Кіріспе

Британдық әнші және комедиан (1842–1884)

Джордж Лейборн (17 наурыз 1842 – 15 қыркүйек 1884) – 19 ғасырдағы британдық музыка залдарында өнер көрсеткен әнші және «Арыстан комедиясы» стиліндегі артист. Ол мансабының көп бөлігінде «Шампан Чарли» әнінің атымен танымал болды. Оның тағы бір әні, «Ұшқан трапециядағы батыл жас жігіт», бүгінге дейін естіледі. Ол 19 ғасырдың ең белгілі музыка залының артистерінің бірі болып саналады.

Ерте өмір

Джордж Лейборн Гейтсхедте Джозеф Сондерс болып дүниеге келді; алайда, ол ерте жасында отбасымен бірге Лондонға көшіп келді. Музыкалық залдарда жұмыс істемес бұрын, ол Оңтүстік-Батыс Англияда, басқа да жерлерде инженер болып жұмыс істеді. Солтүстік Англиядағы, оның ішінде Ливерпуль мен Ньюкаслдағы алғашқы музыкалық залдарда ол өз шын атын – Джо Сондерс – қолданды, бұл факт бұрын оның нағыз аты туралы көптеген жаңылысуларға себеп болды. Лондонда Джордж Лейборн сахналық атымен алғаш рет 1863 жылы Бедфорд музыкалық залында өнер көрсеткені мәлім, бірақ одан бұрын бірнеше ай бойы кішкентай Шығыс Ендтегі сахналарда да өнер көрсеткені белгілі.

Мансап

1866 жылы композитор Альфред Лимен бірге «Шампан Чарли» әнін жазды, оны сол жылдың тамызында Лидсте алғаш рет орындады. Ән сәттілікке жетуіне бірнеше ай уақыт кетті. Лейборнның тағы бір маңызды ән жетістігі, 1866 жылы жарық көрген «Ұшқыш трапеция», музыкасын Альфред Ли жазған. Бұл ән сол кезде Ұлыбританияда өнер көрсеткен трапеция шеберлеріне деген қызығушылықты білдірді, оның ішінде Лондондағы Альгамбра музыка залында өнер көрсеткен Жюль Леотард та бар еді. 1867 жылы ән АҚШ-та C. H. Ditson & Co баспасынан шықты, музыкасы Гастон Лайлға жатқызылды. 1860 жылдары Лейборн, Артур Ллойд және Альфред Пек Стивенс сияқты замандастарымен бірге музыка залының жаңа кейіпкерін – «Арыстан комигін» жасады; ол сәнді киінетін, тартымды жас жігіт болатын. Осындай стильде орындаушылар бурлескіні көшіруден гөрі күнделікті өмірдегі оқиғаларынан және көшедегі адамдардан шабыт алды. Көрермендер әнге қосылып айтуды және «құс көрсетуді» ұнатты. Кейбір әндерінде ол ақ галстук пен смокинг киіп, жоғары өмірге, әйелдерге және шампанға деген құмарлығын білдіретін. Дегенмен, ол әртүрлі топтардың өкілдерін бейнелейтін көптеген кейіпкерлік әндерімен де танымал болды. 1868 жылы Уильям Холланд Кентербери музыка залының директоры болып тағайындалғанда, Лейборнды аптасына 25 фунт стерлингтік эксклюзивті келісімшарт бойынша жұмысқа алды, сонымен қатар оған төрт ақ жылқы жегілген карета берді. Келесі жылы Холландтың рұқсатымен басқа да бірнеше залдарда өнер көрсеткені үшін оның жалақысы аптасына 120 фунтқа дейін өсті. Лейборн 1871 жылы шыққан «Егер мен сүйісін шеккенімде» әнінің сөзін де жазды, оның бір бөлігі скандал тудырды. Қазіргі уақытта ол Жаңа Орлеандағы Марди Гра мерекесімен байланысты. Ән Лидия Томпсон орындауында, Жак Оффенбахтың «Көкжон» опереттасының бурлескілік бейімделуі үшін айтылды, ол осы қойылыммен АҚШ-та гастрольдік сапарда болды. 1872 жылы Жаңа Орлеанға келген Ресейдің Ұлы князі Алексей Романов «Көкжонды» көріп, әнші де, ән де оны қызықтырды. Женни Хилл Лондон павильонында өнер көрсеткенде, ол қойылымды тоқтатты, Лейборн оның өнері аяқталғанша күтуге мәжбүр болды, содан кейін ол оны бис беру үшін алып кетті. Лейборн мен Альфред Вэнс, сондай-ақ Ұлы Вэнс ретінде белгілі, тарихи тұрғыдан мәдениетте бәсекелес ретінде қарастырылды, бұл түсінік 1944 жылғы «Шампан Чарли» фильмінде көрсетілді. Соңғы зерттеулер көрсеткендей, екеуі де алкогольдік ішімдіктердің артықшылықтарын мадақтағанмен, олардың мансабы әртүрлі болды. Лейборн музыка залындағы өнер көрсетулеріне баса назар берді, ал Вэнс орта таптың көрермендерін «қауіпсіз» концерттік қойылымдармен көңіл көтерді. Бәсекелестік олардың жарнамаларында көрінетін. «Шампан Чарли» фильмінде Лейборнның рөлін комедия актері Томми Триндер, ал Альфред Вэнстің рөлін Стэнли Холлоуэй ойнады.

Өлім және мұра

23 жылдық әншілік мансабында Лейборн 200-ден астам ән орындаған, бірақ мансабының соңында ол өзгеретін заманға бейімделе алмай, оның танымалдылығы азайды. Ол 42 жасында Англияның Ислингтон қаласында мүсірленген күйде қайтыс болды. Лейборн Лондонның Стоук-Ньюингтон қаласындағы Абни Парк зиратында актриса қызы Флоренс Лейборн, оның күйеуі, музыкалық зал әртісі Альберт Шевалье және немересі Фредерикпен бірге жерленген. Оның қабір тасына "Құдайдың саусағы тиді де ол ұйықтады" деген эпитафия жазылған, оны музыкалық зал әртісі Дэн Лено мен Су сысқырының Ұлы Ордені орнатқан. Джордж Лейборнның қабірін Ұлыбритания мен Американың Музыкалық зал гильдиясы күтіп баптайды. Лейборн Лондонның Ист-Эндіндегі Уилтон музыкалық залында өнер көрсеткен, бұл әлемдегі ең көне сақталған үлкен музыкалық зал. Оның жанындағы заманауи тұрғын үй кешені оның құрметіне "Джордж Лейборн үйі" деп аталды. 1970 жылдың 29 шілдесінде Ұлы Лондон Кеңесі ("GLC") Британдық Музыкалық зал қоғамының ұсынысымен Лейборнның құрметіне көк тақта орнатты, оны Дон Росс Лейборнның бұрынғы үйі, Ислингтондағы 136 Энглфилд көшесінде ашты.