Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
19 және 20 ғасырлардағы британдық комедия актері, импресарио және театр директоры (1865–1941)
19th and 20th century British comedian, impresario and theatre manager (1865–1941)
Фредерик Джон Уэскотт (26 наурыз 1865 – 17 қыркүйек 1941), көбінесе Фред Карно сахналық атымен танымал, британдық музыкалық залдың ағылшын театр импресариосы болған. 1890 жылдары сахналық цензураны айналып өту үшін Карно диалогсыз скетч комедиясының бір түрін ойлап тапты. "Түрме құстары" (1895) атты пьесасында тұтқындар күзетшілермен әзілдеседі, ал "Ерте құстар" (1899) Лондонның Шығыс аймағындағы кедей адамдардың кедейлігі мен шындығын көрсетеді. Бұл туындылар үнсіз кинокомедияның алға басушылары саналады. Оның көптеген актері кейіннен кинода жұмыс істеді және өз жұмыстарында Карноның материалдарын пайдаланды. Фильм продюсері Хэл Роуч былай деді: "Фред Карно – тек гений ғана емес, ол – комедиялық комедияның бастамашысы. Голливудта біз оған көп қарыздармыз". Оның жұмысында Чарли Чаплин және оның дублері Артур Стэнли Джефферсон, кейіннен Стэн Лорел есімін қабылдаған комедия актері де болды. Бұл актерлердің барлығы оның комедиялық компанияларының түлектері болып, Кэмбервеллдегі Воган жолындағы "Күңгіл фабрикасы" штаб-пәтерінде тәлім алды. Карноның даңқы соншалық болды, оның есімі кез келген хаостық жағдаймен байланысты болды, ал Ұлы соғыстағы ұйымдаспаған ерікті сарбаздар өздерін "Фред Карноның армиясы" деп атады. Бұл фраза Бірінші дүниежүзілік соғыста "The Church's One Foundation" әнұранының әуенімен траншеялық ән ретінде де қолданылды. Екінші дүниежүзілік соғыста ол "Гвинея шошқалары клубының" әнұраны ретінде бейімделді, оның алғашқы жолы "Біз МакИндоның армиясымыз" болды. Бұл ән "О, қандай керемет соғыс!" (1969) музыкалық комедиялық фильмінде де пайда болды.
Frederick John Westcott (26 March 1865 – 17 September 1941), best known by his stage name Fred Karno, was an English theatre impresario of the British music hall. During the 1890s, in order to circumvent stage censorship, Karno developed a form of sketch comedy without dialogue. Cheeky authority defying playlets such as Jail Birds (1895) in which prisoners play tricks on warders and Early Birds (1899), showing the poverty and realities for the poor of London's East End, can be seen as precursors of movie silent comedy. Many of his comics subsequently worked in film and used Karno material throughout their work. Film producer Hal Roach stated: "Fred Karno is not only a genius, he is the man who originated slapstick comedy. We in Hollywood owe much to him." Among the music hall comedians who worked for him were Charlie Chaplin and his understudy, Arthur Stanley Jefferson, who later adopted the name of Stan Laurel. These were alumni of his comedy companies all of whom trained at his headquarters, The Fun Factory, in Vaughan Road, Camberwell. Such was Karno's fame that his name became associated with any chaotic situation, and the disorganised volunteer soldiers of the Great War labelled themselves "Fred Karno's Army". The phrase was also adapted into a trench song in the First World War, to the tune of the hymn "The Church's One Foundation". In the Second World War it was adapted as the Anthem of the Guinea Pig Club, the first line becoming "We are McIndoe's Army ". The song also features in the musical comedy film Oh! What a Lovely War (1969).
Өмірбаян
Карно 1866 жылы Англияның Девон графтығындағы Эксетер қаласында дүниеге келген. Оның әкесі шкаф жасаушы болған, бірақ Карноның алғашқы кәсібі сантехник шәкірті болу болған. Гимназияда кездейсоқ танысу Карноның акробатикамен айналысуына себеп болды, ал 1882 жыл шамасында Карно Ольвен есімді ересек артистпен бірігіп, циркпен қашып кетті. Кейін ол жеке акробат ретінде және "Төрт Обрей" атты труппа құрамында жұмыс істеді. Обрейлермен бірге ол Стокпорт Корольдік театрының кассасында жұмыс істейтін Эдит Катбертпен танысты. Олар 1889 жылы үйленді. 1891 жылы оның ұлы Фред Карно кіші (шынайы аты Фредерик Артур Уэскотт) дүниеге келді. Жастық шағында ол Лондонның Темза өзені жағасындағы Тагг аралының жанында Молезиде көшеде өнер көрсеткен, ал 1912 жылы ол аралды және ондағы бар қонақүйді жалға алды. Ол ескі қонақүйді бұзып, "Карсино" қонақүйін салу үшін сәулетші Фрэнк Матчемді жалдады. Киноның пайда болуымен музыкалық залдардың танымалдылығы төмендеді және осы төмендеудің нәтижесінде Карно 1927 жылы банкрот болды. 1927 жылдың 27 мамырында ол 1904 жылдан бері ажырасып келген әйелі Эдиттен қант диабетінен көз жұмды. Содан кейін Карно ұзақ жылдар бойы бірге болған серігі Мари Мурға үйленді. Карно 1929 жылдың қыркүйегінде АҚШ-қа барып, бұрынғы шәкірті Стэн Лорелдің қолдауымен Хэл Роуч студиясында сценарийші-режиссер болып жұмысқа орналасты. Алайда, студиядағы қызметі қысқа және сәтсіз болды. Кейін Хал Роуч Карноның басты қабілеті продюсерлік екенін айтты, бірақ шындығында Карно 1929 жылғы Уолл-стрит құлауынан кейін студиядағы шығындарды қысқартудың құрбаны болған сияқты. 1930 жылдың ақпанында студиядан кетіп, сол жылдың көктемінде Англияға оралды. Ұлыбританияға оралғаннан кейін ол "Лаффс" атты шоуды іске қосты, кейіннен оны Джордж Блэк жаңа құрылған Crazy Gang шоуларының негізі ретінде лицензиялады. Кейін ол бірнеше қысқа фильмдерді жазуға және түсіруге көмектесті, олардың кейбіреулерінде "Ганг" тобының мүшелері ойнады. 1932 жылы ол "Нағыз өмір" атты қойылымымен театрға оралды, бұл қойылым Фрэнк Рэндлдің мансабын бастады; Карноның екінші ұлы Лесли де шоуда ойнады. Карно өмірінің соңғы жылдарын Англияның оңтүстік-батысында, Дорсет графтығындағы Лиллипут ауылында, лицензиясыз сауда дүкенінің бір бөлігі иесі ретінде өткізді және 1941 жылы 75 жасында диабеттен қайтыс болды. Ол комедия актерлерінің топтарын біріктіріп, эскиздік комедияны дамытты; сахналық қойылымдарды фильмдерден қорғау үшін авторлық құқықтарды орнатуға үлкен үлес қосты; және сахналық slapstick-ке музыкалық сүйемелдеу қосудың алғашқы қадамдарын жасады. Карноның беделі мен мұрасы J.P. Gallagher-дің "Күлкі мен көз жасының шебері" (1971) атты сенсациялық өмірбаянымен күрт төмендеді, бірақ бұл мәтін қазір Дэвид Б. Крамптың 2021 жылғы өмірбаянымен негізінен жоққа шығарылды: Фред Карно, күлкі артындағы аңыз. Американдық жазушы Трэв С. Д., "No Applause, Just Throw Money: The Book That Made Vaudeville Famous" кітабының авторы, Крамптың өмірбаянын "шешімді, бастапқы зерттеулерге толы, содан кейін түсінікті және қызықты прозаға айналған" деп бағалады, сондай-ақ "Карноны британдық музыкалық залымен шектеуге бейімділік бар, онда ол өте маңызды болды, және оны екі ең танымал шығармашылық ұрпағымен (Чаплин мен Лорел) байланыстыруға бейімділік бар. Бірақ бұл оған жеткілікті әділдік жасамайды. Чаплин мен Лорелдің экрандық комедияның ережелерін жазғанын ескерсек, Карноны олардың Аристотелі мен Ксенофонына Сократ ретінде қарастыру дұрыс болар еді. Осыған байланысты оның қолындағы 20 ғасыр мәдениетінің бәрі. Крамптың қатаң тұжырымы бізді енді Карноны "скетч комедияның және сахнадағы физикалық slapstick-тің ең маңызды өкілі" деп атауға шақырады". Карноның Темза өзеніндегі Хэмптон, Миддлсекстегі "Астория" қайық үйі қазір Pink Floyd тобының Дэвид Гилмордың жазбалар студиясы ретінде пайдаланылады. 2012 жылдың 30 қыркүйегінде Ұлыбритания мен Американың Музыкалық залдар гильдиясы Карноның бұрынғы студиясы орналасқан 38 Саутвелл-роуд, Камбервеллдегі көк тақтасын ашты. Карноның Чарли Чаплиннің атаққа жетуіне қосқан үлесі 1992 жылғы "Чаплин" атты фильмде көрсетілді, онда Карно рөлін британдық актер Джон То ойнады. Фильмде Карноның "Ана құстары" эскизіне негізделген қысқаша көрініс бар. Карноның комедиялық компаниялары Крис Инглендтің роман трилогиясының негізі болды.
Karno was born in Exeter, Devon, England, in 1866. His father was a cabinet maker, although Karno's first career was as a plumber's apprentice. A chance encounter at a gymnasium led to Karno taking up acrobatics, and around 1882 Karno joined forces with an older performer called Olvene, and ran away with the circus. He subsequently worked as a solo acrobat and as part of a troupe called The Four Aubreys. Whilst with the Aubreys he met Edith Cuthbert who worked in the box office at Stockport Theatre Royal. They married in 1889. In 1891 his son, Fred Karno Jr. (born Frederick Arthur Westcott) was born. As a young man he had busked at Molesey near Tagg's Island on London's River Thames and in 1912 he leased the island and the existing hotel. He demolished the original hotel and hired architect Frank Matcham to build The Karsino. With the advent of cinema, the music hall's popularity declined and as a result of this decline, Karno went bankrupt in 1927. On 27 May 1927 his wife Edith, from whom he had been separated since 1904, died in her sleep of diabetes. Karno then was able to marry his long time partner, Marie Moore. Karno went to the US in September 1929, and was hired by the Hal Roach Studios as a writer director, thanks to the support of one of his former protégés, Stan Laurel. However, his stay at the studio was brief and unsuccessful. Hal Roach later said that Karno's main abilities were as a producer, although in reality Karno appears to have been the victim of cost cutting at the studio following the Wall Street Crash of 1929. He left the studio in February 1930 and returned to England later that spring. On his return to Britain, he launched a show called Laffs which was later licensed by George Black as the basis of shows for the newly formed Crazy Gang. He later helped to write and produce several short films, some of which starred members of the Gang. In 1932 he returned to the theatre with a show called Real Life. a show which launched the career of Frank Randle; Karno's second son Leslie also appeared in the show. Karno spent his last years in southwest England in the village of Lilliput, Dorset, as a part owner of an off licence, and died there in 1941 from diabetes, aged 75. bought together troupes of comics and in so doing developed sketch comedy; he was instrumental in establishing copyright protections for stage productions against the threat from film; and was a pioneer of adding musical accompaniment to stage slapstick. Karno's reputation and legacy was significantly tarnished by a salacious biography: Master of Mirth and Tears (1971) by J. P. Gallagher, but this text has now been largely discredited by the 2021 biography by David B Crump: Fred Karno, the Legend Behind the Laughter. The American writer Trav S. D., author of No Applause, Just Throw Money: The Book That Made Vaudeville Famous, has proclaimed Crump's biography as "definitive, full of original primary research and then digested and turned into perceptive and entertaining prose", adding "there is a tendency to restrict Karno mentally to the British music hall in which he was so central, and to associate him almost entirely with his two best known creative progeny (Chaplin and Laurel). But that doesn't do him enough justice. Given the minor fact that between them Chaplin and Laurel largely wrote the rules for screen comedy, it might be well to think of Karno as a Socrates to their Aristotle and Xenophon. In that respect, he has hands over all of 20th century culture. Crump's strongly worded formulation is the one we should all now go by, calling Karno "the most significant exponent of sketch comedy and physical slapstick the stage has ever seen". Karno's houseboat, the Astoria, on the River Thames at Hampton, Middlesex, is now used as a recording studio by Pink Floyd's David Gilmour. On 30 September 2012, the Music Hall Guild of Great Britain and America unveiled a commemorative blue plaque to Karno at his former studios at 38 Southwell Road, Camberwell, in south London. Karno's role in Charlie Chaplin's rise to fame was highlighted in the biopic Chaplin (1992), where Karno was played by British actor John Thaw. The film included a brief routine based on Karno's sketch Mumming Birds. Karno's comedy companies were the basis of a trilogy of novels by Chris England.