Киель қаласы: Германияның теңіздік орталығы және тарихы
Kiel
Киель қаласы – Германияның Хольштейн-Шлезвиг аймағының астанасы. Теңіз саудасының маңызды орталығы, жыл сайынғы Kiel Week жарысымен және тарихи оқиғаларымен танымал.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Германия қаласы, Шлезвиг-Гольштейннің астанасы.
German city, capital of Schleswig Holstein
Киль – 246,243 тұрғыны бар Солтүстік Германияның Шлезвиг-Гольштейн штатының астанасы және ең көп халқы бар қаласы (2021). Киль Гамбургтен шамамен солтүстікке қарай, ал Дания шекарасынан оңтүстікке қарай шамамен бірдей қашықтықта орналасқан. Балтық теңізінің оңтүстік-батыс жағалауындағы Ютланд түбегінің оңтүстік-шығысындағы географиялық орналасуының арқасында Киль Германияның маңызды теңіз орталықтарының біріне айналды, ол түрлі халықаралық желкенді жарыстармен танымал, соның ішінде жыл сайынғы Киль аптасы – әлемдегі ең ірі желкенді жарыс. Киль Киль бүлігімен де белгілі, онда теңізшілер Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңғы апталарында британдық флотқа қарсы әрекет етуге дайындалудан бас тартып, Германия революциясын тудырды, ол Кайзердің тақтан басқанына және Веймар Республикасының құрылуына әкелді. 1936 және 1972 жылғы жазғы Олимпиада ойындарының желкен спорты жарыстары Киль шығанағында өтті. Киль сонымен қатар Германия теңіз күштерінің Балтық флотының дәстүрлі орны болды және қазіргі күні де жоғары технологиялық кеме жасау орталығы болып табылады. Киль қаласында Киль университетінің GEOMAR – Гельмгольц мұхитты зерттеу орталығы орналасқан. Киль, Киль фьордында (Kieler Förde) және әлемдегі ең қызықты жасанды су жолы – Киль каналында (Nord Ostsee Kanal) орналасқандықтан, маңызды теңіз көлігі торабы болып табылады. Бұл жерден Швеция, Норвегия, Литва және басқа елдерге жолаушылар паромдары қатынайды. Сонымен қатар, Киль порты Балтық теңізінде круиздік кемелердің танымал бағыты болып табылады. Кильдің жазба тарихы 13 ғасырда басталды. Одан бұрын, VIII ғасырда, ол Данияның ауылы болған. 1864 жылға дейін Дания оны жеке одақпен басқарды. 1866 жылы қала Пруссияға қосылды, ал 1871 жылы Германияның құрамына кірді. Киль 2006 жылы Еуропаның жасыл астанасы сыйлығын тағайындаушы қалалардың бірі болды. 2005 жылы Кильдің жан басына шаққандағы ЖІӨ 35,618 евроны құрады, бұл Германияның ұлттық орташа көрсеткішінен және Еуропалық Одақтың орташа көрсеткішінен 159% жоғары.
Kiel is the capital and most populous city in the northern German state of Schleswig Holstein, with a population of 246,243 (2021). Kiel lies approximately north of Hamburg, and about the same distance south of the Danish border. Due to its geographic location in the southeast of the Jutland peninsula on the southwestern shore of the Baltic Sea, Kiel has become one of Germany's major maritime centres, known for a variety of international sailing events, including the annual Kiel Week, which is the biggest sailing event in the world. Kiel is also known for the Kiel Mutiny, when sailors refused orders to prepare to engage the British Navy in the last weeks of World War I, sparking the German Revolution which led to the abdication of the Kaiser and the formation of the Weimar Republic. The Olympic sailing competitions of the 1936 and the 1972 Summer Olympics were held in the Bay of Kiel. Kiel has also been one of the traditional homes of the German Navy's Baltic fleet, and continues to be a major high tech shipbuilding centre. Located in Kiel is the GEOMAR – Helmholtz Centre for Ocean Research Kiel at the University of Kiel. Kiel is an important sea transport hub, thanks to its location on the Kiel Fjord (Kieler Förde) and the busiest artificial waterway in the world, Kiel Canal (Nord Ostsee Kanal). A number of passenger ferries to Sweden, Norway, Lithuania and other countries operate from here. Moreover, today Port of Kiel is a popular destination for cruise ships touring the Baltic Sea. Kiel's recorded history began in the 13th century. Before then, in the eighth century, it was a Danish village. Until 1864 it was administered by Denmark in personal union. In 1866 the city was annexed by Prussia and in 1871 it became part of Germany. Kiel was one of the founding cities of the original European Green Capital Award in 2006. In 2005 Kiel's GDP per capita was €35,618, which is well above Germany's national average, and 159% of the European Union's average.
Орта ғасырлар
Киль фьорды мен Киль ауылы, шабуыл жасаған жерді отарлауды көздеген викингтердің соңғы қонысы болған болуы мүмкін. Олар көп жылдар бойы неміс тілді ауылдарда қоныстанды. Бұған фьордтың географиясы және сәулеті куә. Киль қаласы 1233 жылы Холштейн графы Адольф IV-нің Holstenstadt tom Kyle ретінде құрылды, ал 1242 жылы Адольфтің үлкен ұлы Иоанн I Шауенбургтік Кильге Любек қала құқықтарын берді. Холштейн графтығының (кейін герцогтығының) астанасы Киль 1284 жылдан бастап, 1518 жылы қарақшыларды бағып-қақпағандықтан Ганза лигасынан шығарылғанға дейін оның мүшесі болды. 1431 жылы алғаш рет өткізілген Килер Умшлаг (сауда жәрмеңкесі) Шлезвиг-Гольштейндегі тауарлар мен ақшаның орталық сауда орталығына айналды. Ол шамамен 1850 жылдан бастап төмендеп, 1900 жылы тоқтады. ХХІ ғасырдың басында қайта жандандырылды.
Kiel Fjord and the village of Kiel was probably the last settled by Vikings who wanted to colonise the land that they had raided. For many years they settled in German speaking villages. This is evidenced by the geography and architecture of the fjord. The city of Kiel was founded in 1233 as Holstenstadt tom Kyle by Count Adolf IV of Holstein, and granted Lübeck city rights in 1242 by Adolf's eldest son, John I of Schauenburg. As a part of Holstein, Kiel belonged to the Holy Roman Empire and was situated only a few kilometres south of the Danish border. The capital of the county (later duchy) of Holstein, Kiel was a member of the Hanseatic League from 1284 until it was expelled in 1518 for harbouring pirates. The Kieler Umschlag (trade fair), first held in 1431, became the central market for goods and money in Schleswig Holstein. It began to decline c. 1850 and ceased in 1900. It was revived in the early 21st century.
Қазіргі заман
Киль университеті 29 қыркүйекте 1665 жылы Гольштейн-Готторп герцогы Кристиан Альбертпен құрылды. Онда Теодор Моммсен, Феликс Якоби, Ханс Гайгер және Макс Планк сияқты бірқатар маңызды ғалымдар оқыды немесе сабақ берді. 1773 жылдан 1864 жылға дейін қала Дания патшасына қарасты болды. Алайда, король Холштейнді Киелі Рим империясының феодалы ретінде тек жеке одақ арқылы басқарғандықтан, қала Данияның бір бөлігі ретінде тіркелмеді. Осылайша Киль Германияға қарасты болды, бірақ оны Дания патшасы басқарды. 1806 жылы империя жойылғанмен, Дания патшасы Кильді тек Холштейн герцогы лауазымы арқылы басқаруды жалғастырды, ол 1815 жылы Германия Конфедерациясының мүшесі болды. 1848 жылы Шлезвиг пен Холштейн Данияға қарсы көтерілгенде (Бірінші Шлезвиг соғысы), Киль 1850 жылы Дания жеңісіне дейін Шлезвиг-Гольштейннің астанасы болды. 1864 жылы Екінші Шлезвиг соғысы кезінде Киль және Шлезвиг пен Холштейн герцогтіктерінің қалған бөлігі Австрия империясы мен Пруссия Корольдігінің Германия Конфедерациясы одағына бағынды. Соғыстан кейін Кильді австриялықтар да, пруссиялықтар да қысқа уақытқа басқарды, бірақ 1866 жылғы австро-пруссиялық соғыс Шлезвиг-Гольштейн провинциясының құрылуына және Кильдің 1867 жылы Пруссияға қосылуына әкелді. 1865 жылы 24 наурызда король Вильгельм I Пруссияның Балтық теңізі флотын Данцигтің (Гданск) орнына Кильге орналастырды. Кильдегі Императорлық кеме жасау зауыты 1867 жылы қалада құрылды. 1871 жылы Пруссияның Вильгельм I Германия империясының императоры Вильгельм I болған кезде, ол Киль мен Вильгельмшафенді Рейхскригсхафен ("Императорлық соғыс порттары") деп атады. Кильдің беделді яхт клубы 1887 жылы Пруссияның ханзадасы Генрихтің қамқорлығымен құрылды. Император Вильгельм II 1891 жылы оның коммодоры болды. Германияның негізгі әскери-теңіз базасы ретінде жаңа рөліне байланысты Киль келесі жылдары өте тез өсіп, 1864 жылы 18 770-тен 1910 жылы шамамен 200 000-ға дейін жетті. Ескі қала орталығы мен басқа да айналасы өсіп келе жатқан қаланы қамтамасыз ету үшін тегістеліп, қайта жаңартылды. Киль трамвай желісі 1881 жылы ашылды, Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін 10 желіге дейін кеңейтілді. Кильде 1918 жылдың соңында неміс революциясына әкелген теңізшілердің көтерілісі болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталар алдында Кильдегі неміс флотына Корольдік теңіз флотымен соңғы үлкен шайқасқа шығуға бұйрық берілді. Бұл соғыс нәтижесіне ешқандай әсер етпейтін, өзін-өзі өлтіру миссиясы деп ойлаған теңізшілер жоғалтатын ештеңе жоқ деп шешті және бұйрықтарға мойынсұнудан бас тартты. Олар Кильді басып алып, солтүстік Германияның басқа порттарына тарады, бұл монархияны жоюға және Веймар республикасын құруға әкелген революцияны тудырды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Киль Германияның ірі әскери-теңіз базаларының бірі және кеме жасау орталықтарының бірі болды. Сонымен қатар, жергілікті өнеркәсіп үшін құл еңбек лагері де болды. Кеме порттарының бірі және су асты кемелерін өндіру орны болғандықтан, Киль осы кезеңде одақтастар тарапынан қатты бомбаға ұшырады. Бомбалау қалған ескі қаланың 80% -дан астамын, орталық тұрғын үй аудандарының 72% -ын және өнеркәсіптік аймақтардың 83% -ын жойды. 1944 жылдың 23-24 шілдесінде RAF бомбалау кезінде Люфтваффе ұшақтары Кильге шабуыл жасаған негізгі күштің орнына қалжың (яғни, алдау) күшін ұстауға тырысты, ал үш күн бойы су болмады; пойыздар мен автобустар сегіз күн бойы жүрмеді және үш апта бойы тамақ пісіруге газ болмады. 1945 жылдың 20 ақпаны мен 20 сәуір аралығында порт аймағына бірнеше рет бомбалау соққылары жасалды, олар көптеген U- қайықтарын және сол кезде әлі де жүзіп жүрген бірнеше ірі әскери кемелерді (круизерлер Hipper, Scheer және Köln) ойдағыдай жойды. Қала батыс одақтастарға арналған Германияның Люнебург Heath-те берілген тоқтау сызығынан тыс болса да, оны және оның портын, оның ғалымдарын және каналды 1945 жылы 5 мамырда майор Тони Хибберт бастаған британдық Т-көсірі басып алды. Бұл қаланы советтердің басып алуына жол бермеді, батыс одақтастары Ялта келісімін бұза отырып, Германиядан Данияға қарай алға жылжиды деп күтті. Соғыстан кейін басқа да қатты бомбаланған неміс қалалары сияқты, қала да қайтадан қалпына келтірілді. 1946 жылы Киль Шлезвиг-Гольштейннің үкімет орталығы болып тағайындалды, ал ол 1952 жылы ресми түрде мемлекеттің астанасы болды. Бүгінде Киль Германияның маңызды теңіз орталығы болып табылады, онда жоғары технологиялық кеме құрылысы, су асты кемелері құрылысы және Еуропадағы теңіз ғылымдары саласындағы үш жетекші институттың бірі – IFM GEOMAR орналасқан. Скандинавия және Литваға жүйретін тұрақты паромдар, сондай-ақ әлемдегі ең ірі жарыс ісшарасы – Киль апталығы (Kieler Woche) неміс тілінде және Киль регатасы ағылшын тілінде. Кильдегі Umschlag фестивалі де 1975 жылдан бері қайтадан өткізіліп келеді. Кильде ірі қызмет көрсету секторы және Киль университеті, мемлекеттегі ең ескі, ірі және беделді университет сияқты бірқатар зерттеу институттары орналасқан.
The University of Kiel was founded on 29 September 1665 by Christian Albert, Duke of Holstein Gottorp. A number of important scholars, including Theodor Mommsen, Felix Jacoby, Hans Geiger and Max Planck, studied or taught there. From 1773 to 1864, the town belonged to the king of Denmark. However, because the king ruled Holstein as a fief of the Holy Roman Empire only through a personal union, the town was not incorporated as part of Denmark proper. Thus Kiel belonged to Germany, but it was ruled by the Danish king. Even though the empire was abolished in 1806, the Danish king continued to rule Kiel only through his position as Duke of Holstein, which became a member of the German Confederation in 1815. When Schleswig and Holstein rebelled against Denmark in 1848 (the First Schleswig War), Kiel became the capital of Schleswig Holstein until the Danish victory in 1850. During the Second Schleswig War in 1864, Kiel and the rest of the duchies of Schleswig and Holstein were conquered by a German Confederation alliance of the Austrian Empire and the Kingdom of Prussia. After the war, Kiel was briefly administered by both the Austrians and the Prussians, but the Austro Prussian War in 1866 led to the formation of the Province of Schleswig Holstein and the annexation of Kiel by Prussia in 1867. On 24 March 1865 King William I based Prussia's Baltic Sea fleet in Kiel instead of Danzig (Gdańsk). The Imperial shipyard Kiel was established in 1867 in the town. When William I of Prussia became Emperor William I of the German Empire in 1871, he designated Kiel and Wilhelmshaven as Reichskriegshäfen ("Imperial War Harbours"). The prestigious Kiel Yacht Club was established in 1887 with Prince Henry of Prussia as its patron. Emperor Wilhelm II became its commodore in 1891. Because of its new role as Germany's main naval base, Kiel very quickly increased in size in the following years, from 18,770 in 1864 to about 200,000 in 1910. Much of the old town centre and other surroundings were levelled and redeveloped to provide for the growing city. The Kiel tramway network, opened in 1881, had been enlarged to 10 lines, with a total route length of , before the end of the First World War. Kiel was the site of the sailors' mutiny which led to the German Revolution in late 1918. Just before the end of the First World War, the German fleet stationed at Kiel was ordered to sail out for a last great battle with the Royal Navy. The sailors, who thought of it as a suicide mission which would have no effect on the outcome of the war, decided they had nothing to lose and refused to obey orders. They took over Kiel and then spread out to other north German ports, sparking the revolution which led to the abolition of the monarchy and the creation of the Weimar Republic. During the Second World War, Kiel remained one of the major naval bases and shipbuilding centres of the German Reich. There was also a slave labour camp for the local industry. Owing to its status as a naval port and as production site for submarines, Kiel was heavily bombed by the Allies during this period. The bombing destroyed more than 80% of the remaining old town, 72% of the central residential areas, and 83% of the industrial areas. During the RAF bombing of 23/24 July 1944, Luftwaffe fighters tried to intercept the spoof (i. e. decoy) force instead of the main force attacking Kiel, and there was no water for three days; trains and buses did not run for eight days and there was no gas available for cooking for three weeks. There were several bombing raids of the port area during the period 20 February – 20 April 1945 which successfully eliminated many U boats, and the few large warships (cruisers Hipper, Scheer, and Köln) still afloat at that time. Although the town was beyond the stop line set for the western Allies in the German surrender at Lüneburg Heath, it and its port, its scientists, and the canal were seized by a British T Force led by Major Tony Hibbert on 5 May 1945. This forestalled capture of the town by the Soviets, whom the western Allies expected to advance from Germany to Denmark in violation of the Yalta agreement. Like other heavily bombed German cities, the city was rebuilt after the war. In 1946, Kiel was named the seat of government for Schleswig Holstein, and it officially became the state's capital in 1952. Today, Kiel is once again an important maritime centre of Germany, with high tech shipbuilding, submarine construction and one of the three leading institutions in the field of marine sciences in Europe, the IFM GEOMAR. Regular ferries to Scandinavia and Lithuania, as well as the largest sailing event in the world called the Kiel Week (Kieler Woche) in German and The Kiel Regatta in English. The Kieler Umschlag is another festival, which has been taking place again since 1975. Kiel is also home to a large service sector and a number of research institutions including the University of Kiel, which is the oldest, largest, and most prestigious university in the state.
Климат
Кильдің теңіздік климаты бар (Кёппен климаттық жіктелімі бойынша Cfb).
Kiel has an oceanic climate (Cfb in the Köppen climate classification).
Аудандар
Кильде шамамен 40 аудан бар, бірақ стандартты бөлініс жоқ. Аудантар дәстүрлі түрде 30 шағын ауданға (Stadtteile) топтастырылған. Тағы бір, жақындағы құрылым аудандарды 18 әкімшілік ауданға (Ortsteile) біріктіреді. Қалада 25 сайлау округі бар. Халық саны бойынша ең ірі аудандар – Гаарден (23 000), Меттенхоф (20 000) және Элмшенхаген (17 000). Фиордтың оңтүстік жағында орналасқан Гаарден – дәстүрлі жұмысшы табының ауданы, бұрын негізінен кеме жасаушылардың мекені болған. Меттенхоф – 1960-1970 жылдары қаланың батыс шетінде салынған ірі тұрғын үй кешені (серіптес қала). Қала орталығынан солтүстікке қарай орналасқан Дюстернбрук, Шревентейх, Равенсберг және Блюхерплац аудандары 19 ғасырға тән көптеген ғимараттармен, виллалармен және ағаштармен көмкерілген көшелермен танымал. Шлезвиг-Гольштейн штатының мемлекеттік кеңселері, министрліктері мен парламенті де негізінен осы аудандарда, әсіресе Дюстернбрукта орналасқан. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қаланың орталық бөліктеріне тиген ауыр зиянға қарағанда, тұрғын үй аудандарының көп бөлігі қирап қалған жоқ. Сондықтан Кильдің заманауи стильдегі орталық қаласы мен Кильдің тарихи және сәнді тұрғын үй аудандары архитектуралық тұрғыдан өзгеше. Қаланың орталық бөлігін жақсарту және салу жөніндегі ірі жоспарлар бар, олар жақсы жаяу жолдар, жағалауға ыңғайлы қол жеткізу және көрініс, сондай-ақ жалпы эстетикалық жағынан тартымды орын құруды көздейді. Бұл жоспарлардың ең маңыздысы – «Клейн Киль каналы», бұл жол инфрақұрылымы үшін толтырылған тарихи каналды қайта жаңарту жобасы, ол келесі бірнеше жылда іске асырылуы тиіс.
Kiel has about 40 districts, but there is no standard division. The districts are traditionally grouped into 30 boroughs (Stadtteile). Another, more recent structure summarizes the districts in 18 political districts (Ortsteile). The city has 25 electoral districts. The biggest districts, by population, are Gaarden (23,000), Mettenhof (20,000) and Elmschenhagen (17,000). Gaarden, located at the southern end of the fjord, is a traditional working class district that used to be home to mainly shipyard workers. Mettenhof is a large housing estate (satellite town) that was built in the 1960s and 1970s on the western outskirts of the city. The city districts of Düsternbrook, Schreventeich, Ravensberg and Blücherplatz, north of the city centre, are popular places to live with many 19th century buildings, villas and tree lined streets. The government offices, ministries and parliament of the state of Schleswig Holstein are also mainly based in these neighbourhoods, particularly Düsternbrook. In contrast to the heavy bomb damage inflicted on the central parts of the city during the Second World War, most of the residential areas were not severely damaged. Hence, Kiel's more modern style inner city and Kiel's more historic/elaborate residential areas stand in architectural contrast to one another. There are plans for large scale improvement and building efforts for the inner city, providing better pavements, better access to and view of the waterfront, and a generally more attractive feel to the place. These plans, most notably the "Kleiner Kiel Kanal", a restoration of a historic canal that was filled in to make place for road infrastructure, are to be implemented in the next few years.
Негізгі көрікті жерлер
Қаладағы ең көне ғимарат – 13 ғасырдағы Әулие Николай шіркеуі, оның алдында Эрнст Барлахтың «Geistkämpfer» атты мүсіні орналасқан. Киль – Шлезвиг-Гольштейннің ең ірі қаласы, сондықтан Кильдің сауда ауданы үлкен қызығушылық тудырады және алдағы жылдары одан әрі жақсарту және жаңарту жұмыстары жоспарлануда. Кильдегі Холстенштрассе (Холстен көшесі) – Германиядағы ең ұзын сауда көшелерінің бірі. 1911 жылы салынған Ратуша (қалалық әкімшілік ғимараты) жұмыс істейтін патернастер лифтісімен жабдықталған, ал оның мұнарасының дизайны Венециядағы біріне негізделген. Оның алдындағы алаң көлмен және Киль опера үйімен (Opernhaus Kiel) шектеледі. Қала орталығында Schrevenpark сияқты бірнеше көлдер мен саябақтар бар. Екі ботаникалық бақ бар: Ескі ботаникалық бақ және Кильдегі Христиан Альбрехт университетінің ботаникалық бағы (немесе Жаңа ботаникалық бақ). Киль теңізге жақын орналасқандықтан, Кильдің солтүстігіндегі Strande, Kiel Schilksee, Möltenort және Laboe сияқты жағажайлар көктем мен жаз айларында да танымал. Киль апталығы, ағылшын тілінде Киль регатасы деп те аталады, әлемдегі ең ірі желкендік регата және жыл сайын маусымның соңғы толық аптасында өтеді. Бұл парадқа әртүрлі дәуірлердегі мыңдаған қайықтар мен кемелер қатысады. Киль апталығы – фестиваль, халықтық той және жәрмеңке, сондай-ақ теңіз іс-шарасы. Суреткерлік ортада бірнеше яхта және желкендік клубтар бар. Кильде зоологиялық, геологиялық, тарихи, көркем өнер, өнеркәсіптік және әскери мұражайларды қоса алғанда, бірқатар мұражайлар бар. Ерекше атақты Stadt und Schifffahrtsmuseum Warleberger Hof (Қала және теңіз мұражайы) Museen am Meer қауымдастығына кіреді. 16 ғасырға дейінгі сәулет өнері мен боялған штукатуркамен әшекейленген тарихи бөлмелерді сақтаумен қатар, мұражай 19 және 20 ғасырлардағы қалалық және мәдени экспонаттарды ұсынады. Кильдегі карнавал тарихы ерекше қызығушылық тудырады. Кильдің халқы 247 000 адамды құрайды. 1946 жылы Киль Шлезвиг-Гольштейн штатының астанасы болған кезде оның халқы шамамен 214 000 адамды құрады. Киль – теңіз жағалауында орналасқан ең ірі неміс қаласы және теңіз жағалауында орналасқан жалғыз штат астанасы. 1950 жылдары Киль, өзінің теңіз портымен, әскери-теңіз күштерінің өкілдерін тартты. Киль халқының ең көп саны 1973 жылы 273 000 адамды құрады. Содан бері халық саны азайды. Көптеген адамдар бұл қаладан көшіп кетті, Киль өте кедейленіп, сол кезде жұмыссыздықпен күресті. Киль қазір университеттері мен белсенді теңіз станциялары бар қала, бұл көптеген жас студенттер мен теңізшілерді Кильге тартады. Рет Ұлттық Халық (2022 жылғы 31 желтоқсан) 1 4,8102 4,4303 3,5584 2,2405 2,0956 1,3557 1,2878 1,0159 83510 693
The oldest building in the city is the 13th century Church of St. Nicholas, which has a sculpture by Ernst Barlach in front of it called Geistkämpfer. Kiel is Schleswig Holstein's largest city, and therefore Kiel's shopping district is a major attraction, and will see further improvement and renovation efforts in the upcoming years. Kiel's Holstenstraße (Holsten Street) is one of the longest shopping streets in Germany. The Rathaus (Town Hall), which was built in 1911, has an operating paternoster lift and the design of its tower was based on one in Venice. The square in front of it is bordered by a lake and the Opernhaus Kiel (Kiel Opera House). There are also a number of lakes and parks in the city centre, such as Schrevenpark. There are two botanical gardens, the Old Botanical Garden and the Botanischer Garten der Christian Albrechts Universität zu Kiel (or New Botanical Garden). As Kiel is situated near the sea, the beaches to the north of Kiel, such as Strande, Kiel Schilksee, Möltenort and Laboe, are also popular places to visit in spring and summer. Kiel Week, also known in English as the Kiel Regatta, is the largest sailing event in the world and takes place every year in the last full week in June. Many thousands of boats and ships of all kinds and eras take part in the parade. Kiel Week is also a festival, Volksfest and fair as well as a maritime event. There are a number of yachting and sailing clubs in picturesque settings. Kiel also features a number of museums, including zoological, geological, historical, fine art, industrial and military museums. Notable is the Stadt und Schifffahrtsmuseum Warleberger Hof (City and Maritime Museum), which belongs to the association Museen am Meer. In addition to preserving architecture from the 16th century and historic rooms with painted stucco ceilings, it displays urban and cultural exhibits of the 19th and 20th centuries. Particularly intriguing is the history of the carnival in Kiel. Kiel has a population of 247,000. In 1946, when Kiel became the capital of Schleswig Holstein state, it had about population of 214,000. Kiel is not only the largest German city located on the sea, but the only state capital located on the sea. In the 1950s Kiel, with its marine port, attracted members of the navy. Kiel had its highest peak of population in 1973 at 273,000. The population declined since then. Many people moved away from this city and Kiel became very poor and had a big problems with unemployed people at that time. Kiel is now a city with universities and active marine stations which attracts many young students and marines to Kiel. RankNationalityPopulation (31 Dec. 2022)1 4,8102 4,4303 3,5584 2,2405 2,0956 1,3557 1,2878 1,0159 83510 693
Спорт
Кильде көптеген спорттық нысандар бар, ең танымалсы – Вундерин Арена (бұрын Балтық теңізі залы немесе Остсихале деп аталған), ол әлемдегі ең табысты командалық гандбол клубтарының бірі және бірнеше рет Германия чемпионы атанған THW Kiel клубының үй аренасы. Қазіргі уақытта Кильде Бундеслига футбол клубы жоқ, бірақ 2. Бундеслигада ойнайтын "Холштейн Киль" клубы "Холштейн стадионында" өнер көрсетеді.
There are a number of sports venues in Kiel, most notably the Wunderino Arena (formerly known as Baltic Sea Hall or Ostseehalle), which is the home ground of one of the most successful team handball clubs in the world and multiple German champion, THW Kiel. There is currently no Bundesliga football club in Kiel, but 2. Bundesliga side Holstein Kiel plays at Holstein Stadion.
Білім беру және ғылыми зерттеулер
Киль университеті (немісше: Christian Albrechts Universität) 1665 жылы герцог Кристиан Альбрехт құрған. Ол Шлезвиг-Гольштейннің жалғыз толыққанды университеті болып табылады, онда шамамен 25 000 студент оқиды. Киль университетімен байланысты басқа да тәуелсіз ғылыми-зерттеу мекемелері бар, мысалы, Германияның Ұлттық экономика кітапханасы – Экономика жөніндегі Лейбниц ақпараттық орталығы, Киль әлемдік экономика институты, GEOMAR Гельмгольц мұхитты зерттеу орталығы Киль және су дыбысы мен геофизика бойынша Бундесвердің ғылыми-зерттеу институты. Бұлардан басқа Кильде Фаххохсшуле (1969 жылы құрылған) және Мутезиус өнер мектебі (1907 жылы құрылған) сияқты басқа да білім беру мекемелері бар. Мурманн мектебінің жаһандық басқару және экономика бағдарламасы мен Multimedia Campus Kiel жобалары сәтсіз аяқталды. Шлезвиг-Гольштейн экономика академиясы Berufsakademie-дегі біліктілікті арттырумен қатар экономистер, бизнес-ақпарат мамандары және өнеркәсіп инженерлері үшін екі дипломды оқу курстарын ұсынады. Ведомстволық ғылыми-зерттеу институты ретінде 2004 жылы басқа мекемелермен бірге Макс Рубнер институтына қосылған сүт өнімдерін зерттеу жөніндегі федералды институт ерекше аталады. Штат астанасы Киль Макс Планк қоғамының корпоративтік демеуші мүшесі болып табылады. Германия Республикасының ең көне ғылыми-зерттеу институты ARGE SH-нің бас кеңсесі Кильде орналасқан. Кильде он екі гимназия бар, олардың ішіндегі ең көнесі – 1320 жылы гуманистік гимназия ретінде құрылған Килер Гелертенсхулесі. Басқа орта мектептердің ішінде Эльмшенхаген гимназиясы және табиғи ғылымдарға бағытталған Макс Планк мектебі бар. Қала аумағында көптеген жалпы білім беретін мектептер, сондай-ақ жеке мектептер бар.
The University of Kiel (German: Christian Albrechts Universität) was founded by Duke Christian Albrecht in 1665. It is the only full university of Schleswig Holstein, with about 25.000 students. Partly linked to the University Kiel are other independent research facilities such as the German National Library of Economics – Leibniz Informationcenter for Economy, the Kiel Institute for the World Economy, the GEOMAR Helmholtz Centre for Ocean Research Kiel and the research institute of the Bundeswehr for water sound and geophysics. Besides these there are other educational institutions such as the Fachhochschule Kiel (founded in 1969) and the Muthesius School of Arts (founded in 1907). The projects Murmann School of Global Management and Economics and Multimedia Campus Kiel were ultimately unsuccessful. The Wirtschaftsakademie Schleswig Holstein offers besides advanced training at the Berfusakademie dual study courses for economists, business information specialists and industrial engineers. Noteworthy as departmental research institute is the federal institute for dairy research which was merged into the Max Rubner Institut together with other institutions in 2004. The state capital Kiel is a corporative sponsoring member of the Max Planck Society. The ARGE SH, the oldest research institution of the republic of Germany, has its headquarters in Kiel. There are twelve gymnasiums in Kiel, of which the Kieler Gelehrtenschule, founded in 1320 as a humanistic gymnasium, is the oldest. Other secondary schools include the Gymnasium Elmschenhagen and the Max Planck Schule with a focus on natural sciences. There are many comprehensive schools – partially with secondary schools – all over the city area, as well as private schools.
Экономика және инфрақұрылым
Киль экономикасы қызмет көрсету секторы, көлік және теңіз индустриясымен доминацияланады. Киль сонымен қатар Германия Әскери-теңіз күштерінің маңызды порттарының бірі және неміс жоғары технологиялық әскери және азаматтық кеме құрылысының жетекші орталығы. Кильде 1838 жылы негісталған Howaldtswerke Deutsche Werft кеме жасаушылығы орналасқан. HDW 1850 жылы алғашқы неміс суасты кемесі Brandtaucher-ді жасады және қазіргі таңда ThyssenKrupp Marine Systems компаниясының еншілес кәсіпорны болып табылады.
Kiel's economy is dominated by the service sector, transport and maritime industries. Kiel is also one of the major ports of the German Navy, and a leading centre of German high tech military and civil shipbuilding. Kiel is the home of Howaldtswerke Deutsche Werft, a shipyard founded in 1838 famed for its construction of submarines. HDW built the first German submarine Brandtaucher in 1850, and is today a subsidiary of ThyssenKrupp Marine Systems, the leading German group of shipyards.
Көлік
Киль Еуропаның солтүстігін Орталық және Оңтүстік Еуропамен байланыстыратын маңызды жалпыеуропалық тас жолы – A7-нің жанында орналасқан. Орталық теміржол вокзалынан сағатына бір рет Гамбург, Любек, Фленсбург және Хусум қалаларына пойыздар қатынайды. Қалааралық экспресс (ICE) Кильді Берлин, Франкфурт, Кельн және Мюнхенмен байланыстырады. Қала ішінде 8 өңірлік теміржол станциясы бар, олар бір-бірімен, Киль Hbf негізгі теміржол станциясымен және басқа станциялармен өңірлік пойыздар арқылы байланысқан. Бұл пойыздар қала шегінде әдеттегі автобус билетімен пайдаланылуы мүмкін. Қалалық автобус қызметін жергілікті KVG компаниясы ұсынады. Autokraft және Verkehrsbetriebe Kreis Plön өңірлік автобус қызметін ұсынады, ал Schlepp und Fährgesellschaft Kiel фиордтағы қоғамдық көлікті паромдармен қамтамасыз етеді. Киль порты – Германиядан Скандинавияға, Балтық елдеріне және Ресейге жолаушылар мен жүк тасымалы үшін маңызды порт. Жолаушылар паромдары Швециядағы Гётеборгқа (Stena Line, 13,5 сағат, күн сайын), Норвегиядағы Ослоға (Color Line, 19,5 сағат, күн сайын) және Литвадағы Клайпедаға (DFDS Lisco, 21 сағат, аптасына 6 рет) қатынайды. Жүк паромдары Ресейдің Санкт-Петербург қаласынан (DFDS Lisco, аптасына екі рет) және Ресейдің Калининград қаласынан (NSA, аптасына бір рет) қатынайды. Ең жақын халықаралық әуежай – Гамбург әуежайы, ол Кильдің оңтүстігінде орналасқан. Гамбург әуежайы мен Киль орталық теміржол вокзалы арасында KIELIUS шаттл автобусы жүреді. Любекте де әуежай бар.
Kiel is situated near an important pan European motorway, the A7, which connects northern Europe with central and southern Europe. The central railway station, Kiel Hauptbahnhof, has hourly trains to Hamburg, Lübeck, Flensburg, and Husum. The Intercity Express (ICE) connects Kiel with Berlin, Frankfurt, Cologne and Munich. There are 8 regional railway stations within the city proper, which are connected with each other, the main railway station Kiel Hbf and other stations by regional trains, which can be used within the boundaries of the city with a normal bus ticket. The city's bus service is provided by local company KVG. Autokraft and Verkehrsbetriebe Kreis Plön providing regional bus service, and the Schlepp und Fährgesellschaft Kiel provides public transport on the fjord with ferries. The Port of Kiel is a significant port for passenger and cargo shipping from Germany to Scandinavia, the Baltic States and Russia. Passenger ferries operate to and from Gothenburg in Sweden (Stena Line, 131/2 hours, daily), Oslo in Norway (Color Line, 191/2 hours, daily), and Klaipėda in Lithuania (DFDS Lisco, 21 hours, 6 times per week). Cargo ferries operate from and to Saint Petersburg in Russia (DFDS Lisco, twice a week), and Kaliningrad in Russia (NSA, once a week). The nearest international airport is Hamburg Airport, which is situated approximately to the south of Kiel. There is a shuttle bus service (KIELIUS) operating between Hamburg Airport and Kiel central railway station. There is also an airport at Lübeck.