Дублиннің бес «Театр Рояль» тарихы — Мақалалармен ағылшынша

Кіріспе

Дублиндегі бес түрлі театрдың атауы

Ғасырлар бойы Дублинде "Theatre Royal" деп аталатын бес театр болған. Ұлыбритания мен Ирландиядағы театр тарихында "Theatre Royal" немесе "Royal Theatre" деген аталым, театрға патшалық патент берілгенін көрсететін, ал осы патентсіз "шындық драма" деп аталатын театрлық қойылымдарға заң бойынша рұқсат берілмейтін. Көптеген мұндай театрлардың басқа да аттары болған.

Бірінші Корольдік театр (1662 1787)

Алғашқы Theatre Royal театрын 1662 жылы Джон Огилби Smock Alley-де ашты. Огилби – алғашқы ирландтық "Ревл" шебері болды, ол бұрын Вербург көшесіндегі Жаңа театрына жетекшілік еткен. Бұл қаладағы алғашқы мақсатты түрде салынған театр еді. 1637 жылы ашылған, бірақ 1641 жылы пуритандықтар жапты. 1661 жылы Ирландияда монархияның қайта орнатылуы Огилбиге "Ревл" шебері лауазымын қайтаруға және жаңа кәсіпорнын ашуға мүмкіндік берді. Бұл Корольдік театр негізінен Дублин замкісіндегі басқарудың бақылауында болды және көбінесе Стюарттарға арналған туындылар мен Шекспир классикасын қойды. 1662 жылы Кэтрин Филипс күйеуінің ирландтық белгілі бір мүліктерге талап етуі үшін Дублинге келді; ол жерде Пьер Корнельдің "Помпей" туындысын аударуды аяқтады, ол 1663 жылы Smock Alley театрында үлкен жетістікке ие болды және сол жылы Дублинде де, Лондонда да жарияланды. Басқа әйелдер де драмаларды аударған немесе жазған болса да, оның "Помпей" аудармасы француз трагедиясының ағылшын тіліндегі алғашқы ұйқасты нұсқасы және кәсіби сахнада қойылған әйел жазған алғашқы ағылшын пьесасы болды. 18-шы ғасырда театрды бір кезде актер және менеджер Томас Шеридан, драматург және саясаткер Ричард Бринсли Шериданның әкесі басқарды. Томас Шеридан Лондон сахнасының ірі жұлдыздарын, соның ішінде Дэвид Гаррик пен Дублинде туған Пег Воффингтонды тартуға қол жеткізді. Шарлотта Мелмот, кейін "Америка сахнасындағы трагедияның ұлы ханымы" атанған актриса, Smock Alley театрында актерлік мансабын бастады. Театр 1735 жылы бұзылып, қайта салынды, содан кейін 1787 жылы жабылды, шамамен 30 жыл бойы апатқа ұшырап, қойма ретінде пайдаланылды. 1811 жылы 18-шы ғасыр құрылысының бір бөлігі бұзылды, ал қалған бөлігі жаңа Киелі Михаил және Иоанн шіркеуіне енгізілді, ол 1989 жылға дейін қала орталығындағы ең танымал католик шіркеулерінің бірі болып қала берді. 2012 жылы 6 жылдық құрылыс жұмыстарынан кейін 19-шы ғасыр шіркеуі театр ретінде пайдалануға берілді. Жаңа театр Gaiety Acting School, Ирландияның Ұлттық театр мектебіне үй иесі.

The first Theatre Royal was opened by John Ogilby in 1662 in Smock Alley. Ogilby, who was the first Irish Master of the Revels, had previously run the New Theatre in Werburgh Street. This was the first custom built theatre in the city. It opened in 1637 but was closed by the Puritans in 1641. The Restoration of the monarchy in Ireland in 1661 enabled Ogilby to resume his position as Master of the Revels and open his new venture. This Theatre Royal was essentially under the control of the administration in Dublin Castle and staged mainly pro Stuart works and Shakespearean classics. In 1662 Katherine Philips went to Dublin to pursue her husband's claim to certain Irish estates; there she completed a translation of Pierre Corneille's Pompée, produced with great success in 1663 in the Smock Alley Theatre, and printed in the same year both in Dublin and London. Although other women had translated or written dramas, her translation of Pompey broke new ground as the first rhymed version of a French tragedy in English and the first English play written by a woman to be performed on the professional stage. In the 18th century, the theatre was managed for a time by the actor manager Thomas Sheridan, the father of playwright and politician Richard Brinsley Sheridan. Thomas Sheridan managed to attract major stars of the London stage, including David Garrick and the Dublin born Peg Woffington. Charlotte Melmoth, later to become 'The Grande Dame of Tragedy on the American Stage' began her acting career at Smock Alley. The theatre was demolished and rebuilt in 1735 and closed in 1787, falling into dereliction and used as a warehouse for almost 30 years. In 1811, part of the 18th century structure was demolished, and what survived was incorporated into the new Church of St. Michael and St. Johns, which remained as one of the most popular Catholic churches in the city centre until 1989. In 2012, after 6 years of building work, the 19th century church building was converted for use as a theatre. The new theatre is home to the Gaiety School of Acting, The National Theatre School of Ireland.

Екінші Корольдік театр (1788-1818)

Кроу-стрит театрын 1758 жылы Спрангер Барри ашты. 1774 жылы осы сахнада Мэри Балкли мен Джеймс Уильям Додд ойнады. 1782 жылы актер Ричард Дейли театрдың иесі болды, ал 1786 жылы Корольдік патент алғаннан кейін, 1788 жылы оны Театр Корольдік деп ашты. Қайта құру мен әрлеуге 12 000 фунт жұмсалды. Біраз уақыт бойы ол табысты болды, бірақ кейін Астли амфитеатрының ашылуынан қиындықтар туды. Фредерик Эдвард Джонс Дейлиден театрды жалдап алды және Маринари мен Заффарини безендірген ғимаратты жаңартуға 1200 фунт стерлинг жұмсады. Театр 1796 жылы қайта ашылды, бірақ 1798 жылғы ирландтық көтерілісіне байланысты әскери жағдай жарияланған соң жабылды. Джонс 1798 жылы жаңа патша патентін алып, театрға тағы 5000 фунт стерлинг жұмсады, алайда саяси ахуалға байланысты 1803 жылы жабылуға мәжбүр болды. 1814 жылы театр көтеріліс кезінде қирады, ал 1819 жылы тағы да көтерілістер болды. Джонс өзінің танылмауының себебін саясатқа белсенді араласуымен байланыстырды; 1807 жылы ол Дублин үшін үкіметке қарсы парламент депутатын сайлауды қолдады. 1818 жылы патентті жаңарту туралы өтініші қабылданбады, оның орнына Ковент-Гарден театрының иесі Генри Харриске берілді.

Үшінші Корольдік театр (1821-1880)

1820 жылы Генри Харрис Хокинс көшесіндегі жерді сатып алып, архитектор Сэмюэл Бизли жобалаған 2000 орындық «Албани жаңа театрын» 50 000 фунт стерлингке салды. Бұл театр келесі жылдың қаңтар айында ашылды. Тамыз айында IV Георг «Албани» театрындағы қойылымды тамашалады, нәтижесінде патент берілді. Театрдың атауы патенттік театр мәртебесін көрсететіндей «Корольдік театр» деп өзгертілді. Театр ашылған кезде құрылыс жұмыстары толыққан жоқ еді, ал алғашқы көрермендердің саны өте аз болғандықтан, жақтағы орындықтардың бір бөлігі тақтайшамен жабылды. 1822 жылдың 14 желтоқсанында Лорд-лейтенант, Уэлсли маркизі қатысқан «Она жеңілуге еңкейеді» қойылымы кезінде «Бөтелке бүлігі» болды: Уэлслидің католиктермен келісімге келгеніне ашуланған оранжистер оны ұлттық әнұран орындалғанда мазақтады, содан кейін оған бөтелке лақтырылып, бүлік шықты. Уэлслинің шамадан тыс реакциясы, оның ішінде үш бүлікшіні адам өлтіруге талпынумен айыптауы, оның беделін түсірді. 1830 жылы Харрис театрдан зейнетке шықты, ал Мистер Калкрафт жалдауға алды. Бұл театр Паганини, Дженни Линд, Тайрон Пауэр және Барри Салливан сияқты көптеген танымал өнерпаздарды тартты. 1851 жылы театр қаржылық қиындықтарға тап болып, қысқа мерзімге жабылды. Ол желтоқсанда бәсекелес «Queen’s Theatre» театрының директоры болған Джон Харрис басшылығымен қайта ашылды. Харрис басшылығымен қойылған алғашқы спектакль Дион Бусиконың пьесасы болды. Бусико және оның әйелі 1861 жылы Дублиндегі «Корольдік» театрында «Коллин Бэун» спектаклінде алғаш рет жеке өнер көрсетеді. Бусиконың «Ара на Пог» пьесасының тұңғыш қойылымы 1864 жылы театрда өтті, актерлік құрамында Бусико, Сэмюэл Джонсон, Джон Броугем және Сэмюэл Андерсон Эмери болды. Бұл театр музыкалық өнерлерімен де танымал болды, оларға оркестрлік увертюралар мен сөздік драмалардың аралықтары, сондай-ақ опералық қойылымдар кірді. Оркестрді 1834 жылдан бастап 1880 жылдың 9 ақпанында театр өртенгенге дейін Ричард Майкл Леви (1811–1899) басқарды. 1874 жылдың наурыз айында Джон мен Майкл Ганн 25 жылға жуық басқарған Джон Харристен «Корольдік театрды» иеліктен алды. Джон мен Майкл Ганн «Gaiety» театрының бірлескен иелері болды, бірақ Джон «Gaiety» театрын, ал Майкл «Корольдік театрды» басқарды.

In 1820, Henry Harris bought a site in Hawkins Street and built the 2,000 seater Albany New Theatre on it at a cost of £50,000, designed by architect Samuel Beazley. This theatre opened in January of the following year. In August, George IV attended a performance at the Albany and, as a consequence, a patent was granted. The name of the theatre was changed to the "Theatre Royal" to reflect its status as a patent theatre. The building work was not completed at the time of opening and early audience figures were so low that a number of side seating boxes were boarded up. On 14 December 1822, the "Bottle Riot" occurred during a performance of She Stoops to Conquer attended by the Lord Lieutenant, Marquess Wellesley: Orangemen angered by Wellesley's conciliation of Catholics jeered him during the national anthem, and a riot ensued after a bottle was thrown at him. Wellesley's overreaction, including charging three rioters with attempted murder, undermined his own credibility. In 1830, Harris retired from the theatre and a Mr Calcraft took on the lease. This theatre attracted a number of famous performers, including Paganini, Jenny Lind, Tyrone Power and Barry Sullivan. By 1851, the theatre was experiencing financial problems and closed briefly. It reopened in December under John Harris, who had been manager of the rival Queen's Theatre. The first production under Harris was a play by Dion Boucicault. Boucicault and his wife were to make their first Dublin personal appearances in the Royal in 1861 in his The Colleen Bawn. The first performance of Boucicault's play Arrah na Pogue was held at the theatre in 1864, with Boucicault, Samuel Johnson, John Brougham and Samuel Anderson Emery in the cast. This theatre was also noted for its musical performances, which included orchestral overtures and interludes to spoken drama and operatic stagings. The orchestra was conducted by Richard Michael Levey (1811–1899) between 1834 and the burning of the theatre on 9 February 1880. In March 1874 John and Michael Gunn took ownership of the Theatre Royal from John Harris, who had run it for nearly 25 years. John and Michael Gunn remained joint owners of the Gaiety Theatre, but John managed the Gaiety while Michael managed the Theatre Royal.

Төртінші Корольдік театр (18971934)

Төртінші Корольдік театр 1897 жылдың 13 желтоқсанында актер және менеджер Фредерик Муйло Дублин кәсіпкерлерінің тобының көмегімен ашылды. Театрды Франк Матчем жобалаған және ол Leinster Hall театры орналасқан жерде салынды, ал бұл театр өз кезегінде үшінші Корольдік театрдың орнында бой көтерген. Онда 2011 орындық көрермен залы болды. Бұл жаңа театр Гаити театрымен бәсекелестікке түсті, сондықтан Муйло мүмкіндігінше көп атақты актерлер мен труппаларды тартуға тырысты. Бастапқыда театр опера және музыкалық комедия қойылымдарымен танымал болды. 1904 жылдың 28 сәуірінде Эдуард VII театрға мемлекеттік қойылымға келді. Муйло 1911 жылы қайтыс болды, ал оның серіктестерінің бірі, Дэвид Теллфорд театрдың басқаруын өз қолына алды. ХХ ғасырдың басында музыкалық комедия сәннен шыққан соң, Корольдік театр тұрақты түрде музыкалық зал көрсетілімдерін ұйымдастыра бастады. 1906 жылы өткен осындай бір көрсетілімде жас Чарли Чаплин "Сегіз Ланкашир жігіті" атты қойылымның бір бөлігі ретінде өнер танытты. Театр соңғы жылдары кинотеатр ретінде де пайдаланылды. 1934 жылдың 3 наурызында жабылып, жақын арада бұзылып кетті.

Бесінші Корольдік театр (19351962)

Бесінші Theatre Royal 1935 жылдың 23 қыркүйегінде Хокинс көшесінде ашылды. Бұл үлкен арт-деко стиліндегі ғимарат 3700 отыратын және 300 тұратын орынға арналған, сонымен қатар театр және кино ретінде пайдалану үшін жоспарланған. Онда Регал бөлмелері мейрамханасы да орналасқан (1938 жылы Регал бөлмелері кинотеатрына айналдырылған). Театрда Джимми Кэмпбелл басқаратын 25 адамдық оркестр және әнші-бишілер тобы, «Роялеттер» жұмыс істеді. Ғимараттың үлкендігі бастапқыда «Royal» театрының экономикалық тұрғыдан тиімді болуын қиындатты. Осы мәселені шешу үшін алғашқы қадам – ғимаратты толтыру үшін шетелден танымал жұлдыздар шақыру болды. Олардың ішінде Грейси Филдс, Джордж Формби, Макс Уолл, Макс Миллер және Джимми Дюранте болды. Бірақ бұл қойылымдар көбінесе пайда әкелмеді. 1936 жылы «Royal» театрын Патрик Уолл мен Луи Эллиман сатып алды, олар «Gaiety» театрының да иелері болған. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, Уолл мен Эллиман екі театрды тек жергілікті таланттармен жұмыс істеуге мәжбүр болды. Бұл ирландтық артистердің өркендеуіне әкелді, олар «Royal» театрының жұмысының негізгі бөлігін құрады. Олардың қатарында Джимми О’Диа, Гарри О’Донован, Морин Поттер, Дэнни Камминс, Майк Нолан, Элис Далгарно, Ноэль Перселл, Михеал Мак Лиаммор, Сесил Шеридан, Джек Круз, Пэдди Кросби және Патрисия Кахилл сияқты танымал ирландтықтар болды. 1951 жылдың шілде айында Джуди Гарланд бірнеше толық сатылған қойылымдарда өнер көрсетті және оған зор құрмет көрсетілді. Әнші, билет ала алмаған жүздеген адамдарға киім ауыстыратын бөлмесінің терезесінен ән шырқады, ал сыншылар оны «Американың Коллин» деп атады. Ол сол уақытқа дейін ең көп көрермен жинаған артист болды, және бұл көрсеткіш 1963 жылы АҚШ президенті Джон Кеннедидің және 1979 жылы Папа Иоанн Павел II-нің Ирландияға сапарымен ғана басылды. Танымал ирландтық-американдық әртіс Кармель Куинн де 1950-ші жылдардың басында осы сахнада әншілік дебютін жасады. Көтеріліп бара жатқан шығындар мен киноның және теледидардың артуына байланысты, бесінші «Royal» театры 1962 жылдың 30 маусымында жабылды. Бірақ театрды сатып алған құрылыс компанияларына сын көтергендер бұл жабылудың себебі осы емес деп күмәнданды. Сесил Шеридан: «Бұл теледидардың салдары емес, сіз білесіз бе. Бұл – бір шаршы фут мүліктің қанша ақшаға сатылатынының мәселесі». 1962 жылдың 30 маусымындағы соңғы қойылым «Royal Finale» деп аталды. Ғимараттан алып кетуге болатын барлық нәрсе – қауіпсіздік мақтанышынан бастап билет кассаларына дейін сатылды. Кейіннен ғимарат бұзылып, оның орнына он екі қабатты кеңсе ғимараты, Хокинс үйі салынды, ол 2019 жылға дейін Ирландияның Денсаулық сақтау министрлігінің бас кеңсесі болды. 1972 жылы Хокинс және Таунсенд көшелерінің бұрышында «The Regal Rooms» ғимаратының орнында «The New Metropole» ашылды. 1984 жылдан 2016 жылға дейін «Screen Cinema» ретінде жұмыс істеді. Ғимарат 2019 жылы бұзылды.

The fifth Theatre Royal opened on 23 September 1935 in Hawkins Street. It was a large art deco building designed for an audience of 3,700 people seated and 300 standing, and was intended for use as both theatre and cinema. It also housed the Regal Rooms Restaurant (converted into the Regal Rooms Cinema in 1938). The theatre had a resident 25 piece orchestra under the direction of Jimmy Campbell and a troupe of singer dancers, the Royalettes. From the beginning, the sheer size of the building made it difficult for the Royal to remain economically viable. The policy adopted at first to confront this problem was to book big name stars from overseas to fill the building. These included Gracie Fields, George Formby, Max Wall, Max Miller and Jimmy Durante. However, these shows rarely made a profit. In 1936, the Royal was acquired by Patrick Wall and Louis Elliman, who also owned the Gaiety. With the outbreak of the Second World War, Wall and Elliman were forced to keep the two theatres going with native talent only. This led to the emergence of a raft of Irish acts which were to provide the mainstay of the Royal's output for the remainder of its existence. These included such Irish household names as Jimmy O'Dea, Harry O'Donovan, Maureen Potter, Danny Cummins, Mike Nolan, Alice Dalgarno, Noel Purcell, Micheál Mac Liammóir, Cecil Sheridan, Jack Cruise, Paddy Crosbie and Patricia Cahill. In July 1951 Judy Garland appeared for a series of sold out performances and was received with tremendous ovations. The legendary singer sang from her dressing room window to hundreds of people who were unable to get tickets and critics dubbed her "America's Colleen". She drew the largest crowds up until that time and was only surpassed by the visits to Ireland of United States President John F. Kennedy in 1963 and Pope John Paul II in 1979. Popular Irish American entertainer Carmel Quinn also made her singing debut here during the early 1950s. Under pressure from rising overhead costs and the increasing popularity of the cinema and the introduction of television, the fifth Theatre Royal closed its doors on 30 June 1962. However, some critics of the developers who purchased the theatre have expressed doubt that this was the reason for closing the venue. Cecil Sheridan commented that "It's not television that's done it, you know. It's a matter of how much money you can make out of a square foot of property." On the final night on 30 June 1962, the theatre was sold out with a show entitled the Royal Finale. Everything that could be taken away was sold off from the building, from the safety curtain to the ticket kiosks. The building was subsequently demolished and replaced by a twelve storey office block, Hawkins House, which was the headquarters of Ireland's Department of Health until 2019. In 1972, The New Metropole, opened on the corner of Hawkins Street and Townsend Street on the site of The Regal Rooms. It operated as the Screen Cinema from 1984 until 2016. The building was demolished in 2019.

Мұра

2022 жылы ауданды жаңарту барысында, бұрынғы театрдың орнындағы көшеге «Театр Корольдік жолы» деп атау туралы науқан басталды.