Кіріспе

Висмар (төменгі неміс тілінде: Wismer), ресми түрде Ганзалық Висмар қаласы (Hansestadt Wismar) – шамамен 43 000 тұрғыны бар, Солтүстік-Шығыс Германияның Мекленбург-Ворпомерн штатының алтыншы ірі қаласы және Росток, Шверин және Нойбранденбург қалаларынан кейін Мекленбургтың төртінші ірі қаласы. Бұл қала бұрынғы Шығыс Германиядағы Росток және Штральзунд қалаларынан кейінгі үшінші ірі порты болып саналды. Висмар Балтық теңізінің Висмар шығанағында, Висмар шығанағын үлкен Мекленбург шығанағынан бөліп тұратын Поэль аралының қарама-қарсы жағында орналасқан. Қала батыстағы Любек және шығыстағы Росток қалаларының арасында, ал штаттың астанасы Шверин қаласы оңтүстікте, Шверин көлінің жанында жатыр. Висмар Гамбург қалалық аймағының солтүстік-шығыс бұрышында орналасқан және Солтүстік-Батыс Мекленбург ауданының орталығы болып табылады. Қаланың табиғи портын мүйіс қорғайды. Висмар мен Поэль аралының арасында орналасқан Уолфиш аралы әкімшілік жағынан Висмар-Вендорф қалалық округіне қарасты. Висмардың 1226 жылы Генрих Борвин I құрғандығы айтылады, ол Мекленбург әулетінің өкілі болған, бұл славян тегінен тарайтын неміс әулеті, сонымен қатар Оботриттер немесе Никлотиттер деп те белгілі. 1259 жылы қала Ганза одағының құрамына кірді. Тарихы бойында қала әртүрлі неміс мемлекеттерінің және Швеция империясының билігінде болды. 1648 жылдан 1803 жылға дейін (де-юре 1903 жылға дейін, Швеция қалаға деген талаптарынан ресми түрде бас тартқанға дейін) Швецияның бір бөлігі болды, және қаланың осы швед кезеңі жыл сайын өткізілетін "Швеция мерекесімен" тойланады. 1815 жылдан 1918 жылға дейін Висмар Мекленбург-Шверин Ұлы Герцогтығының құрамында болды, кейін Мекленбург-Шверин еркін штатының құрамына кірді. Висмар – Ганза одағының ерекше өкілі, қаланың кірпіштен салынған готикалық құрылыстарымен және әдемі габельдік үйлермен ерекшеленеді. 2002 жылы тарихи ескі Стральзунд қаласымен бірге ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұралар тізіміне енгізілді. Висмарда Висмар қолданбалы ғылымдар университеті орналасқан, ол Мекленбург-Ворпомерн штатындағы тоғыз жоғары оқу орнының бірі. MV Werften Wismar компаниясымен қала MV Werften компаниясының үш круиздік кемелерді құрайтын орындарының бірі болып табылады (Росток және Штральзундпен бірге), ал кеме жасау залының биік ақ-көк құрылысы қаланың ірі жұмыс берушілерінің бірі болып саналады. Сент-Джордж, Сент-Николай және Сент-Мари шіркеулері, олардың тек мұнаралары ғана сақталған, Висмардың көкжиегін биіктеп тұрған үш маңызды діни нысан болып табылады.

Тарих

Елді мекеннің атауы алғаш рет 12 ғасырда Висемер, Висмар (1147, 1167), Виссемария (1229) деп тіркелген және, ықтимал, славян текті болуы мүмкін, бірақ соңында осы мәселе даулы болды. Висмардың шығу тегі Германияның Веймар қаласы сияқты, Батыс славян оботриттерінің аумағына жатады. Қаланың негізі қаланған нақты күні белгісіз. Висмардың 1229 жылға дейін сақталған ең көне құжатында қалалық құқықтары белгілі болған. 1301 жылы Висмар Мекленбург әулетінің билігіне қарады. 1259 жылы Висмар көптеген Балтық теңізінің қарақшыларына қарсы тиімді күресу үшін Любек және Ростокпен қорғаныс шарттамасына қосылды. Содан кейін Солтүстік Киелі Рим империясының көптеген қалалары сауда мен тауар айналымын үйлестіру және реттеуге байланысты ынтымақтастыққа келісті. Осы саясат Ганза одағының дамуына негіз болды. 13 және 14 ғасырларда Висмар гүлденген Ганза сауда орталығына және маңызды жүн өңдеу орталығына айналды. 1376 жылғы оба эпидемиясы кезінде шамамен 2000 тұрғыны қаза болса да, қала 16 ғасырға дейін салыстырмалы түрде өркендеді.

Швеция билігі кезінде

1648 жылы Вестфалия бейбіт шартымен Висмар Швецияның аумақтық бақылауына өтті. Висмар және Киелі Рим империясының басқа да иеліктерін сатып алу арқылы Швеция патшалары императорлық князьдер ретінде Императорлық диетада орын алуға құқылы болды. Висмар Висмар қаласының және Под және Нойклостер округтерінің әкімшілік орталығы болды, ал 1653 жылдан бастап Фюрстенхоф (принц соты) Киелі Рим империясындағы барлық швед иеліктері үшін жоғарғы сот ретінде қызмет етті. Висмардың бекіністері фельдмаршал Эрик Дальбергтің қадағалауымен тиімді, жан-жақты қорғаныс жүйесіне айналды. Осы бекіністердің қалдықтары, басқа орындармен қатар, ескі қала қабырғасының шығысында орналасқан «Линденгартенде» сақталған. Скандинавия соғысы кезінде 1675 жылы қала Дания әскерлерімен қоршалып алынып, жаулап алынды. 1803 жылы Швеция қала мен иелігін 1,258,000 Риксдалерге Мекленбург Ұлы Герцогтығына өткізді, бірақ 100 жылдан кейін қайта сатып алу құқығын өзінде қалдырды. Швецияның осы шартты құқығын ескере отырып, Висмар 1897 жылға дейін Мекленбург-Шверин диетасында өкілдік етілмеді. 1903 жылы Швеция қалаға қатысты барлық талаптарынан ресми бас тартты. Висмар әлі де өзінің ескі артықшылықтарының бірнеше белгілерін сақтап келеді, соның ішінде өз туын көтеру құқығын.

20 ғасыр

XIX ғасырдың соңында Висмардың ең маңызды өндірістік салалары темір және болат өндірісі, шатыр қаптамасы, асфальт, қағаз және машина жасау өнеркәсібі болды. Халықаралық теңіз саудасы жергілікті портта жүргізілді, ол кемежайларға жеткілікті тереңдігімен кемелерді қабылдауға мүмкіндік берді. Экспортқа астық, майлы тұқымдар және сары май кірді, ал көмір, ағаш және темір импортталды. 1881 жылдың 14 мамырында Рудольф Карштадт өзінің алғашқы дүкенін (Tuch, Manufaktur und Konfektionsgeschäft) – қазіргі танымал Карштадт дүкендер желісін Висмарда ашты. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде бұл жерде нацистік Бюцво Дрейберген түрмесінің мәжбүрлі еңбек лагері орналастырылған. Висмар одақтастардың әуе шабуылынан қатты зардап шегіп, қирады. Соғыстың соңында Еуропада Кеңес және басқа одақтас әскерлерінің арасындағы шекаралық аймақ ретінде Висмар 1945 жылдың 2 мамырында британдық 6-шы әуедесанттық дивизияның 1-ші канадтық парашюттік батальоны тарапынан, Джеймс Хилл басшылығымен, «Eclipse» операциясы аясында басып алынды. 1945 жылдың 7 мамырында британдық фельдмаршал Монтгомери мен кеңес маршалы Константин Рокоссовский Висмарда кездесті. Ялта конференциясының оккупациялық аймақтар туралы келісімдеріне сәйкес, 1945 жылдың 1 шілдесінде Висмар Германияның Кеңес оккупациялық аймағының құрамына кірді, британдық әскерлер шегінісіп, кеңес әскерлері аймақты бақылауға алды. 1949 жылдан 1990 жылға дейін Германия Демократиялық Республикасы кезінде Висмар Ростоктан кейін Шығыс Германияның екінші ірі портына айналды және кеме жасау өнеркәсібін дамытты. ГДР үкіметі соғыс кезінде қатты зардап шеккен жергілікті шіркеулер мен тарихи ескерткіштерді қалпына келтіруге уәде бергенімен, бұл міндеттеме көбінесе орындалмады. 1990 жылы Германияның қайта бірігуінен кейін шіркеулер мен қала орталығындағы барлық тарихи ғимараттар қалпына келтірілді, ал Висмар және Штральзундтың (шығысқа қарай) ескі қалалары ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді. 2011 жылы Висмар Солтүстік-Батыс Мекленбург ауданының орталығы болды.

Висмар өнер мен әдебиетте

Висмар (аты "Висборг" деп өзгертілді) 1922 жылғы "Носферату (Носферату: қорқынышты симфония)" үнсіз фильмінің түсірілген орны болды. Ф. В. Мурнау режиссерлік еткен және вампир граф Орлок рөлін Макс Шрек сомдаған бұл неміс экспрессионистік қорқынышты фильмнің бір бөлігі Висмарда түсірілді. Түсірілім 1921 жылдың шілдесінде Висмарда сыртқы түсірілімдермен басталды. Висборг көрісінің кіріспе кадры ретінде Висмар базарынан Мариенкирхе (Санкт-Мария шіркеуі) мұнарасынан түсірілген Wasserkunst Wismar (су құбыры) суреті пайдаланылды. Басқа да түсірілім орындарына Вассертор (Су қақпасы), Сент-Николас шіркеуінің оңтүстік жағы, Heilig Geist Kirche (Киелі Рух шіркеуі) және портовый аймақ кірді. Висмар Вернер Герцогтың 1979 жылғы "Носферату, Фантом дер Нахт" қайта түсірілімінің де отаны болды. Алайда Герцог Висмарда түсіре алмағандықтан, өндірісін Нидерландыдағы Делфт және Схидам қалаларына көшірді. 2000 жылғы Э. Элиас Мерхиге режиссерлік еткен "Вампирдің көлеңкесі" метафикциялық қорқынышты фильмі де 1922 жылғы үнсіз фильмінің түсірілімін бейнелейді және Висмарда өтеді.