Шотландты білдіретін "Scotch" сөзінің мағынасы, тарихы және қазіргі қолданылуы. "Scottish" және "Scots" сөздерімен айырмасы. SEO үшін оптимизацияланған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
"Шотландияға қатысты немесе Шотландиядан" деген мағынаны білдіретін сын есім – Scotch. Ағылшын тілінде Scotch сөзі "Шотландияға қатысты немесе Шотландиядан" деген мағынаны білдіреді. Көптеген шотландтар бұл терминді ұнатпайды, ал кейбіреулері оны қарапайым емес деп санайды. Қазіргі Шотландияда қолданылатыны – Scottish немесе Scots, ал Scotch сөзі негізінен тағам және сусындар сияқты нақты өнімдерге ғана қолданылады, мысалы, Scotch вискиі, Scotch пирогы және Scotch сорпасы. "To scotch" етістігі сын есіммен байланысты емес. Ортаңғы ағылшын тіліндегі "scocchen" сөзі "ноқтау, кесу немесе тесу" мағынасын білдіретін "escocher" сөзінен шыққан, ал "coche" сөзі "ноқта, ойық" дегенді білдіреді.
Adjective meaning "of or from Scotland"
Scotch is an adjective in English, meaning "of or from Scotland". Many Scots dislike the term Scotch and some consider it offensive. The modern usage in Scotland is Scottish or Scots, and the word Scotch is now only applied to specific products, mostly food or drink, such as Scotch whisky, Scotch pie and Scotch broth. The verb to scotch is unrelated to the adjective. Middle English scocchen derives from Anglo French escocher meaning "to notch, nick or pierce", from coche, "a notch, groove".
Қолданылуы
Скотч – шотланд тілінде қолданылған ағылшын сөзі, шотландтың ерте заманғы ағылшынша (16 ғасыр) қысқартылған түрі. 17 ғасырда Англияда шотланд сөзінің орнына қолданыла бастады. Ағылшын драматургы Уильям Шекспир скотч сөзін джигті сипаттау үшін қолданған, бірақ адамдар туралы айтқанда әрқашан шотланд сөзін пайдаланған. Шотланд тілі (қазіргі шотланд тілінің ерте түрі) 18 ғасырға дейін Шотландияда басым болды, содан кейін ағылшын тіліне бейімделу сәнге айналды және скотч Англия мен Шотландияда қолданыла бастады. Роберт Бернстің 1788 жылғы хатында: «Шотландтық «Auld lang syne» тіркесі қаншалықты көркем емес пе? Менің жанымды жиі толқытқан ескі ән бар. Мен ескі шотланд әндерін өте жақсы көремін» делінген («Auld Lang Syne», robertburns.org). Бернс 1787 жылы өзі туралы: «Шотланд ақыны атағы – менің ең үлкен мақтанышым, оған лайық болу – ең жоғары амбициям» деп жазды. Алайда, 19 ғасырдың басында шотланд немесе шотланд тілі білімді шотландтар арасында жиірек қолданыла бастады, скотч ағылшын тіліне бейімделген сөз деп есептелді. 1908 жылы «The New York Times» газетінде бұл «ұзақ жылдар бойы қалыптасқан артықшылық» деп сипатталған (мақаланы қараңыз). Қазіргі Шотландияда «скотч» сөзі сирек қолданылады, тек кейбір мақалаларда айтылғандай; ол қамқорлық пен жеңіл қорлаушылық коннотацияларын алған («ақшаға қиындықпен қарайтын»). Қазіргі британ тілінде, Англияда да, Шотландияда да, Шотландияға қатысты нәрселерді атау үшін шотланд сөзі қолданылады. Шотланд тілі шотланд тілі мен шотланд заңдары үшін қолданылады, бірақ оны адамдар мен ұйымдар туралы айтқанда, әсіресе газет мақалаларында жиі естисіз. Скотч тек бірнеше нақты жағдайларда қолданылады. «Скотч терьері» бұрын осылай аталатын, бірақ қазір көбінесе шотланд терьері деп аталады. Тек Ольстерде, әсіресе Донегал графтығында (негізінен Шығыс Донегал және Инишовенде) және Тайрон графтығында (әсіресе ауылдық Батыс Тайронда) скотч термині әлі де кеңінен қолданылады. Шотландия 1696 жылы барлық балаларға міндетті білім беруді енгізген әлемдегі алғашқы елдердің бірі болды, ол әр еншіде Kirk басқаруымен жүзеге асырылды. 1872 жылы британ үкіметі мектеп жүйесін орталықтандырып, реттегенде, шотланд мектеп жүйесі бастапқыда Лондонда орналасқан «Скотч білім беру департаментіне» бағынды. 1918 жылы Шотландия ішіндегі наразылықтардың нәтижесінде департамент Эдинбургке көшіріліп, Шотландия білім беру департаменті деп аталды. Бұл қазіргі Шотландияның тілдік қалауларын көрсетеді. 1965 жылы тарихшы А.Ж.П. Тейлор «Англия тарихына кіріспе» алғы сөзінде: «Шотландияның кейбір тұрғындары енді өздерін шотландтар деп атайды және олардың істері шотландтық. Оларға мұндай құқық бар. Ағылшын тілінде екеуін де «скотч» деп атаймыз, біз «les français» деп француздарды, ал «Deutschland» деп Германияны атаймыз. Мен ағылшын болғандықтан, осылай атаймын» деп жазды. «Шотланд» – Шотландияның барлық деңгейдегі қоғамында қазіргі таңдағы артықшылықты қолданыс, бірақ «скотч» сөзі шотланд тілінің әртүрлі түрлерінде шотланд және ағылшын (ойын), скотч скрипкасы (ішімділік), скотч милясы және эль (өлшемдер) сияқты терминдерде қолданыла береді (Александр Уоррак M.A. құрастырған шотланд диалекті сөздігін қараңыз, 1911 ж., «Waverley Books» баспасында қайта басылды, 2000 ж.). «Скотч» сөзінің қолданылуы «ақталып», шибболетке айналғандығын көрсететін басқа да белгілер бар. Бернстің ізінен туған 19 ғасырдың басында жарық көрген сөздіктердің алғашқы нұсқаларында «Төмендіктердің скотч диалектісінің сөздігі» деген атаулар болды, ал қазіргі жер атаулары «шотланд» деп жазылған, мысалы, Скотстарвит және Скотскалдер бұрын «скотч» деп жазылған. Скотч Корнер Англиядағы жер атауы ретінде сақталған. Сэр Уолтер Скотт Эдинбургте адвокаттық тәжірибесін бастаған кезеңін еске түсіріп жатып, заңды төрт рет «шотланд заңы» деп, бір рет «шотланд заңы» деп атады. 1840 жылдары басқа жазушылар «шотланд заңы» деген сөз тіркесін қолданды, ал бұл қолданыс қазір бүкіл әлемде стандартты (бірақ толық емес). 19 ғасырдағы шотланд заң есебінде «скотч» сөзі адамдарға қатысты жиі қолданылған, бірақ ғасырдың басында және одан кейін, ағылшын судьяларынан басқа, ешқандай мысалдар табылған жоқ. 1978 жылы пан-европалық Voyage тобының «Scotch Machine» әні Ұлыбританияда «Scots Machine» деп шығарылды. 1937 жылғы «Шаялы дауыл» фильмінде шотландтықтар мен скотч арасындағы пікір-таластың тақырыбы жиі кездеседі. Бір сахнада Викки (Вивьен Ли) коктейль дайындап жатыр. Ол Фрэнкке (Рекс Харрисон) әкесі, Парламентке «Каледония лигасының» мүшесі ретінде сайланатын Provost Gow (Сесил Паркер) «бірінші скотч парламентінің премьер-министрі болғысы келеді» деп түсіндіреді. «Шотланд, Викки, шотланд!» – әкесі мақтанышпен түзетіп алады. «Жарайды, онда өзіңе шотланд және сода дайында!» – деп ол есіктен шығып кетеді. Тағы бір сахнада Gow-дың «Каледония лигасының» шақырушысы оған: «Мен мұндай нәрсені отыз жылдан бері көмедім!» дейді, содан кейін Provost оны қатты сөккенімен жауап береді. «I Love a Lassie» әніндегі хордың мәтінінде, музыкалық зал әртісі және әншісі сэр Гарри Лаудер «Мен бір қызды жақсы көремін, әдемі жоталы қызды, Мэри, менің скотч көгілдірімді гүлімді» деп айтады. Роберт Луис Стивенсонның 1887 жылғы «Естеліктер мен портреттер» жинағының барлық басылымдарында скотч сөзі әрі аттас, әрі есімдік ретінде қолданылады. Джон Кеннет Гэлбрейттың «The Scotch» кітабының алғашқы басылымы Ұлыбританияда екі түрлі атаумен жарық көрді: «Made to Last» және «The Non-potable Scotch: A Memoir of the Clansmen in Canada». Оны Сэмюэл Х. Брайант суреттеген. Гэлбрейттың Оңтүстік Онтариодағы Элгин округіндегі балалық шағы туралы естеліктері 1963 жылы қосылды. Ол оны өзінің ең жақсы туындысы деп есептеді.
The adjective or noun Scotch is an early modern English (16th century) contraction of the English word Scottish which was later adopted into the Scots language It more or less replaced Scottish as the prevailing term in England in the 17th century. The English playwright William Shakespeare used the word Scotch to describe a jig, but always employed the term Scottish when people were the subject. Scots (the modern Scots language form of early Scots Scottis) predominated in Scotland until the 18th century when anglicisation became fashionable and Scotch came to be used in both England and Scotland. A 1788 letter by Robert Burns says in part: "Apropos, is not the Scotch phrase Auld lang syne exceedingly expressive? There is an old song and tune which has often thrilled through my soul. You know I am an enthusiast in old Scotch songs." ("Auld Lang Syne" in The Burns Encyclopedia, at robertburns. org). Burns wrote of himself in 1787, "The appellation of a Scotch Bard, is by far my highest pride; to continue to deserve it is my most exalted ambition." From the early 19th century, however, Scots or Scottish increasingly became the preferred usages among educated Scottish people, Scotch being regarded as an anglicised affectation. By 1908, this was described by The New York Times as a "long established preference" (see article). In modern usage in Scotland, "Scotch" is rarely used, other than as described in the following paragraph for certain articles; it has gathered patronising and faintly offensive connotations ("frugal with one's money"). In modern current British usage, in England as in Scotland, the general term for things from or pertaining to Scotland is Scottish. Scots is used for the Scots language and Scots law, although one increasingly hears it used of people and organisations, especially in newspaper articles. Scotch remains in use in only a few specific cases. 'Scotch terrier' was once one of these legacy uses, but has increasingly been replaced with Scottish terrier. Only in Ulster, especially in County Donegal (chiefly in East Donegal and Inishowen) and County Tyrone (especially in rural West Tyrone), is the term Scotch still widely used. Scotland was one of the first countries in the world to introduce compulsory education for all children in 1696, administered in each parish by the Kirk. When the British government eventually chose to centralise and regulate the system in 1872, the Scottish school system was initially placed under a "Scotch Education Department" with offices in London. In 1918, as a result of objections from within Scotland, the department was moved to Edinburgh and renamed the Scottish Education Department. This reflects the linguistic preferences of modern Scotland. In 1965, the historian A. J. P. Taylor wrote in his Preface to English History 1914–1945: "Some inhabitants of Scotland now call themselves Scots and their affairs Scottish. They are entitled to do so. The English word for both is Scotch, just as we call les français the French and Deutschland Germany. Being English, I use it." "Scots" is the modern preferred usage in all levels of society in Scotland, but occasional use of "Scotch" in varieties of the Scots language continues with terms such as Scotch and English (a game), Scotch fiddle (itchiness), Scotch mile and ell (measures) and many other examples (see the Scots Dialect Dictionary compiled by Alexander Warrack M. A. (1911) republished by Waverley Books 2000). There are other good indicators that the use of "Scotch" has been "whitewashed out" and become a shibboleth. Early versions of dictionaries produced in Burns' wake in the 19th century had titles such as "A Dictionary of the Scotch Dialect of the Lowlands" and modern place names now written as "Scots" e. g., Scotstarvit and Scotscalder existed in previous incarnations as "Scotch". Scotch Corner survives as a place name in England. In a reminiscence on his early training as an advocate in Edinburgh, Sir Walter Scott describes the law as "Scotch Law" some four times and as "Scots Law" just once. By the 1840s, other writers were using the phrase "Scots law", and this usage is now standard (although not universal) world wide. Scots law reports in the nineteenth century show frequent judicial usage of 'Scotch' as referring to people; by the turn of that century, and since, practically no examples (other than by English judges) can be discovered. In 1978, the song "Scotch Machine" by the pan European group Voyage was released in the UK as "Scots Machine". In the 1937 film Storm in a Teacup, the Scottish/Scotch debate is a running joke. In one scene, Vicky (Vivien Leigh) is mixing cocktails. She explains to Frank (Rex Harrison) that her father, Provost Gow (Cecil Parker), who is standing for Parliament as a member of the "Caledonia League", " wants to be prime minister of the first Scotch parliament." "Scottish, Vicky, Scottish!" her father pompously corrects her. "Well then, fix yourself a scottish and soda!" she replies, and flounces out of the door. In another scene, one of Gow's Caledonia League minions says to him "I've never seen the like in thirty years of Scotch politics! ", with the same stern rebuke from the provost. In the chorus of his song "I Love a Lassie", music hall comedian and singer Sir Harry Lauder sings "I love a lassie, a bonny hieland lassie, Mary ma Scotch blue bell." All editions of Robert Louis Stevenson's 1887 collection of essays Memories and Portraits use Scotch as both an adjective and noun throughout. The first edition of John Kenneth Galbraith's The Scotch was published in the UK under two alternative titles: as Made to Last and The Non potable Scotch: A Memoir of the Clansmen in Canada. It was illustrated by Samuel H. Bryant. Galbraith's account of his boyhood environment in Elgin County in southern Ontario was added in 1963. He considered it his finest piece of writing.