Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ирландия театры
Theatre of Ireland
Ирландия театрының тарихы орта ғасырларда басталады және ұзақ уақыт бойы Ирландияның тұрғындары – 12 ғасырдағы норман басқыншыларының ұрпақтары – галликалық және «Ескі ағылшын» сарайларымен шектелді. Ирландиядағы алғашқы театр ғимараты 1637 жылы салынған Вербург көшесі театры болды, одан кейін 1662 жылы Смок аллея театры ашылды. 17 ғасырдан бастап Ирландиядағы театрлық қойылымдар көбінесе ағылшын отаршылдық әкімшілігінің саяси мақсаттарына қызмет етті, бірақ театрлар көбейгенде және көрермендер саны артқанда, көңіл көтерудің алуан түрлері қойылды. Дублиндегі көптеген театрлар Лондондағы әріптестерімен байланыс орнатты және британ астанасынан келген актерлер мен қойылымдар ирландиялық сахнаға жиі келіп тұрды. Дегенмен, Уильям Конгревтен бастап Джордж Бернард Шоуға дейінгі ирланд драматургтерінің барлығы дерлік өздерін таныстыру үшін туған жерлерін тастап кетуге мәжбүр болды. 20 ғасырдың басында ирланд пьесаларын сахналауға және жергілікті жазушылар, режиссерлер мен актерлерді дамытуға арналған театрлар мен театрлық ұжымдар пайда бола бастады. Бұл көптеген маңызды ирланд драматургтеріне өз кәсібін меңгеруге және беделін Ұлыбритания мен АҚШ-та емес, Ирландияда қалыптастыруға мүмкіндік берді.
The history of Irish theatre begins in the Middle Ages and was for a long time confined to the courts of the Gaelic and "Old English" – descendants of 12th century Norman invaders – inhabitants of Ireland. The first theatre building in Ireland was the Werburgh Street Theatre, founded in 1637, followed by the Smock Alley Theatre in 1662. From the 17th century, theatrical productions in Ireland tended to serve the political purposes of the English colonial administration, but as more theatres opened and the popular audience grew, a more diverse range of entertainments were staged. Many Dublin based theatres developed links with their London equivalents and performers and productions from the British capital frequently found their way to the Irish stage. However, almost all Irish playwrights from William Congreve to George Bernard Shaw found it necessary to leave their native island to establish themselves. At the beginning of the 20th century, theatres and theatre companies dedicated to the staging of Irish plays and the development of indigenous writers, directors and performers began to emerge. This allowed many of the most significant Irish dramatists to learn their trade and establish their reputations in Ireland rather than in Great Britain or the United States.
Тарихи театр ғимараттары
Ирландияда сақталған тарихи театр ғимараттарының саны аз, және олардың тек азы ғана 20-ғасырдан бұрын салынған. Дублиндегі «Гайти» театры 1871 жылы салынған, көптеген өзгерістерге қарамастан, ол Виктория дәуірінің бірнеше ерекшеліктерін сақтап, Ирландиядағы ең ұзақ мерзімді, үздіксіз қойылымдар көрсететін қоғамдық театр болып табылады. «Театр Корольдік», Уотерфорд 1876 жылы салынған, бірақ одан бұрынғы 1785 жылғы театр ғимаратынан қалған құрылымдық элементтерді сақтап, Ирландиядағы үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан ең көне театр деп есептеледі. «Smock Alley» театры 2012 жылы 19-ғасырдың басындағы шіркеу ғимаратына айналдырылды, ол 18-ғасырлық театрдан алынған құрылыс материалдарын қамтиды. Ол 1662 жылғы алғашқы «Театр Корольдік» ғимаратының іргесінде салынған. Сондықтан ол көбінесе Ирландияның «ең көне жаңа театры» немесе «ең жаңа ескі театр» деп аталады. «Лорд Амиенс» театры 1795 жылы Олдбороу үйінің жеке театрлық қанаты ретінде салынды және 1830 жылға дейін осы мақсатта пайдаланылды. Ішкі кеңістіктегі өзгерістерге қарамастан, ғимараттың құрылымы жобаланған және салынған күйінде сақталған, сондықтан ол Ирландиядағы ең көне, арнайы салынған театр ғимараты деп саналады.
Few historic theatre buildings survive in Ireland, and only a small minority predate the 20th century. The Gaiety Theatre in Dublin dates to 1871, and despite multiple alterations it retains several Victorian era features and remains Ireland's longest established, continuously producing public theatre. The Theatre Royal, Waterford dates to 1876, but retains some structural material from the 1785 theatre building which preceded it, and is considered Ireland's oldest continually operating theatre. The Smock Alley Theatre was converted, in 2012, from an early 19th century church building which incorporated fabric from the 18th century theatre which preceded it, and is built on the foundations of the first Theatre Royal from 1662. It is thus often referred to as Ireland's "oldest new theatre" or "newest old theatre". The Lord Amiens Theatre was built as a private theatre wing of Aldborough House in 1795, and used as such until 1830. Despite alterations to the interior, structurally the building remains exactly as it was designed and first constructed, and it is thus considered the oldest purpose built theatre building in Ireland.
Кішкентай бастамалар
Ирландияда діни тақырыптағы пьесалардың 14 ғасырдың басынан бері қойылып келгені болжамданып отыр, бірақ Ирландиядағы театрландырылған өнердің ең алғашқы және жақсы құжатталған мысалы – 1601 жылы Дублин қамалындағы Үлкен зал ішінде Ирландияның Лорд-депутаты Лорд Маунтджой ұсынған «Горбодук» пьесасының қойылымы. Пьесаны Томас Саквилл мен Томас Нортон 1561/2 жылғы Рождество мерекесі үшін Лондонның Ішкі ғибадатханасы үшін жазған. Бұл пьеса орындалған кезде Ирландиядағы жағдайға сай келетін, бөлінген мемлекеттің анархияға құлауы туралы әңгіме болғандықтан таңдалған болып көрінеді. Маунтджой үрдіс бастады, ал жеке қойылымдар келесі отыз жыл ішінде Ирландиядағы ірі үйлерде кең таралды. Дублиндегі Вербург көшесіндегі театр қаланың алғашқы арнайы салынған театры, Лондоннан тыс жалғыз қалпына келтіруге дейінгі театр және алғашқы ирланд театры ретінде танылады.
Although there would appear to have been performances of plays on religious themes in Ireland from as early as the 14th century, the first well documented instance of a theatrical production in Ireland is a 1601 staging of Gorboduc presented by Lord Mountjoy Lord Deputy of Ireland in the Great Hall in Dublin Castle. The play had been written by Thomas Sackville and Thomas Norton for the 1561/2 Christmas festivities at the Inner Temple in London and appears to have been selected because it was a story of a divided kingdom descending into anarchy that was applicable to the situation in Ireland at the time of the performance. Mountjoy started a fashion, and private performances became quite commonplace in great houses all over Ireland over the following thirty years. The Werburgh Street Theatre in Dublin is generally identified as the "first custom built theatre in the city," "the only pre Restoration playhouse outside London," and the "first Irish playhouse."
Килкеннидегі сот
1642 жылы Англияда азамат соғысы басталуына байланысты Дублин корольшілдері қаладан қашуға мәжбүр болды. Олардың көпшілігі Килкенниге барып, сол қалада құрылған ескі ағылшын және ирландтардың конфедерациясына қосылды. Килкенниде 1366 жылдан бері театрлық қойылымдар дәстүрі қалыптасқан, ал Дублин труппасы, қатты азайып, жаңа орнына қоныстанды. Килкенниде кем дегенде бір жаңа пьеса жарық көрді: «Коланың ашуының трагедиясы немесе Лиренданың қайғысы» – бұл атаудағы Лиренда Ирландияның анаграммасы болатын ашық саяси туынды. 1661 жылы монархия қайта орнатылып, Джон Огилбиге жеңіс аркаларын жобалау және жаңа корольдің Лондонға кіруіне арналған маскаларды жазу тапсырылды. Огилби «Ревлз» шебері лауазымына қайта тағайындалып, Дублинде Smock Alley көшесінде жаңа театр ашу үшін оралды. Бұл жаңа театр жақсы бастамамен ашылса да, негізінен Дублин қамалындағы басқарудың бақылауында болды және көбінесе Стюарттар мен Шекспир классикасына байланысты туындыларды сахналады. Осының салдарынан, шынайы талант иесі ирланд драматургтары мен актерлері Лондонға тартылды.
In 1642, as a result of the English Civil War, Dublin Royalists were forced to flee the city. Many of them went to Kilkenny to join a confederacy of Old English and Irish that formed in that city. Kilkenny had a tradition of dramatic performance going back to 1366, and the Dublin company, much attenuated, set up in their new home. At least one new play was published in Kilkenny; A Tragedy of Cola's Fury, OR, Lirenda's Misery, a blatantly political work with the Lirenda of the title being an anagram of Ireland. With the restoration of the monarchy in 1661, John Ogilby was commissioned to design the triumphal arches and write masques for the new king's entrance into London. Ogilby was reinstated as Master of the Revels and returned to Dublin to open a new theatre in Smock Alley. Although starting well, this new theatre was essentially under the control of the administration in Dublin Castle and staged mainly pro Stuart works and Shakespearean classics. As a result, Irish playwrights and actors of real talent were drawn to London.
Қайта қалпына келтіру
Бұл үрдістің алғашқы мысалы - Уильям Конгрев, XVIII ғасырдың аяғындағы Лондон сахнасының ең маңызды жазушыларының бірі. Йоркширде туылғанына қарамастан, Конгрев Ирландияда өсіп, Килкенниде Джонатан Свифтпен және Дублиндегі Тринити колледжінде оқыды. Бітіргеннен кейін Конгрев Лондонға көшіп, Темплде заңды оқыды және әдеби мансабын жалғастырды. Оның алғашқы пьесасы "Ескі тоқпан" (1693) Джон Драйденнің қолдауымен жазылды, содан кейін ол кем дегенде тағы төрт пьеса жазды. Соңғысы, "Әлем жолы" (1700) – қазіргі сахнада үнемі қайта қойылатын Конгревтің туындысы. Дегенмен, жазылған кезде ол толыққанды табысқа жете алмады және ол театр үшін басқа ешбір шығарма жазбады. Вильгельм Оранскийдің таққа отыруымен Дублин қамалының барлық этикасы, соның ішінде театрға деген көзқарасы өзгерді. Смок аллеясындағы театр 1780 жылдарға дейін сақталды, ал 19 ғасырда Театр Рояль, Квинс театры және Гаити театры сияқты жаңа театрлар ашылды. Алайда, келесі 200 жыл бойы Ирландия театры тарихындағы басты оқиғалар Ирландиядан тыс, көбінесе Лондонда болды.
An early example of this trend is William Congreve, one of the most important writers for the late 18th London stage. Although born in Yorkshire, Congreve grew up in Ireland and studied with Jonathan Swift in Kilkenny and at Trinity College Dublin. After graduating, Congreve moved to London to study law at the Temple and pursue a literary career. His first play, The Old Bachelor (1693) was sponsored by John Dryden, and he went on to write at least four more plays. The last of these, The Way of the World (1700) is the one Congreve work regularly revived on the modern stage. However, at the time of its creation, it was a relative failure and he wrote no further works for the theatre. With the accession to the throne of William of Orange, the whole ethos of Dublin Castle, including its attitude to the theatre, changed. A theatre at Smock Alley stayed in existence until the 1780s and new theatres, such as the Theatre Royal, Queens' Theatre, and The Gaiety Theatre opened during the 19th century. However, the one constant for the next 200 years was that the main action in the history of Irish theatre happened outside Ireland itself, mainly in London.
18 ғасыр
XVIII ғасырда екі ірі ирланд драматургі – Оливер Голдсмит пен Ричард Бринсли Шеридан пайда болды. Олар XVIII ғасырдағы Лондон сахнасындағы ең табысты драматургтердің қатарында болды. Голдсмит (1728–1774) Роскоммон қаласында дүниеге келіп, өте шалқар аймақта өскен. 1745 жылы Тринити колледжіне түсіп, 1749 жылы бітірген. Ол отбасының үйіне оралды және 1751 жылы саяхаттап, 1756 жылы Лондонда қоныстанды. Мұнда ол өлеңдер, проза және екі пьеса жариялады: 1768 жылғы «Жақсы мінезді адам» және 1773 жылғы «Иесіздікке бойұсыну». Соңғы пьесасы үлкен жетістікке ие болды және бүгінге дейін жиі қайта қойылады. Шеридан (1751–1816) Дублинде, әдебиет пен театр дәстүрі күшті отбасында дүниеге келді. Оның анасы жазушы, ал әкесі «Смок-аллей» театрының директоры болған. Отбасы 1750 жылдары Англияға көшіп, Шеридан Харроу мемлекеттік мектебінде білім алды. Оның алғашқы пьесасы «Қарсыластар» (The Rivals, 1775) Ковент-Гарденде қойылды және бірден сәттілікке жетті. Ол «Скандал мектебі» және «Критик» сияқты пьесаларымен XVIII ғасырдың соңындағы ең маңызды Лондон драматургі атанды. Ол Дэвид Гарриктен сатып алған Дрюри-Лейн театрының иесі болды. 1809 жылы театр өртеніп кетті, ал Шеридан өмірінің қалған бөлігін қиын жағдайда өткізді. Ол Вестминстер аббаттығындағы Ақындар бұрышында жерленген.
The 18th century saw the emergence of two major Irish dramatists, Oliver Goldsmith and Richard Brinsley Sheridan, who were two of the most successful playwrights on the London stage in the 18th century. Goldsmith (1728–1774) was born in Roscommon and grew up in extremely rural surroundings. He entered Trinity College in 1745 and graduated in 1749. He returned to the family home, and in 1751, began to travel, finally settling in London in 1756, where he published poetry, prose and two plays, The Good Natur'd Man 1768 and She Stoops to Conquer 1773. This latter was a huge success and is still regularly revived. Sheridan (1751–1816) was born in Dublin into a family with a strong literary and theatrical tradition. His mother was a writer and his father was manager of Smock Alley Theatre. The family moved to England in the 1750s, and Sheridan attended Harrow Public School. His first play, The Rivals 1775, was performed at Covent Garden and was an instant success. He went on to become the most significant London playwright of the late 18th century with plays like The School for Scandal and The Critic. He was owner of the Drury Lane Theatre, which he bought from David Garrick. The theatre burned down in 1809, and Sheridan lived out the rest of his life in reduced circumstances. He is buried in Poets' Corner at Westminster Abbey.
19 ғасыр
Шериданнан кейін тарихи маңызы бар келесі ирланд драматургы Дион Бусико (1820–1890) болды. Бусико Дублинде дүниеге келді, бірақ білімін аяқтау үшін Англияға барды. Мектепте ол драмалық этюдтер жаза бастады және көп ұзамай Ли Мортон сахналық есімімен актерлік өнерге қадам басты. Оның алғашқы пьесасы – 1838 жылғы «Жындылардың шатқалының аңызы», онда ол Брайтон қаласында өзін ойнады. Оның алғашқы лондондық қойылымы – 1841 жылғы «Лондондық кепілдік». Бұл үлкен жетістік болды және ол замандас комедия жазушысы болуға дайын еді. Алайда, оның келесі бірнеше пьесасы сәтті болмады, сондықтан Бусико қарызға батып қалды. Ол «Корсика бауырлары» (1852) атты жақсы құрылған мелодрамасымен беделін қалпына келтірді. 1853 жылы Нью-Йоркке көшіп, «Нью-Йорк кедейлері» (1857), «Дот» (1859, Чарльз Диккенстің «Ошақтағы шырық» ромасы негізінде) және «Окторон» (1859) сияқты пьесаларымен тез танымал болды. Бұл пьесалар қалалық кедейлік және құлдық сияқты мәселелерді көтерді. Бусико сондай-ақ 1856 жылғы авторлық құқық туралы заңның Конгресс арқылы қабылдануына қатысты. Оның соңғы Нью-Йорк пьесасы – «Коллин Бэун» (1860). Сол жылы Бусико Лондонға оралып, «Коллин Бэунды» сахнаға қойды, пьеса Адельфи театрында 247 рет көрсетілді. Ол «Шоуран» (1875) және «Роберт Эммет» (1884) сияқты бірнеше сәтті пьеса жазды. Кейінгі пьесалары Шекспир заманынан бері британ сахнасында кең таралған маскүнем, ызалы, сөйлеуге құштар ирландтық стереотипін бекітуге көмектесті. Осы кезеңдегі басқа ирланд драматургтары – Джон Баним мен Джеральд Гриффин, олардың «Коллегиялықтар» романы «Коллин Бэун» пьесасының негізі болды. Бусико Ширидан мен Оскар Уайльд (1854–1900) арасындағы ең тапқыр ирланд драматургі деп есептеледі. Уайльд Дублинде әдебиетші отбасында дүниеге келді және Тринити колледжінде оқыды, онда ол сәтті мансап жасады. 1874 жылы Оксфордтағы Магдалена колледжінде стипендия алды. Онда ол жазушылық жолын бастады және «Равенна» поэмасы үшін Ньюдигейт сыйлығын жеңіп алды. Оксфордтағы екінші курсында оның әкесінің қайтысынан кейін үлкен қарыздар қалды, сондықтан оқуын аяқтамады. Ұзақ болмаған, бірақ жарқын әдеби мансабында Уайльд поэзия, әңгімелер, сын мақалалар және роман жазды, бірақ оның пьесалары ең маңызды мұрасы болып саналады. Уайльдтың алғашқы сахналық табысы – 1892 жылғы «Леди Уиндермирдің жеңкіші», ол оның Лондонда ең көп талқыланған драматург болуына әкелді. Одан кейін «Маңызды емес әйел» (1893), «Идеалды күйеу» (1895) және сол жылы оның ең танымал пьесасы – «Асық болудың маңыздылығы» пьесасын жазды. Осы пьесаларымен Уайльд Виктория дәуірінің соңғы кезеңіндегі британ театрына үстемдік етті. Оның пьесалары ақыл-ойының жеңілдігімен ерекшеленеді, бірақ ол жыныстық және таптық рөлдер мен жекелік туралы маңызды мәселелерді де көтерді, өйткені ол өзінің «жеңіл нәрселерге жеңіл, маңызды нәрселерге қатты қарауды» қағидасын ұстанды. Уайльдтың жеке өміріндегі оқиғалар оның әдеби жетістіктерін басып өтті және ол 1900 жылы Парижде қайтыс болды. Ол ирланд театрының тарихындағы ұлы тұлғалардың бірі болып саналады және оның пьесалары ағылшын тілді әлемде жиі қойылады. Уайльдтың замандасы Джордж Бернард Шоу (1856–1950) өте ерекше жазушы болды. Дублинде туған Шоу 1876 жылы роман жазушы болу ниетімен Лондонға көшіп келді. Онда ол социалистік саясатқа белсенді қатысып, Фабиан қоғамының мүшесі болды. Ол сондай-ақ көпшілік алдында вегетариандық өмір салтын ұстанды. Оның сахнаға жазған шығармаларына Генрих Ибсеннің әсері зор болды. Оның алғашқы саяси пьесалары танымал болмады, бірақ ол 1904 жылғы «Джон Буллдың басқа аралы» пьесасымен үлкен жетістікке жетті. Шоу өте жемісті болды, оның жинақталған еңбектері 36 томды құрады. Оның көптеген пьесалары қазір ұмытылған, бірақ «Майор Барбара», «Сент-Жоанна» (көбінесе оның шедеврі деп саналады) және «Пигмалион» сияқты пьесалары әлі күнге дейін жиі қойылады. «Пигмалион» – «My Fair Lady» фильмінің негізі болды, бұл Шоудың пьесаның авторлық құқығын Ирландияның Ұлттық галереясына қалдыруының арқасында галереяға пайда әкелді. Қазір галерея алдында драматургтің мүсіні тұр. Ол 1925 жылы әдебиет саласы бойынша Нобель сыйлығын жеңіп алды.
After Sheridan, the next Irish dramatist of historical importance was Dion Boucicault (1820–1890). Boucicault was born in Dublin but went to England to complete his education. At school, he began writing dramatic sketches and soon took up acting under the stage name of Lee Morton. His first play was Legend of Devil's Dyke 1838 in which he acted himself in Brighton. His first London production was London Assurance 1841. This was a great success and he seemed set to become the major writer of comedies of his day. However, his next few plays were not as successful and Boucicault found himself in debt. He recovered some of his reputation with The Corsican Brothers (1852), a well constructed melodrama. In 1853, he moved to New York, where he soon became a hit with plays like The Poor of New York (1857), Dot (1859, based on Charles Dickens's The Cricket on the Hearth) and The Octoroon (1859). These plays tackled issues such as urban poverty and slavery. Boucicault was also involved in getting the 1856 law on copyright passed through Congress. His last New York play was The Colleen Bawn (1860). In that year, Boucicault returned to London to stage The Colleen Bawn and the play ran for 247 performances at The Adelphi Theatre. He wrote several more successful plays, including The Shaughran (1875) and Robert Emmet (1884). These later plays helped perpetuate the stereotype of the drunken, hotheaded, garrulous Irishman that had been common on the British stage since the time of Shakespeare. Other Irish dramatists of the period include John Banim and Gerald Griffin, whose novel The Collegians formed the basis for The Colleen Bawn. Boucicault is widely regarded as the wittiest Irish dramatist between Sheridan and Oscar Wilde (1854–1900). Wilde was born in Dublin into a literary family and studied at Trinity College, where he had a brilliant career. In 1874 he won a scholarship to Magdalen College, Oxford. Here he began his career as a writer, winning the Newdigate Prize for his poem Ravenna. His studies were cut short during his second year at Oxford when his father died leaving large debts. During a short but glittering literary career, Wilde wrote poetry, short stories, criticism and a novel, but his plays probably represent his most enduring legacy. Wilde's first stage success came with Lady Windermere's Fan (1892), which resulted in his becoming the most talked about dramatist in London. He followed this up with A Woman of No Importance (1893), An Ideal Husband (1895) and his most famous play The Importance of Being Earnest that same year. With these plays, Wilde came to dominate late Victorian era British theatre. His plays are noted for the lightness of their wit, but he also contrived to address some serious issues around sexual and class roles and identity, as he wrote himself 'treating the serious things lightly and the light things seriously'. Events in Wilde's personal life were to overtake his literary success and he died in Paris in 1900. He remains one of the great figures in the history of Irish theatre and his plays are frequently performed all over the English speaking world. Wilde's contemporary George Bernard Shaw (1856–1950) was a very different kind of writer. Born in Dublin, Shaw moved to London in 1876 intending to become a novelist. Here he became active in socialist politics and became a member of the Fabian Society. He was also a very public vegetarian. His writing for the stage was influenced by Henrik Ibsen. His early political plays were not popular, but he made a breakthrough with John Bull's Other Island (1904). Shaw was extremely prolific, and his collected writings filled 36 volumes. Many of his plays are now forgotten, but a number, including Major Barbara, Saint Joan (usually considered his masterpiece) and Pygmalion are still regularly performed. Pygmalion was the basis for the movie My Fair Lady, a fact which benefitted the National Gallery of Ireland as Shaw had left the royalties of the play to the gallery. A statue of the playwright now stands outside the gallery entrance. He won the Nobel Prize for Literature in 1925.
Аббатхана және одан кейінгі кезең
Ирландия театрының тарихында маңызды өзгеріс 1899 жылы Дублинде У.Б. Йейтс, Леди Грегори, Джордж Мур және Эдвард Мартиннің Ирландия әдеби театрын құруымен басталды. Одан кейін Ирландия Ұлттық Театр Қоғамы құрылды, ол кейіннен Аббат театры атанды. Бұл театрдың тарихы жақсы жазылған, ал 20 ғасырдың басында осында алғаш рет сахналанған авторлардың тізімі оның маңыздылығын көрсетеді. Олардың ішінде У.Б. Йейтс, Леди Грегори, Джон Миллингтон Синг, Джордж Мур және Шон О’Кейси болды. Ең бастысы, Йейтстің Езра Паунд арқылы Жапонияның Но театрының элементтерін, күнделікті оқиғаларды мифологияландыруға бейімділігін және Гиберно-ағылшын тілінің диалектілерінде жазылған туындыларға ерекше назар аудару арқылы Аббат болашақ ирланд драматургтеріне үлкен қызығушылық тудырған стиль жасады. Шындығында, Аббат ұлттық театр стилінің негізгі элементтерін жасады деуге болады. Осы кезеңде, әсіресе 1928 жылы ирланд тіліне арналған An Taidhbhearc театры құрылғаннан кейін, ирланд тілінде пьеса жазу өркендеді. Сонымен қатар, 1928 жылы Хилтон Эдвардс пен Мишеал МакЛиаммордың басшылығымен құрылған Гейт театры ирланд көрермендерін еуропалық сахнаның көптеген классикалық туындыларымен таныстырды.
A sea change in the history of the Irish theatre came with the establishment in Dublin in 1899 of the Irish Literary Theatre by W. B. Yeats, Lady Gregory, George Moore and Edward Martyn. This was followed by the Irish National Theatre Society, later to become the Abbey Theatre. The history of this theatre is well documented, and its importance can be seen from the list of writers whose plays were first performed here in the early days of the 20th century. These included W. B. Yeats, Lady Gregory, John Millington Synge, George Moore, and Seán O'Casey. Equally importantly, through the introduction by Yeats, via Ezra Pound, of elements of the Noh theatre of Japan, a tendency to mythologise quotidian situations, and a particularly strong focus on writings in dialects of Hiberno English, the Abbey was to create a style that held a strong fascination for future Irish dramatists. Indeed, it could almost be said that the Abbey created the basic elements of a national theatrical style. This period also saw a rise in the writing of plays in Irish, especially after the formation, in 1928, of An Taidhbhearc, a theatre dedicated to the Irish language. The Gate Theatre, also founded in 1928 under the direction of Hilton Edwards and Micheál MacLiammóir, introduced Irish audiences to many of the classics of the European stage.
ХХ ғасырдың ортасы
ХХ ғасырда бірқатар ирланд драматургтері көзге түсті. Сэмюэл Бекет олардың арасындағы ең маңыздысы болып саналады. Бекет алғашқы пьесасы – «Годоны күту» (1953) оны әйгілі еткенге дейін, романист және ақын ретінде ұзақ қызмет етті. Осы пьеса, сондай-ақ оның екінші пьесасы «Соңғы ойын» абсурд театрының ұлы туындыларының бірі болып табылады. Бекетке 1969 жылы Нобель сыйлығы табысталды. 1944 жылы Остин Кларк құрған Лирикалық театр 1951 жылға дейін Аббатханада орналасып, Кларктің көптеген өлеңдерінен пьесалар қойды. 1950 жылдардың ортасынан бастап Дублиндегі Сент-Стефан Гриндегі унитариан шіркеуі Амхаркланн ан Дамер / Дамер театрына үй болды. Дамер кәсіби және әуесқой ирланд тіліндегі театр өнерлерін ұсынды. Брендан Беханның «Ан Гьялл» («Қонақ») пьесасының әлемдік тұңғыш көрсетілісі 1958 жылы осы жерде өтті. Театр 1981 жылы жабылды. Бехан, әсіресе Джоан Литтлвудтың Стратфордтағы Корольдік театрымен (Шығыс Лондон) жұмысы арқылы, өте танымал драматург атанды. Осы кезеңнің басқа да маңызды ирланд драматургтары: Денис Джонстон, Томас Килрой, Том Мерфи, Хью Леонард, Фрэнк МакГиннес және Джон Б. Кин.
The twentieth century saw a number of Irish playwrights come to prominence. Samuel Beckett is probably the most significant of these. Beckett had a long career as a novelist and poet before his first play, Waiting for Godot (1953) made him famous. This play, along with his second, Endgame, is one of the great works of absurdist theatre. Beckett was awarded for the Nobel Prize in 1969. The Lyric Theatre, founded in 1944 by Austin Clarke was based in the Abbey until 1951 and produced many of Clarke's own verse plays. From the mid 1950s, the Unitarian Church at St Stephen's Green, Dublin was home to Amharclann an Damer/The Damer Theatre. The Damer produced both professional and amateur Irish language theatre. The world premier of Brendan Behan's An Giall (The Hostage) took place here in 1958. The theatre closed in 1981. Behan went on to be an extremely popular dramatist, particularly through his work with Joan Littlewood's Theatre Royal in Stratford, East London. Other important Irish dramatists of this period include: Denis Johnston, Thomas Kilroy, Tom Murphy, Hugh Leonard, Frank McGuinness, and John B. Keane.
Соңғы өзгерістер
Жалпы алғанда, Аббатхана 20-ғасыр бойы Ирландиядағы театрға басым ықпал етті. Бекеттің үлгісі көбінесе назардан тыс қалды, бірақ оның пьесалары ирланд сахнасында тұрақты түрде қойылады. Бехан ән пайдалану және көрерменге тікелей үндеу тұрғысынан Бертольд Брехттің ықпалына ішкі тілек білдірді, ал Денис Джонстон табылған мәтіндер мен коллаждарды қамтитын модернистік тәсілдерді қолданды, бірақ олардың туындылары кейінгі драматургтарға көп әсер етпеді. 1970 және 1980 жылдары Аббатхананың басымдығына қарсы тұрып, түрлі стильдер мен тәсілдерді енгізу мақсатымен бірнеше компания құрылды. Олардың қатарында Focus Theatre, The Passion Machine, The Children's T Company, Project Theatre Company, Red Kettle, Druid Theatre, TEAM және Field Day компаниялары бар. Бұл компаниялар Лондон, Бродвей және Голливудта, сондай-ақ басқа да әдеби салаларда жетістікке жеткен көптеген жазушылар, актерлер мен режиссерлерді дамытты. Олардың ішінде Энда Уолш, Джо О'Бирн, Питер Шеридан, Брайан Фриль, Стивен Риа, Гарри Хайнс, Мартин Макдонаг, Конор Макферсон, Марина Карр, Джимми Мерфи, Билли Рош және Габриэль Бёрн есімдері бар. 1974 жылы Пат Ахерн Ирландияның Ұлттық Халық Театры – Siamsa Tíre театрын Керри округіндегі Трали қаласында құрды. 1990 және 2000 жылдары театр компанияларының жаңа толқыны пайда болды. Оларға: Barabbas, Barnstorm Theatre Company, Bedrock, Blue Raincoat, B*spoke, The Corn Exchange, Corcadorca, Fishamble, KATS Theatre Group, Loose Canon, Ouroborous және Pan Pan кіреді. Осы компаниялардың бірқатары 2010 жылдың басында Өнер Кеңесінен қаржының маңызды бөлігінен немесе кейбір жағдайларда толығымен айырылды, олардың жұмысын жалғастыратыны әзірге белгісіз.
In general, the Abbey was the dominant influence in theatre in Ireland across the 20th century. Beckett's example has been almost entirely ignored, although his plays are regularly performed on the Irish stage. Behan, in his use of song and direct address to the audience, was influenced by Bertolt Brecht and Denis Johnston used modernist techniques including found texts and collage, but their works had little impact on the dramatists who came after them. In the 1970s and 1980s, a number of companies emerged to challenge the Abbey's dominance and introduce different styles and approaches. These included Focus Theatre, The Passion Machine, The Children's T Company, the Project Theatre Company, Red Kettle, Druid Theatre, TEAM and Field Day. These companies nurtured a number of writers, actors, and directors who went on to be successful in London, Broadway and Hollywood or in other literary fields. These include Enda Walsh, Joe O Byrne, Peter Sheridan, Brian Friel, Stephen Rea, Garry Hynes, Martin McDonagh, Conor McPherson, Marina Carr, Jimmy Murphy, Billy Roche and Gabriel Byrne. In 1974 Siamsa Tíre, the National Folk Theatre of Ireland, was founded in Tralee, County Kerry, by Pat Ahern. In the 1990s and 2000s a new wave of theatre companies arrived. These include: Barabbas, Barnstorm Theatre Company, Bedrock, Blue Raincoat, B*spoke, The Corn Exchange, Corcadorca, Fishamble, KATS Theatre Group, Loose Canon, Ouroborous and Pan Pan. A number of these companies had a significant portion or, in some cases, all of their Arts Council funding cut at the beginning of 2010 and it remains to be seen if they will continue to operate.
Ирланд тіліндегі театр
Ирланд тіліндегі театр, Гейл қайта өрлеу дәуірінде басталып, білікті актерлер мен режиссерлердің жиі жетіспеушілігіне, шағын және шашыраңқы көрерменге, тұрақты театр ғимараттарын табудағы қиындықтарға қарамастан, өнімді кезеңдерді бастан кешірді. Алғашқы пьесалар көбінесе халықтық тақырыптарға негізделген немесе ұлттық сезімді күшейтуді мақсат еткен. Нақты жетістіктер тек 1920 жылдардың соңында қол жеткізіле бастады, тіпті содан кейін де жұмыс көбінесе драмалық үйірмелер мен қолдағы театрлар арқылы жұмыс істейтін дарынды әуесқойлардың еңбегіне байланысты болды. Олар ағылшын тіліндегідей ұзақ дәстүрлі драма өнерінің жоқтығынан кемсітілді, және көптеген ерекше жағдайларды есептемегенде, сол кезде еуропалық классиканың ықпалы шамалы болды делінеді. 1942 жылдан бастап Аббат театры ирланд тілінде эпизодтық қойылымдарды ұйымдастыра бастады, бірақ уақыт өте келе бұл ұзақ және мазмұнды туындылардың есебінен пантомимаға басымдық беруге әкелді. Бұл жағдайды түзету үшін жаңа театр компаниялары құрылды, ал ирланд тіліндегі драмаға маманданған шағын «Жаңа Peacock» (An Phéacóg Nua) театры Аббат театрының бөлімі ретінде ашылды. Ирланд тілінде инновациялық театрларды ұсыну міндетін Дублин қаласының орталық бөлігінде орналасқан «An Damer» театры өз мойнына алды. Ол түпнұсқа туындыларды да, аудармаларды да сахналау дәстүрін жалғастырды. Театрде кәсіби режиссерлер жұмыс істеді, ал драматургтар қатарында Эоган О Туайрис, Сеан О Туама, Брендан Бехан және Маиред Ни Градда болды. Ол Ниалл Тойбин сияқты актерлердің дайындық мектебіне айналды, олар кейіннен өзге де жерлерде танымал болды. 1981 жылы мемлекеттік қаржыландырудан айырылып, жабылды, ал оның орнына құрылған жаңа театр компанияларының тұрақты орны болмады. Ирландиялық театр тарихшысы Филипп О’Лиридің айтуынша, «ирланд тіліндегі театр – компанияларымен, сахналарымен, жүлделерімен және, әрине, сыншыларымен, көрінбейтін болса да, тірі өнер түрі». Барлық қиындықтарына қарамастан, ол өміршеңдігін сақтап келеді.
Irish language theatre has enjoyed periods of remarkable productivity since its beginnings in the era of the Gaelic Revival, despite a frequent lack of trained actors and directors, a small and scattered audience and difficulty in finding permanent theatre spaces. The earliest plays were often based on folk themes or had as their aim the strengthening of nationalism. It was not until the late nineteen twenties that a real sophistication began to be achieved, and even then the work depended largely on the work of gifted amateurs working through dramatic societies and the few available theatres. They were handicapped by the lack of a longstanding dramatic tradition such as existed in English, and it has been argued that, with outstanding exceptions, there was little influence at the time from the European classics. From 1942 the Abbey Theatre began occasional productions in Irish; in time this led to a concentration on pantomime at the expense of longer and more serious work. New theatre companies emerged to redress this, and An Phéacóg Nua (The New Peacock Theatre), a small theatre specialising in Irish language drama, was created as an extension of the Abbey. The task of presenting innovative theatre in Irish was taken up by An Damer, a theatre in the heart of Dublin. It continued the tradition of staging both original work and translations. There were professional directors working there, and the playwrights included Eoghan Ó Tuairisc, Seán Ó Tuama, Brendan Behan and Máiréad Ní Ghráda. It served as a training ground for actors like Niall Tóibín who achieved distinction elesewhere. It lost its state subsidy in 1981 and closed, and the new theatre companies that arose to replace it lacked a permanent home. In the words of Irish theatre historian Philip O’Leary, "theatre in Irish has been a living if often invisible art form, with its companies, venues, prizes and, of course, critics". In spite of its problems, it shows continuing vitality.