтүстікке қарай бағытталды. Сол айда кеме экипажы Саусалито мен Санта-Крузда десанттық жаттығулар өткізді. 20 сәуірде кеме алғашқы оқ ату жаттығуларын өткізді, оның барысында кемедегі қарушылардың бірі, Джон Джонсон атырасы, бес дюймдік қарудың бірімен апатқа ұшырап қаза тапты. Кеменің соңғы сынақ сапары 27 шілдеде өтті. Маре аралына оралғаннан кейін кеме Балтимордың орнына Азия эскадрильясының флагманы болып тағайындалды. 25 тамызда кеме АҚШ-тан Қытай суларына қарай жол тартты. 15 қарашада Балтимор Қытайдың Шанхай қаласынан Йокогамаға келіп, Азия эскадрильясының басқаруын Олимпияға беру үшін келді. Балтимор 3 желтоқсанда келіп, он бес күннен кейін контр-адмирал Ф. В. Макнейр эскадрилья басшылығына келді. Келесі екі жыл Азия эскадрильясының басқа мүшелерімен оқу-жаттығуларға және Азияның түрлі порттарына құрмет сапарларына толы болды. 1898 жылдың 3 қаңтарында коммодор Джордж Дьюи Олимпияда өз туын көтеріп, эскадрилья басшылығын қабылдады.
Olympias crew numbered between 411 and 447 officers and enlisted. By 1916, the turrets and guns were considered woefully obsolete, and were subsequently removed and replaced with open gun platforms, each with a single 4"/40. These guns were then later replaced with 5"/51 caliber guns in 1917. The secondary battery was ten /40 caliber guns mounted in casemates, five on each side of the ship. Each is placed to avoid the flash from the main battery. These also were replaced with 5"/51s during the 1917 refit. Fourteen 6 pounder antitorpedoboat guns are mounted in sponsons. Six one pounder guns are mounted on deck, along with six abovewater torpedo tubes. In April, the ship steamed south to Santa Barbara to participate in a festival. The ship's crew also conducted landing drills in Sausalito and Santa Cruz that month. On April 20, the ship conducted its first gunnery practice, during which one of the ship's gunners, Coxswain John Johnson, was killed in an accident with one of the five inch guns. The ship's last shakedown cruise took place on July 27. After returning to Mare Island, the ship was assigned to replace Baltimore as the flagship of the Asiatic Squadron. On August 25, the ship departed the United States for Chinese waters. On November 15, Baltimore arrived in Yokohama from Shanghai, China, to transfer command of the Asiatic Squadron to Olympia. Baltimore departed on December 3; Rear Admiral F. V. McNair arrived fifteen days later to take command of the squadron. The following two years were filled with training exercises with the other members of the Asiatic Squadron, and goodwill visits to various ports in Asia. On January 3, 1898, Commodore George Dewey raised his flag on Olympia and assumed command of the squadron.
Манила шығанағы шайқасы
1 мамыр күні таңертең коммодор Дьюи — «Олимпия» кемесіндегі туымен — Манила шығанағына кіріп, контр-адмирал Патрисио Монтойо и Пасарон басқаратын испандық флотқа қарсы тұрды. Шамамен сағат 5:40-та Дьюи «Олимпия» капитанына: «Гридли, дайын болғанда атуға рұқсат бересің»,—деп бұйырды. Гридли лейтенант Стокли Морган басқаратын алдыңғы сегіз дюймдік зеңбірек мұнарасына атуға бұйрық берді, ал оң жақтағы сегіз дюймдік зеңбірек испандық флагман «Реина Кристинаға» шайқастың алғашқы оғын атып, қалған американдық соғыс кемелерін де атуға итермеледі. Испан кемелері мен жағалаудағы артиллериялықтар американдықтарға қарағанда әлдеқайда нашар дәлдікпен атып, шайқас тез арада бір жақты сипат алды. Алғашқы жетістіктен кейін Дьюи таңғы сағат 7:30 шамасында флагманында бес дюймдік оқ-дәрі азайғаны туралы хабарланған соң, барлық кеме экипаждарына екінші таңғы астық беруге бұйрық берді. Бұл хабар қате болып шықты — бес дюймдік қоймалар әлі де толы болған. Ол сол күні сағат 11:15-тен кейін шайқасты қайта бастауға бұйырды. Түске дейін Дьюи Монтойо эскадрильясын және жағалау батареяларын толығымен жойды, ал өз кемелері көбінесе зақымдалмады. Дьюи кемелерін Манилаға тікелей бекітіп, қаланың капитуляциясын қабылдады. «Олимпия» аймақта қалды және испандық күштерге қарсы құрлықтағы оқ ату арқылы армияға қолдау көрсетті. 1899 жылдың 20 мамырында Қытай жағалауына оралды. Ол келесі айға дейін сонда болды, содан кейін Суэц каналы мен Жерорта теңізі арқылы АҚШ-қа аттанды. Америка Құрама Штаттарына қайтып бара жатқанда кеме жеңістен кейін АҚШ-тың жаңа әлемдік беделін әлемдік держава ретінде көрсетуге тырысты. Франсис Бенджамин Джонстон Джордж Дьюи мен АҚШ Әскери-теңіз күштерінің суретін түсіру үшін шақырылды. Ол 1899 жылдың 5 тамызында кемеге мінген. Суреттерде американдықтардың кемедегі күнделікті өмірі бейнеленген және американдық империализмді жағымды жарықта көрсетуге бағытталған. Кеме 10 қазан күні Бостонға келді. «Олимпия» АҚШ-қа оралғаннан кейін оның офицерлері мен экипажына құрмет көрсетілді, ал кеме қайта боялып, алтынмен әшекейленген мұрындықпен безендірілді. 1903 жылдың наурыз-сәуір айларында ол және тағы төрт АҚШ Әскери-теңіз кемесі Гондурастағы әрекетке қатысты. 1906 жылдың 2 сәуірінен бастап ол АҚШ Әскери-теңіз академиясының мичмандарына оқу кемесі болды. Осы қызметінде ол үш жазғы оқу сапарын жүргізді: 1907 жылдың 15 мамырынан 26 тамызына дейін, 1908 жылдың 1 маусымынан 1 қыркүйегіне дейін және 1909 жылдың 14 мамырынан 28 тамызына дейін. Сапарлар арасында кеме резервке қойылды, алдымен Вирджиния штатының Норфолк қаласында, кейін Мэриленд штатының Аннаполис қаласында. 1912 жылдың 6 наурызында «Олимпия» Оңтүстік Каролина штатының Чарльстон қаласына келді. «Олимпия» 1918 жылдың 28 сәуірінде Ресейге бағытталған экспедициялық күшпен Чарльстоннан кетіп қалды. Бұрын Одақтас державалардың мүшесі болған Ресей азаматтық соғыстың ортасында Германиямен жеке бейбітшілік шарты жасады. 1918 жылдың 9 маусымында кеме Ресейдің Мурманск қаласына келді және бітімгершілік күшін орналастырды. 18 тамызда ол соғыс кезінде қашқан Балқан елдерінен келген босқындарды қайтаруға көмектесу үшін Қара теңізге бағытталды. 19 қыркүйекте Адриатика теңізінде болды, ал төрт күннен кейін Италия және Югославия күштері арасындағы инциденттің алдын алу үшін десант жасағын орналастыруға тура келді. Содан кейін ол 1920 жылдың 14 ақпанында Нью-Йоркіден шығып, Адриатикаға тағы бір рет баруға дайындалды. Бұл 1921 жылдың 25 мамырында кеме Чарльстонға оралғанда аяқталды. Келесі айда ол Атлант флотының оқу бөлімінің флагманы болды. Содан кейін ол шілде айында Армия мен Әскери-теңіз күштерінің бірлескен тәжірибелеріне қатысты, оның барысында бұрынғы неміс соғыс кемелері Вирджиния шығанағында батып кетті. Табут палубаға сыймағандықтан, ол ауа райы палубасына байланып, брезентпен жабылған. 1921 жылғы Атлант мұхитындағы дауыл маусымының бесінші тропикалық циклонына тап болғанда «Олимпия» кемесі. Дауыл кезінде көмірдің көп мөлшерде жұмсалуы кемені жеңілдетіп, оның құлауға бейімділігін күшейтті. Кейіннен «Олимпия» 1921 жылғы Тампа шығанағындағы дауылдың қалдықтарына тап болды. 9 қарашада Потомак өзенінің аузында «Олимпия» әскери кемесі және «Бернаду» эсминецтері Вашингтон әскери-теңіз кемежайына қарай жүзіп бара жатқанда қосылды. Қалдықтарды жағаға шығарғаннан кейін крейсерлер салют ретінде оқ атты. 1922 жылдың жазында ол мичмандарға арналған соңғы оқу сапарын жүргізді.
Сақтау
1922 жылдың 9 желтоқсанында Филадельфияда соңғы рет қызметтен босатылып, резервке қойылды. 1931 жылдың 30 маусымында кеме IX 40 ретінде қайта жіктелді. Алғашқыда «Олимпияны» жасанды рифке айналдыру туралы жоспарлар мұражайда қарастырылды, бірақ одан кейін бас тартылды. Бұл жоспарлар тоқтатылып, ISM кемені 31 желтоқсанға дейін әдеттегі сағаттар бойынша, содан кейін 2011 жылдың 31 наурызына дейін қысқартылған сағаттар бойынша ашық ұстауға келісті. АҚШ Әскери-теңіз күштері мұражайға кемені «жауапты түрде жоюға» рұқсат беруге дайын екенін мәлімдеді, бұл кемені басқа жерге беруге, металл тескісі ретінде сатуға немесе риф ретінде батыруға әкелуі мүмкін еді. Осыған байланысты, мұражай 2011 жылдың басында Әскери-теңіз күштері, Теңіз жүйелері басқармасы, Ұлттық саябақтар қызметі және Пенсильвания тарихи мұражай комиссиясымен крейсерді сақтау үшін қандай қадамдар жасауға болатынын анықтау үшін кеңес өткізді. Тек Пенсильвания, Калифорния, Оңтүстік Каролина және Вашингтоннан келісімдер алынды. 2011 жылдың 7 мамырында Ұлттық тарихи ескерткіштер қоры ұлттық қайырымдылық қорын құрды, осы арқылы түскен қаржыны уақытша және болашақта корпусты жөндеуге тікелей пайдалануға болады. ISM бастапқыда кемеден бас тартуға міндеттенгенімен, егер қаражат табылуы мүмкін болса, кез келген жөндеу жұмыстарын жүргізеді. 2014 жылдың сәуірінде ISM TAPP процесінің аяқталғанын жариялады, себебі кемеге ұзақ мерзімді шешім ұсына алатын ұйымды таба алмады. «Олимпия» Филадельфияда қалады және ISM оның ұзақ мерзімді сақталуы үшін 20 миллион долларлық ұлттық қаржы жинау науқанын бастауды жоспарлап отыр.
Сақтау жобалары: 2014 жылдан қазіргі уақытқа дейін
ISM кемелерді қалпына келтіруге деген міндеттемесін жаңартты және Ұлттық парк қызметінің, Пенсильвания тарихи және мұражай комиссиясының, Дженифер Прицкердің Тавани қорының және Герман С. Поллок қорының гранттарымен, сондай-ақ жеке қайырымдамалардың есебінен қаржыландырылған бірнеше сақтау жобаларына қатысты. Соңғы онжылдықта мұражай Олимпияны күтіп-ұстауға 10 миллион доллардан астам қаражат жұмсады. 2014 жылға дейінгі ең маңызды жөндеулердің қатарында 30 тонна асбест пен басқа да зиянды заттарды алып тастау, қауіпсіздік деңгейін арттыру және қажетті инженерлік есептеулер мен жоспарлау жұмыстарын жүргізу болды. 2015 жылы Олимпия Ұлттық парк қызметінің Теңіз мұрасы бағдарламасынан, оның ішінде 169 850,00 доллар көлеміндегі гранттарды алды, бұл нашарлап бара жатқан корпус тақталарын және палубадағы ақауларды уақытша жөндеу жұмыстарын жалғастыруға мүмкіндік берді. 2015 жылдың сәуір және тамыз айлары аралығында су сызығындағы корпустың 4 футтан 7 футқа дейінгі төрт бөлігі тазартылып, металл бөлігіне дейін тазаланды және керамикалық эпоксидпен және жаңа түпкі бояумен жабылды. Бұл үшін арнайы жасалған, суға батып тұратын мобильді коффердам қолданылды. 2017 жылы мұражай Олимпияның ескі өткелдерін оңай және қауіпсіз қолжетімділік үшін жаңартты, сигнал көпірін қалпына келтірді, адмирал мен капитанның люктерін жөндеді және тарихи орындықтардың, аспап сақтау шкафтарының және дастархан жайылған үстелдердің көшірмелерін жасады. 2017 жылы мұражай кемені құрғақ докқа қойып, корпусты толыққанды жөндеу үшін 20 миллион доллар жинауға бағытталған ірі ұлттық қайырымдалық науқанын бастайтынын жариялады. Қайта қалпына келтіру жұмыстары кемеге қолжетімділікті арттыру және Олимпияның мәдени және тарихи маңызы туралы халықты біліммен қамту мақсатын көздейтін үлкен жоспардың бір бөлігі болып табылады.