Генетикалық детерминизм: адам мінез-құлқының гендерге тәуелділігі, ортаның ролінің төмендеуі. Эволюция, IQ мұрагерлігі, және әлеуметтік биология талқылаулар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Генетикалық әсер теориясы
Theory of genetic influence
Биологиялық детерминизм, сондай-ақ генетикалық детерминизм деп аталады, адамның мінез-құлқы тікелей жеке адамның гендерімен немесе олардың физиологиясының кейбір компоненттерімен бақыланады деген сенім, әдетте, ортаның рөлі есебінен, ембриондық даму кезінде немесе оқу процесінде. Генетикалық редукционизм ұқсас түсінік, бірақ ол генетикалық детерминизмнен өзгеше, себебі біріншісі түсіну деңгейіне, ал екіншісі гендердің болжамды себептік рөліне қатысты. Биологиялық детерминизм ғылым мен қоғамдағы евгеника, ғылыми расизм, IQ-ның мұрагерлік сипаты және әлеуметтік биология сияқты қозғалыстармен байланысты. Әлеуметтік жәндіктер сияқты жануарларды бақылауларға негізделген әлеуметтік биология ғылымын қалыптастырған американдық биолог Э.О. Уилсон оның әлеуметтік мінез-құлықтың түсіндірмелері адамдарға да қатысты болуы мүмкін деген даулы пікір айтты. Вейсманн жатыр клеткаларынан соматикалық клеткаларға ақпараттың бір бағытта берілуін, сондықтан организмнің өмірінде денеге кез келген нәрсе жатыр плазмасына және келесі ұрпаққа әсер ете алмайтынын айтты. Бұл Ламаркизмнің (қоршаған ортаның әсерінен пайда болған қасиеттердің мұраға берілуі) эволюцияның мүмкін механизмі екенін жоққа шығарды. Теорияның қазіргі заманғы нұсқасы, жасушалық емес, молекулалық деңгейде білдірілген, молекулалық биологияның негізгі постулаты болып табылады.
Biological determinism, also known as genetic determinism, is the belief that human behaviour is directly controlled by an individual's genes or some component of their physiology, generally at the expense of the role of the environment, whether in embryonic development or in learning. Genetic reductionism is a similar concept, but it is distinct from genetic determinism in that the former refers to the level of understanding, while the latter refers to the supposedly causal role of genes. Biological determinism has been associated with movements in science and society including eugenics, scientific racism, and the debates around the heritability of IQ, and sociobiology. The American biologist E. O. Wilson, who founded the discipline of sociobiology based on observations of animals such as social insects, controversially suggested that its explanations of social behaviour might apply to humans. Weismann argued that there is a one way transfer of information from the germ cells to somatic cells, so that nothing acquired by the body during an organism's life can affect the germ plasm and the next generation. This effectively denied that Lamarckism (inheritance of acquired characteristics) was a possible mechanism of evolution. The modern equivalent of the theory, expressed at molecular rather than cellular level, is the central dogma of molecular biology.
Эвгеника
Биологиялық детерминизмнің алғашқы идеялары жағымсыз белгілердің мұрагерлікке қатысты болды, олар физикалық (мысалы, табан туылуы немесе жарық тіл) немесе психологиялық (мысалы, алкоголизм, екіполярлы бұзылыс және қылмыстық мінез-құлық) сипатта болуы мүмкін. Мұндай белгілердің мұрагерлікпен берілетініне сенім Дарвиннің ізбасары Фрэнсис Гальтон (1822–1911) бастаған евгеника қозғалысына алып келді, олар кемшіліктері бар деп есептелетін адамдардың көбеюін күшпен шектеу арқылы мәселені шешуге тырысты. 1920 жылдары АҚШ-тың көптеген штаттары генетикалық тұрғыдан жарамсыз деп танылған адамдарды, оның ішінде түрмелер мен психиатриялық ауруханалардағы тұтқындарды мәжбүрлеп стерильдеуге рұқсат беретін заңдар қабылдады. 1930 жылдары Германияда және Батыс әлемінің басқа елдерінде де осыған ұқсас заңдар қолданысқа енгізілді.
Early ideas of biological determinism centred on the inheritance of undesirable traits, whether physical such as club foot or cleft palate, or psychological such as alcoholism, bipolar disorder and criminality. The belief that such traits were inherited led to the desire to solve the problem with the eugenics movement, led by a follower of Darwin, Francis Galton (1822–1911), by forcibly reducing breeding by supposedly defective people. By the 1920s, many U. S. states brought in laws permitting the compulsory sterilization of people considered genetically unfit, including inmates of prisons and psychiatric hospitals. This was followed by similar laws in Germany, and throughout the Western world, in the 1930s.
Ғылыми расизм
Детерминистік сенімдердің әсерімен америкалық краниолог Сэмюэл Джордж Мортон (1799–1851), ал кейіннен француз антропологы Пол Брока (1824–1880) әртүрлі тері түстерінің адамдарының бас сүйегінің сыйымдылығын (ішкі бас сүйегінің көлемін) өлшеуге тырысты, ақ нәсілділердің басқалардан артық екенін, олардың миы үлкен екенін көрсету мақсатында болды. Мұндай зерттеулерден алынған барлық «дәлелдер» әдістемелік қателерге байланысты жарамсыз деп танылды. Бұл нәтижелер құлдықты ақтауға және әйелдердің сайлау құқығына қарсы шығуға қолданылды. Жыныстық бағдардың биологиялық себептеріне, әсіресе еркектерде, әлеуметтік факторлардан гөрі айқын дәлелдер бар.
Under the influence of determinist beliefs, the American craniologist Samuel George Morton (1799–1851), and later the French anthropologist Paul Broca (1824–1880), attempted to measure the cranial capacities (internal skull volumes) of people of different skin colours, intending to show that whites were superior to the rest, with larger brains. All the supposed proofs from such studies were invalidated by methodological flaws. The results were used to justify slavery, and to oppose women's suffrage. is caused by the interplay of genetic and environmental influences. There is considerably more evidence for biological causes of sexual orientation than social factors, especially for males.
Әлеуметтік-биология
Социобиология 1975 жылы Э.О.Уилсонның «Социобиология: жаңа синтез» атты кітабымен қалыптасты. Көрнекті альтруизм генінің болуы талқыланып келді; эволюциялық биолог В.Д.Гамильтон 1964 жылы «альтруизмнің негізгі гендерін» ұсынды, ал биолог Грэм Дж. Томпсон және оның әріптестері OXTR, CD38, COMT, DRD4, DRD5, IGF2, GABRB2 гендерін «альтруизмге әсер ететін» мүмкіндіктер ретінде анықтады. Генетик Стив Джонс «қонамызды жақсы көру» сияқты альтруистік мінез-құлықтың адам геномына сіңірілгенін, мұндағы «қонамыз» дегеніміз – «біздің тайпамыздың» мүшесі, альтруистпен көптеген гендерді ортақтасатын адам дегенді білдіреді, және осы мінез-құлық туыстық таңдау арқылы түсіндірілуі мүмкін дейді. Джонс сияқты эволюциялық биологтар эгоистік мінез-құлыққа алып келмейтін гендер, эгоистік гендер өзіне артықшылық беретіндіктен, олармен салыстырғанда жойылатынын дәлелдеді. Дегенмен, математик Джордж Констебл және оның әріптестері альтруизмнің эволюциялық тұрақты стратегия бола алатынын, бұл организмдердің кездейсоқ апаттардан аман қалу мүмкіндігін арттыратынын айтады.
Sociobiology emerged with E. O. Wilson's 1975 book Sociobiology: The New Synthesis. The existence of a putative altruism gene has been debated; the evolutionary biologist W. D. Hamilton proposed "genes underlying altruism" in 1964, while the biologist Graham J. Thompson and colleagues identified the genes OXTR, CD38, COMT, DRD4, DRD5, IGF2, GABRB2 as candidates "affecting altruism". The geneticist Steve Jones argues that altruistic behaviour like "loving our neighbour" is built into the human genome, with the proviso that neighbour means member of "our tribe", someone who shares many genes with the altruist, and that the behaviour can thus be explained by kin selection. Evolutionary biologists such as Jones have argued that genes that did not lead to selfish behaviour would die out compared to genes that did, because the selfish genes would favour themselves. However, the mathematician George Constable and colleagues have argued that altruism can be an evolutionarily stable strategy, making organisms better able to survive random catastrophes.
Табиғат пен тәрбие арасындағы пікірталас
Биологиялық детерминизмге сенім 20-ғасырда гендердің адам мінез-құлқына тигізетін кез келген ықпалын жоққа шығарумен бірге, "табиғат пен тәрбие" туралы ұзақ және қызу пікірталасқа әкелді. 21-ғасырға келген кезде көптеген ғалымдар бұл екіұштылықтың мәні жоқ деген қорытындыға келді. Олар гендердің белгілі бір ортада, әсіресе жатыр ішіндегі даму кезеңінде өркендейтінін, ал гендердің өркендеуіне эпигенетика сияқты механизмдер арқылы орта үнемі әсер ететінін атап өтті. Эпигенетика гендер мен ортаның өзара әрекеттесуі нәтижесінде адамның мінез-құлқы немесе физиологиясы қалыптасатынын көрсететін дәлелдер ұсынады. Мысалы, монозиготалық егіздердің геномдары әдетте толықтай бірдей болады. Ғалымдар осындай егіздерді салыстыру арқылы гендердің мұрагерлік сипаттарын және эпигенетиканың монозиготалық егіздер арасындағы айырмашылықтар мен ұқсастықтардағы рөлін бағалауға баса назар аударды, сондай-ақ эпигенетиканың адам мінез-құлқында, оның ішінде стресске реакцияда маңызды рөл атқаратынын анықтады.
The belief in biological determinism was matched in the 20th century by a blank slate denial of any possible influence of genes on human behaviour, leading to a long and heated debate about "nature and nurture". By the 21st century, many scientists had come to feel that the dichotomy made no sense. They noted that genes are expressed within an environment, in particular that of prenatal development, and that gene expression is continuously influenced by the environment through mechanisms such as epigenetics. Epigenetics provides evidence that human behaviours or physiology can be decided by interactions between genes and environments. For example, monozygotic twins usually have exactly identical genomes. Scientists have focused on comparison studies of such twins for evaluating the heritability of genes and the roles of epigenetics in divergences and similarities between monozygotic twins, and have found that epigenetics plays an important part in human behaviours, including the stress response.