Харви Тиздэйл: «Адам-маймыл» клоунының өмірі мен қайта өркендеуі
Harvey Teasdale
Харви Тиздэйл (1817-1904) – викториандық актер, «адам маймыл» рөлімен танымал. Пантамималарда өнер көрсетіп, бүкіл Ұлыбритания бойынша гастрольде болды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Харви Тисдейл (1817–1904) – Виктория дәуіріндегі актер, «адам маймыл» сахналық кейіпкері ретінде танымал болған. Тисдейл Шеффилдте кесушілер отбасында дүниеге келген. «Адам маймыл» рөлін ойнағанға дейін ол пантомималар мен арлекинадтарда клоун ретінде бірнеше рет өнер көрсеткен. Тисдейл осы қойылымымен Ұлыбритания бойынша үлкен табысқа жетті. Оның ең әйгілі трюгі – қаздар жеке салған бөшкемен Дон өзенінен, Шеффилдтен өтуге жасаған әрекеті. Теасдейл өнер көрсетумен қатар бірнеше театрларды басқарды. 1862 жылы Тисдейлдің әйелі Сара, екі қызымен бірге оны тастап кетті. Тисдейл Сараның қайда екенін біліп, көрші араласпастан бұрын, бос пистолетпен оған шабуыл жасады. Ол кісі өлтіруге талпыну қылды және екі жыл Уэйкфилд түрмесінде (1862–1864) жазасын өтеді. Тисдейл түрмеден «өзгерткен клоун» ретінде шықты, шын ниетті христианға айналды. Ол театрды тастап, Шеффилдтегі «Халлелуя» тобына қосылды. 1878 жылы ол өзінің автобиографиясын жариялады: «Харви Тисдейлдің өмірі мен оқиғалары, Өзгерткен клоун және Адам маймыл», сондай-ақ Уэйкфилд түрмесінде болған керемет өзгерісі туралы. 1881 жылға қарай ол 40 000-нан астам дана сатқанын мәлімдеді. Өмірінің соңғы жылдары Тисдейл Шеффилд және оның айналасында методизмді уағыздады. Ол Сарамен қайта табысып, ол 1883 жылы қайтыс болғанға дейін онымен бірге өмір сүрді. 1886 жылы ол қайтадан үйленді. Тисдейл 1904 жылы Фирваль жұмыс үйінің психиатриялық бөлімінде қайтыс болды және Шеффилдтегі Бас зиратта жерленді.
Harvey Teasdale (1817–1904) was a Victorian performer best known for his success as the 'man monkey' stage character. Teasdale was born in Sheffield to a family of cutlers. He performed several times as the clown in pantomimes and harlequinades before cultivating a reputation for playing the 'man monkey'. Teasdale toured the United Kingdom with this act with much success. His most famous stunt was his attempt to sail down the River Don, Sheffield, in a barrel pulled by ducks. As well as performing, Teasdale managed several theatres. In 1862, Teasdale's wife, Sarah, separated from him, taking their two daughters with her. Teasdale discovered Sarah's whereabouts and attacked her with an empty pistol before a neighbour intervened. He was convicted of attempted murder and served two years in Wakefield Prison (1862 1864). Teasdale came out of prison a 'converted clown', having become a devout Christian. He gave up the theatre and joined the Hallelujah Band in Sheffield. In 1878 he published his autobiography, The Life and Adventures of Harvey Teasdale, the Converted Clown and Man Monkey, with his remarkable conversion in Wakefield Prison, and by 1881 he purported to have sold over 40,000 copies. During his later life Teasdale preached Methodism in and around Sheffield. He was reunited with Sarah and lived with her until she died in 1883. He remarried in 1886. Teasdale died in 1904 in Firvale Workhouse Asylum and is buried in the General Cemetery, Sheffield.
Адам өлтіруге әрекеті және сот
1862 жылы Тиздейлдің әйелі Сара одан ажырасып, екі қызын өзімен бірге алып кетті. Тиздейл оларды іздеп, тауып алғанда қайта оралуларын өтінді. Ұзақ іздеуден кейін Тиздейл ақыры Сарамен кездесіп, оны жезөкшелікпен ақша табуда және қыздарын да солай істеуге итермелеуде деп айыптады. Ол оның тұрған жеріне кіріп, оған бос оқ атып, содан кейін оның және өзінің тамырларын кесіп өлтіруге тырысты. Көрші араласып, билік органдарына хабар берді. Сара шабуылдан аман қалды және ауруханаға жеткізілді, ал Тиздейл тұтқындалып сотқа жіберілді. Сот процесін жариялаған көптеген газеттер Тиздейлдің соттағы әрекетін баяндап, Тиздейлдің «Мен оқ атып, түтін арасында өліп қалғым келді» деген сөзінен сот залында күлкі орын алғанын жазды. Өзін қорғау барысында ол былай деді: «Төрт ай бұрын біз Лидсте болдық. Мен оған 26 жыл бойы үйленгенмін. Ол қадам басқан жерді жақсы көретінмін, ал ол мені жек көретін. Біз Лидсте болғанда, ол бір сенбі күні таңертең үйден шығып кетті. Мен оны іздеп, алғаш рет оның көшеде күнкөріс табатынын көрдім, ол менің оны таппағанымды мақтан тұтты». Ол Уэйкфилд түрмесінде екі жылға қатаң еңбекке кесілді.
In 1862 Teasdale's wife, Sarah, separated from him, taking their two daughters with her. Teasdale struggled to track them down and when he did begged them to return to him. After much chasing, Teasdale finally confronted Sarah, accusing her of earning a living as a prostitute and encouraging their daughters to do the same. He broke into her lodgings and fired a blank at her before attempting to cut her throat and his own. A neighbour intervened and alerted the authorities. Sarah survived the attack and was taken to hospital and Teasdale was arrested and taken to court. Most newspapers documenting the trial mention Teasdale's over dramatic performance on the stand, reporting that there was laughter in the court room when Teasdale said 'I determined to fire it off and cut my throat in the smoke'. In his own defense he made the following claims: 'Four months ago we were staying at Leeds. I have been married to her 26 years. I loved the ground she walked on and she hated me. While we were in Leeds she left home one Saturday morning. I went in search of her and for the first time I found she was getting her living on the streets, and she boasted that I had not found her out'. He was sentenced to two years hard labour in Wakefield Prison.
Қайтадан дінге кіру және дау-дамай
Тиздейл 1862 және 1864 жылдар аралығында Уэйкфилдте қамауға алынды. Ол түрмеде болған кезде дінін өзгерткенін және сахнадағы әдепсіз өмірін тастап, методизмнің ілімдерін уағыздауға шешім қабылдағанын мәлімдеді. Түрмеден босатылғаннан кейін Тиздейл Шеффилдке оралып, методизмнің жаңалықтарын тарату үшін «Халлилуя» тобына қосылды. Дегенмен, оның адалдығы күмәнді: бұрынғы бейнесінен және өзінің екінші жарасы болған маймылдан арылу үшін Тиздейл өзінің барлық заттарын, соның ішінде маймыл костюмін Шеффилдтің қалыс-сергет залында өртемін деп жариялады. «Шеффилд Daily Telegraph» газеті «қала бойынша Харви Тиздейл, танымал маймыл-адам және клоун, өзінің тәжірибелерін баяндап, киімдері мен театрлық заттарын жояды» деген мазмұндағы хабарламалар таратылғанын жазды. Бірақ басқа газеттер оның заттарын Лидсте өртегенін, ал «Era» газеті оларды сатуға шығарғанын хабарлады: «Харви Тиздейлдің барлық пантомималары, маймылға арналған бөлшектері, қолжазбалары 2 фунт 10 шиллингке сатылады». Өзін-өзі мойындаған тәубесіне қарамастан, Тиздейлдің бұрынғы өмір салтынан толық арылмағанын көрсететін дәлелдер бар. Тиздейлдің айтуынша, ол кейін Тотлиге барып, Чарли есімді есекті сатып алған, онымен бірге далаларда жұмыс іздеп, азық-түлік табуға тырысқан. Ол осы қиын кезеңнен өтуге сенімінің көмектескенін айтады. Алайда, оның шынымен қиындыққа тап болғаны ма, әлде өзін шейіт ретінде көрсетуге тырысқаны күмәнді. Кейін ол Сарамен қайта табысып, оны методизмге өткізді.
Teasdale was interned at Wakefield between 1862 and 1864. He claimed that whilst in prison he underwent a conversion and decided to leave behind his life of vice in the performing industry and preach the doctrines of Methodism. Once released from prison Teasdale moved back to Sheffield and joined the Hallelujah Band to spread the message of Methodism. However, his sincerity is questionable: in an attempt to rid himself of his former persona and the monkey that had become his alter ego, Teasdale advertised that he would burn his effects, including his monkey costume, in Sheffield's Temperance Hall. The Sheffield Daily Telegraph reported that 'placards have been circulated within the town, stating that Harvey Teasdale, the well known man monkey and clown, would relate his experiences and destroy his dresses and theatrical effects'. Yet a different newspaper documents him burning his effects in Leeds and the Era suggests they were for sale: 'The whole of Harvey Teasdale's pantomimes, monkey pieces, manuscripts to be sold for £2 10s'. In spite of his self proclaimed conversion, there is evidence to suggest that Teasdale's former life style did not allude him. Teasdale claims he then went to Totley and bought a donkey named Charley, with whom he would travel around the moors searching for work and food. He suggests it was his faith which got him through this lean period. Yet, it is questionable whether he was sincerely struggling or painting himself as a martyr. He was later reunited with Sarah, whom he converted to Methodism.
Өлім
Тиздейл 1904 жылы 86 жасында қайтыс болды. Оның неден қайтыс болғаны туралы нақты мәлімет жоқ, есе орнына "кейбір уақыт бойы миының жұмысы бұзылған" делінген. Ол Фирваль жұмыс үйінің психиатриялық бөлімінде, онда екі аптадан бері тұрған болатын, қайтыс болды. Ол Шеффилд қалалық зиратында жерленген.
Teasdale died in 1904, aged 86. His obituary doesn't give a definite cause of death instead stating that 'for some time his brain had been affected'. He died in Firvale Workhouse Asylum, where he had been living for a fortnight. He is buried in the General Cemetery, Sheffield.
Өмірбаян және мұра
Тиздейл өзінің өмірбаянының алғашқы басылымын 1878 жылы жариялады. Ол бірнеше рет қайта басылып, 1881 жылға қарай 40 000-нан астам данасы сатылды. Теасдейл өзінің автобиографиясын, сонымен қатар өзі қол қойған суреттерін сатуды жалғастырды. "Харви Тиздейлдің өмірі мен оқиғалары, айналып келген клоун және маймыл адам, Уэйкфилд түрмесіндегі таңғажайып өзгерісі" – бұл Виктория дәуіріндегі өмір туралы жазылған ерекше туынды, ол жұмысшы табының ерекше өмірін толыққанды баяндайды. Автор өзін "Харви Тиздейл, айналып келген клоун және бір кезде әлемдегі маймыл адамды ең жақсы бейнелей білген, қазір құдайдың рақымымен күнәсі кешірілген, айқас жолында күресіп жүрген адам" деп сипаттаған. Автобиографиясы жоғары драмалық стильде жазылғандығымен, Шекспир мен Киелі кітаптан көп цитаталар келтіргендігімен және автордың шынайылығына күмән тудыратындығымен ерекшеленеді. Соңғы жылдары Теасдейлге деген қызығушылық жаңадан оянды. Шеффилд университетінде оның естеліктерін қайта басып шығару жұмыстары жүргізілуде. 2014 жылдың қыркүйегінде Point Blank Theatre Company "Харви Тиздейл: Шеффилд маймыл адамы" атты қойылымын Шеффилдтің "Ақыл фестивалі" аясында, Теасдейлдің өміріне сүйене отырып қойды. Қойылымда Верн Гриффитс Харви Тиздейл рөлінде, Джек Уиндл Хор ретінде, ал Доктор Батлердің Hatstand Medicine Band тобы Хэллелуя тобы ретінде өнер көрсетті.
Teasdale published the first edition of his autobiography in 1878. It went through several editions and by 1881 it had sold over 40,000 copies. Teasdale continued to sell his autobiography, alongside signed photographs of himself. The Life and Adventures of Harvey Teasdale, the Converted Clown and Man Monkey, with his remarkable conversion in Wakefield Prison is an unusual example of Victorian life writing, detailing the extraordinary life of a working class performer who described himself as 'Harvey Teasdale, the converted clown, and once the greatest impersonator of the man monkey in the world, now a sinner saved by grace, fighting the battle of the cross!’ The autobiography has been noted for its highly dramatic tone, heavy use of Shakespearean and biblical quotations and the author's questionable sincerity. Over the past few years a renewed local interest in Teasdale has developed. Efforts are being made towards the reprinting of his memoir within the University of Sheffield. In September 2014, Point Blank Theatre Company premiered their production, Harvey Teasdale: the Sheffield Man Monkey, based on Teasdale's life as part of Sheffield's Festival of the Mind. The production featured Vern Griffiths as Harvey Teadale, Jack Windle as the Chorus and Dr Butler's Hatstand Medicine Band as the Hallelujah Band.