Кіріспе
жеке адамның қабілеттері Дарын – философиядағы ұғым, ол адамның табиғи немесе әлеуметтік жолмен ие болатын қабілеттері мен мүмкіндіктерін көрсетеді. Табиғи дарын биологиялық тұрғыдан зерттеледі. Осы табиғи және әлеуметтік ерекшеліктер адамдардың қоғамдағы орнын анықтайды. Адам қабілеттерінің алуан түрлілігі бір жағдайды әртүрлі түсінуге мүмкіндік береді. Стивен Ковидің адамға берілген қасиеттері: өзіне-өзі сындарлылық, қиял, ерік күші, жеткіліктілік сезімі, батылдық, шығармашылық және өзін-өзі жаңару.
Endowment is a concept in philosophy that refers to human capacities and abilities which can be naturally or socially acquired. Natural endowment is biologically analysed. This natural and social distinction exemplifies individuals' positions within communities. The differences in human capacities enables diverse perceptions towards a similar situation. This includes Stephen Covey's human endowments which are self awareness, imagination, will power, abundance mentality, courage, creativity, and self renewal.
Сипаттама
Философиялық тұрғыдан алғанда, адамның туа біткен және дамыған қабілеттерін қамтиды. Философияның адам қабілеттеріне назар аударуы, адам табиғатының онтологиялық зерттеулеріне кіреді. Адамның туа біткен және үйренген қабілеттері, адамның ішкі өмірін және шындығын көрсетеді. Адамның туа біткен немесе дамыған қабілеттері жеке адамдар мен қоғамдар арасында әртүрлі болады. Әрбір адам туған сәттен бастап, денесі мен санасымен өмір сүреді, содан кейін мәдениетті үйренетін және қоғамдық өмірге қатысатын қауымдастыққа енгізіледі. Бұл, адамдардың әртүрлі туа біткен қабілеттеріне қарамастан, бірге өмір сүруіне мүмкіндік береді. Өркендеу үшін топтасып өмір сүру қажеттілігі – адамның дамыған қабілеттерінің бір бөлігі. Адамның эпистемологиялық сипатын, өзімшіл жеке тұлғаларға және мемлекеттер құруға баса назар аудара отырып, табиғи жағдай теориясы арқылы зерттеуге болады. Адамның қабілеттері, адамның рационалды және әлеуметтік мінез-құлқына қатысты адам табиғаты теорияларында да қарастырылады.
Endowment either innate or acquired varies among individuals and societies. Each individual consist of their own body and mind from birth until they become socially incorporated in communities where culture is learned and communal living is inevitable. This enables people to live together despite their different set of innate capacities. The necessity of living together as groups in order to thrive is part of individuals' acquired capacities. The epistemological nature of human endowment can be explored through the state of nature theory with the focus on self interested individuals and the creation of states. Human endowment is also inclusive in the theories of human nature exploring individuals' rational and social behaviours.
Тарих
Адамның табиғаты туралы теориялар мен түсініктер адам баласының дамуын терең талдауға негіз болады. Биологиялық және мәдени эволюция – адамның ұқсастықтары мен ерекшеліктерін қалыптастыратын үздіксіз жүріп жатқан процесс. Биологиялық және мәдени эволюция бірге адамның қызметіне әсер етеді. Биологиялық эволюция гендермен немесе мұрагерлікпен анықталады, ол адамдарға өздерінің қауымдастықтарының тілін сөйлеу қабілетін табиғи түрде береді. Мәдени эволюция – сенімдер мен қоғамның өмір салты ұрпақтан ұрпаққа беріліп отыратын процесс, оның ішінде олардың сөйлеу тілі де бар. Руссоның табиғи жағдайы – өзін-өзі сақтаудың адамның негізгі туа біткен қабілеті екенін түсіндіреді. Адамның табиғи қабілеті – өмір сүру және одан ләззат алу. Бұл адамдардың бейбіт өмір сүруі және олардың өмір сүруін қамтамасыз ету үшін мемлекеттер құруына мүмкіндік береді. Аристотельдің адам табиғаты рационалдылыққа, яғни қоғам мен мемлекет құруға мүмкіндік беретін туа біткен қабілетке баса назар аударады. Аристотель адамдардың бірге өмір сүру қабілеттері арқасында қоғам мен мемлекеттің табиғи түрде пайда болатынын көрсетеді. Қоғамда өмір сүру адамның туа біткен қабілеттерінің айырмашылықтарын көрсетеді. Бұл ерлер мен әйелдердің саяси қатысуындағы туа біткен қабілеттерін де қамтиды. Спинозаның пікірінше, адамның қабілеті құдайлық болып саналады. Құдайлық болмыс – Құдайдың адамның іс-әрекетіне тигізетін әсері. Адамның өз қажеттіліктерін сезіну қабілеті оған ұтымды шешімдер қабылдауға және соған сәйкес әрекет етуге мүмкіндік береді. Спинозаның қажеттілік туралы идеясы, адамның бір бөлігі ретінде, Құдаймен немесе табиғатпен байланысты, ол жалғыз ғана зат. Бұл табиғи қабілетті әлеуметтік қабілеттен ажыратады. Аристотель адамның табиғи қабілеті ретінде ақыл мен ойды қарастырады. Адамдар ойлау қабілетімен туады, бұл оларға ұтымды шешімдер қабылдауға мүмкіндік береді. Адамдар ақыл-ойы мен ойлау арқылы қалыптасатын қабілеттерді дамытады, егер олар ұтымды болып қала берсе. Аристотельдің адам табиғаты туралы саяси көзқарастары жыныстар арасындағы табиғи қабілеттердің теңсіздігі туралы идеяны көрсетеді. Қоғам мен мемлекеттің әлеуметтік құрылысы адамдардың өмір сүру үшін өркениетті түрде бірге өмір сүрудің қажеттілігін түсінуінің нәтижесі болып табылады. Адамдар белгілі бір жағдайларға қатысты ұтымды әрекет ету қабілетіне ие, өйткені олар жағдайдың қандай екенін және оның салдарынан хабардар. Сойлеу – жеке адамдардың ақылындағы, нақты өмірдегі оқиғалар мен жағдайлардан тыс ойлар туындайтын процесс. Адам өз ортасы мен әлемін шындықтан тыс нәрселерді елестету қабілеті арқылы түсінеді.
Әлеуметтік қор
Адамның қабілеттері ортадан үйренген немесе алған жағдайда әлеуметтік болып саналады. Осы үйренген ерекшеліктер жеке тұлғалар мен қоғамдар арасында өзгеше болады. Әлеуметтік қабілеттерге ар-ұждан да кіреді, ол адамның жақсы мен жаманды ажырата білуге үйренген қабілетінің бір бөлігі. Бұл моральдық шешім – белгілі бір топты немесе қоғамды басқару үшін орнатылған ережелер мен заңдардың көрінісі. Адамдар ар-ұжданын өз мәдениеттері мен өмір салты арқылы қалыптастырады. Бұл олардың түрлі жағдайларға деген реакцияларын ерекшелендіреді. Қоғамдағы тауарлар мен қызметтердің тең емес бөлінуі және құрылымы адамдардың ар-ұжданына әсер етеді. Қоғамның ең осал топтары мен төменгі сыныбын құрайтын адамдар өзіне деген ынтасы жоғары және нық қадамды ар-ұжданға ие болады. Бұл әлеуметтік қабілет – адамның ортасының және оған жауап беруінің айғағы. Әлеуметтік қабілет осы бірлескен қоғамдардан туындайды, онда адамдарды басқаратын ережелер бекітілген. Қолданыстағы ережелер жиынтығы – адамдардың қабылданатын және қабыланбайтын мінез-құлықты ажырата білуіне байланысты әлеуметтік қабілеттің нәтижесі. Аристотельдің адам табиғаты туралы теориясы адамның табиғи және әлеуметтік қабілеттерінің философиясын қамтиды. Әлеуметтік қабілет адамдардың табиғи қабілеттерінен, мысалы, ойлау және рационалды шешімдер қабылдау мүмкіндігінен туындайды. Қоғамдардың бірігуі және мемлекеттердің құрылуы – адамдардың рационалды шешімдерінің нәтижесі. Бұл адамдардың рационалды, әлеуметтік және саяси жандар екенін көрсетеді. Адамның ойлау және моральдық шешімдер қабылдау қабілеті оларға саяси жүйеде бірге өмір сүруге мүмкіндік береді. Саяси жүйеде өмір сүру үшін әр адам белгілі бір ережелерді және өмір салтын сақтауы қажет, бұл олардың әлеуметтік қабілеттерінің бір бөлігіне айналады. Ережелерді сақтау және саяси жүйенің тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін санкциялар қолданылады.