Түркиядағы ежелгі Сагалассос қаласы: тарихы, археологиялық қазбалар, Рим империясы дәуірі, ЮНЕСКО мұрасы тізіміне үміткер. Antalya, Burdur маңында орналасқан.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ежелгі қала және ЮНЕСКО-ның әлемдік мұра тізіміне үміткер объект
Ancient city and tentative UNESCO World Heritage Site
Сагалассос (Σαγαλασσός), сондай-ақ Сельгесс (Σελγησσός) және Сагалессос (Σαγαλλησός) аттарымен де белгілі, Түркияның оңтүстік-батысындағы археологиялық орын. Анталиядан (ежелгі Аталеядан) солтүстікке қарай 100 шақырым, ал Бурдур мен Испартадан 30 шақырым қашықтықта орналасқан. Сагалассостың ежелгі қираған орындары Бурдур провинциясындағы Агласундан 7 шақырым жерде, Батыс Тавр тауларындағы Ақдау тауында, 1450–1700 метр биіктікте жатыр. Рим империясы тұсында бұл қала "Писидияның бірінші қаласы" деп танымал болды. Бұл аймақ қазіргі Түрік көлдері аймағы деп аталатын Тавр тауларының батысындағы өңір. Ежелгі грек дәуірінде Сагалассос Писидияның маңызды қалаларының бірі болған.
Sagalassos (Σαγαλασσός), also known as Selgessos (Σελγησσός) and Sagallesos (Σαγαλλησός), is an archaeological site in southwestern Turkey, about 100 km north of Antalya (ancient Attaleia) and 30 km from Burdur and Isparta. The ancient ruins of Sagalassos are 7 km from Ağlasun (as well as being its namesake) in the province of Burdur, on Mount Akdağ, in the Western Taurus mountains range, at an altitude of 1450–1700 metres. In Roman Imperial times, the town was known as the "first city of Pisidia", a region in the western Taurus mountains, currently known as the Turkish Lakes Region. During the Hellenistic period it was already one of the major Pisidian towns.
Кіріспе
Қалалық жер әртүрлі террасаларда, 1400 мен 1600 метр биіктікте жайылған. Біздің заманымыздың VI ғасырының басында болған күшті жер сілкінісінен зардап шеккенімен, қала қайта жаңғырды. Алайда, эпидемиялардың күйреуі, су тапшылығы, жалпы қауіпсіздік пен тұрақтылықтың болмауы, экономиканың нашарлауы және, соңында, VII ғасырдың ортасында болған тағы бір қиратушы жер сілкінісі тұрғындарды қаладан кетуге және аңғарға қоныстануға мәжбүр етті. 1990 жылы Левен Католикалық Университетінің профессоры Марк Ваэлкенс басшылығымен ауқымды қазба жұмыстары басталды. Көптеген ғимараттар, ескерткіштер және басқа археологиялық жәдігерлер табылды, олар осы қаланың эллинистік, римдік және ерте византиялық тарихының монументалды сипатын көрсетеді.
The urban site was laid out on various terraces at an altitude between 1400 and 1600 m. After suffering from a major earthquake in the early sixth century CE, the town managed to recover, but a cocktail of epidemics, water shortages, a general lack of security and stability, a failing economy and finally another devastating earthquake around the middle of the seventh century forced the inhabitants to abandon their town and resettle in the valley. Large scale excavations started in 1990 under the direction of Marc Waelkens of the Katholieke Universiteit Leuven. A large number of buildings, monuments and other archaeological remains have been exposed, documenting the monumental aspect of the Hellenistic, Roman and early Byzantine history of this town.
Тарих
Бұл аймақтағы адам қоныстары б.з.д. 8000 жылға дейін, нақты орынға қоныстанғанға дейін созылады. Хетт құжаттары б.з.д. XIV ғасырда Салауасса тауындағы елді мекенге сілтеме жасайды, ал қала Фригия және Лидия мәдениеттері кезеңінде кеңейді. Сагалассос Тавр тауларының батыс бөлігіндегі Писидия аймағының бір бөлігі болды. Персия кезеңінде Писидия соғысқа бейім фракцияларымен белгілі болды. Александр Македонский б.з.д. 333 жылы Персияға жол тартқанда Сагалассосты жаулап алды, ол кезде Писидиядағы ең бай қалалардың бірі болды және онда бірнеше мың адам тұрды. Александрдың өлімінен кейін, аймақ Антигон Монофтальм, мүмкін Фракиялық Лысимах, Сириялық Селевкидтер және Пергамдық Аталидтердің билігіне қарасты. Археологиялық зерттеулер жергілікті халықтың грек мәдениетін жылдам қабылдағанын көрсетеді. Рим империясы Аталидтерден кейін Писидияны өз ішіне қосып алды және ол Азия провинциясының бөлігіне айналды. 39 жылы ол Галатиялық клиент патшасы Аминтасқа берілді, бірақ ол 25 жылы қаза болғаннан кейін Рим Писидияны Галатия провинциясына айналдырды. Рим империясы кезеңінде Сагалассос Писидияның маңызды қалалық орталығы болды, әсіресе император Адриан оны провинцияның "бірінші қаласы" және императорлық культ орталығы деп атады. Қазіргі ғимараттар толығымен римдік стильде салынған. 400 жыл шамасында Сагалассос қорғану үшін бекітілді. 518 жылы болған жер сілкінісі қаланы қиратты, ал 541-543 жылдар аралығында болған оба ауруы жергілікті халықтың санын жартысына дейін азайтты. 640 жыл шамасында араб шабуылдары қалаға қауіп төндірді, ал жетінші ғасырдың ортасында болған тағы бір жер сілкінісінен кейін қала тасталып қалды. Халық аңғарға көшіп кеткен болуы мүмкін. Қазба жұмыстарынан тек 12 ғасырда қираған бекіністі монастырьдың, мүмкін діни қауымның іздері табылды. Сагалассос тарихи жазбалардан жоғалып кетті. Келесі ғасырларда эрозия Сагалассостың қираған орындарын жапты. Оның орналасқан жеріне байланысты, ол көп тоналмаған болуы мүмкін. 1706 жылы Франция патшасы XIV Людовик сарайының тапсырмасымен Түркияға сапар шеккен саяхатшы Пол Лукас бұл қираған орындарды зерттеді. 1824 жылдан кейін, Смирнадағы британдық капеллан және антиквар Фрэнсис Вивян Яго Арунделл (1780-1846) бұл жерге барып, жазудағы қаланың атын анықтағаннан кейін батыстың саяхатшылары қираған орындарды зерттеуге кірісті. Польшалық өнер тарихшысы, граф К. Ланкоронский Сагалассостың алғашқы картасын жасады. Алайда, 1985 жылға дейін, Стивен Митчелл басқаратын ағылшын-бельгиялық экспедициясы қаланың кең ауқымды зерттеуін бастағанға дейін қала археологиялық зерттеулерге көп назар аударған жоқ.
Human settlement in the area goes back to 8000 BCE, before the actual site was occupied. Hittite documents refer to a mountain site of Salawassa in the fourteenth century BCE and the town spread during the Phrygian and Lydian cultures. Sagalassos was part of the region of Pisidia in the western part of the Taurus Mountains. During the Persian period, Pisidia became known for its warlike factions. Sagalassos was one of the wealthiest cities in Pisidia when Alexander the Great conquered it in 333 BCE on his way to Persia. It had a population of a few thousand. After Alexander's death, the region became part of the territories of Antigonus Monophthalmus, possibly Lysimachus of Thrace, the Seleucids of Syria and the Attalids of Pergamon. The archeological record indicates that locals rapidly adopted Hellenic culture. The Roman Empire absorbed Pisidia after the Attalids and it became part of the province of Asia. In 39 BCE it was handed out to Galatian client king Amyntas, but after he was killed in 25 BCE Rome turned Pisidia into the province of Galatia. Under the Roman Empire, Sagalassos became the important urban center of Pisidia, particularly favoured by the Emperor Hadrian, who named it the "first city" of the province and the center of the imperial cult. Contemporary buildings have a fully Roman character. Around 400 CE Sagalassos was fortified for defence. An earthquake devastated it in 518 and a plague circa 541–543 halved the local population. Arab raids threatened the town around 640 and after another earthquake destroyed the town in the middle of the seventh century, the site was abandoned. The populace probably resettled in the valley. Excavations have found only signs of a fortified monastery—possibly a religious community, which was destroyed in the twelfth century. Sagalassos disappeared from the records. In the following centuries, erosion covered the ruins of Sagalassos. It was not looted to a significant extent, possibly because of its location. Explorer Paul Lucas, who was traveling in Turkey on a mission for the court of Louis XIV of France, visited the ruins in 1706. After 1824, when Francis Vyvyan Jago Arundell (1780–1846), the British chaplain at Smyrna and an antiquarian, visited the site and deciphered its name in inscriptions, Western travelers began to visit the ruins. Polish historian of art, count K. Lanckoroński produced the first map of Sagalassos. However, the city did not attract much archaeological attention until 1985, when an Anglo Belgian team led by Stephen Mitchell began a major survey of the site.
Қазіргі заманғы жоба
1990 жылдан бастап Сагалассос, маңызды туристік орын, Бельгиядағы Левен Католик университетінің Марк Ваэлкенс басқаратын ірі қазба жобасына айналды. Ескерткіш қаланың орталық бөлігі қазірге дейін ашылған, төрт маңызды қалпына келтіру жобасы (жақын арада) аяқталуға жақын. Жоба қалалық және геофизикалық зерттеулерді, тұрғын және өнеркәсіптік аймақтардағы қазба жұмыстарын, сондай-ақ аумақты жан-жақты зерттеуді қамтиды. Алғашқы зерттеулер мың жылдық тарихты – Ұлы Александр заманынан бастап VII ғасырға дейін – көрсетеді, ал екіншісі соңғы 10 000 жылдағы елді мекендердің өзгеру үлгілерін, өсімдіктер тарихын және шаруашылық тәжірибелерін, ландшафттың қалыптасуын және климаттың өзгеруін анықтады. 2007 жылдың 9 тамызында баспасөз 4-5 метр биіктікте тұрған деп есептелетін император Адрианның әсем әрі алып мүсінінің табылуын хабарлады. Мүсін Адрианның билігінің басында жасалған және императорды әскери киімде бейнелейді. Ол бөліктерге бөлініп, мармар тіректермен орнында біріктірілген, ол жер – римдік монша, қоғамдық жуынатын орын. Біздің заманымыздың VI ғасырының соңы мен VII ғасырының басында болған күшті жер сілкінісі күмбезді құлатты, мүсін құлап, жасалған жерлерінен бөлініп кетті. Ұзын плащтың шетіне бекітілу үшін тесіктермен бұрғыланған, оюлы мармардан жасалған бақтың табылуы императордың әйелі Сабинаның мүсінін табуға мүмкіндік береді. 2008 жылдың 14 тамызында Рим императоры Антонин Пийдің (Адрианның ізбасары және асырап алынған ұлы) әйелі Фаустинаның басы сол жерде табылды. 2008 жылдың 22 тамызында тағы бір алып портрет басы табылды, бұл жолы Марк Аврелийдің басы еді. Сагалассос археологиялық орнынан алынған үлгілердегі митохондриялық талдау нәтижесінде Сагалассос үлгілері «Түркия, Қырым, Иран және Италия (Кампания және Пулья), Кипр және Балқан (Болгария, Хорватия және Грекия)» аймандарынан алынған үлгілерге ең жақын екені анықталды.
From 1990 Sagalassos, a major tourist site, has become a major excavation project led by Marc Waelkens of the Catholic University of Leuven in Belgium. The monumental city center is now exposed; four major restoration projects are (nearly) completed. The project also undertakes an intensive urban and geophysical survey, excavations in the domestic and industrial areas, and an intensive survey of the territory. The first survey documents a thousand years of occupation—from Alexander the Great to the seventh century—while the latter has established the changing settlement patterns, the vegetation history and farming practices, the landscape formation and climatic changes during the last 10,000 years. On 9 August 2007, the press reported the discovery of a finely detailed, colossal statue of the Emperor Hadrian, which is thought to have stood 4–5m in height. The statue dates to the early part of Hadrian's reign, and depicts the emperor in military garb. It was carved in sections that were fitted together with marble tenons on the site, which was a thermae, a public bath. A major earthquake sometime between the late sixth and early seventh centuries CE brought the vaulting crashing down; the statue was felled, coming apart along the joins of its facture. The discovery of carved marble toes drilled with dowel holes to fasten them to the hem of a long mantle suggests the possibility of finding a companion sculpture of Sabina, the emperor's consort. On 14 August 2008, the head statue of Faustina the Elder, wife of Roman emperor Antoninus Pius (Hadrian's successor and adopted son) was discovered in the same site. On 22 August 2008, another colossal portrait head was found, this time of Marcus Aurelius. A study involving mitochondrial analysis of a Byzantine era population, whose samples were gathered from excavations in the archaeological site of Sagalassos, found that Sagalassos samples were closest to modern samples from "Turkey, Crimea, Iran and Italy (Campania and Puglia), Cyprus and the Balkans (Bulgaria, Croatia and Greece)."