Кіріспе

Лондондағы өнер орталығы, Англия
Лондондағы опера театры

Корольдік опера театры (ROH) – Ковент-Гарденде, Лондонның орталық бөлігінде орналасқан тарихи опера театры және маңызды өнер орталығы. Үлкен ғимарат бұл жердің бұрынғы қолданылуына орай жиі Ковент-Гарден деп аталады. Бұл Корольдік опера, Корольдік балет және Корольдік опера театрының оркестріне үйі. Бұл жердегі алғашқы театр, Корольдік театр (1732), тарихының алғашқы жүз жылында негізінен драмалық театр ретінде қызмет етті. 1734 жылы алғашқы балет көрсетілді. Бір жыл өткен соң, Георг Фридрих Гендельдің операларының тұңғыш маусымы басталды. Оның көптеген опералары мен ораториялары Ковент-Гарден үшін арнайы жазылып, сонда тұңғыш рет қойылды. Қазіргі ғимарат – бұл жердегі үшінші театр, алдыңғы ғимараттар 1808 және 1856 жылдары болған өрт салдарынан қирады. Фасад, вестибюль және зал 1858 жылға дейін салынған, бірақ қазіргі кешеннің көбі 1990 жылдардағы кең масштабты реконструкциядан кейін жаңартылды. Негізгі зал 2256 адамға арналған, бұл оны Лондонның үшінші ең үлкен залына айналдырады, және төрт қабатты ложалар мен балконнан және амфитеатр галереясынан тұрады. Сахна алды кең, сахнаның тереңдігі мен биіктігі бірдей. Негізгі зал I санаттағы ескерткіш болып табылады.

Давенент патенті

Корольдік театрдың негізі 1662 жылы Карл II-нің сэр Уильям Дэвенентке берген патенттік хаттарында сақталған. Бұл хаттар Дэвенентке Лондондағы жалғыз екі патенттік театр компаниясының (Дюк компаниясы) бірін басқаруға рұқсат берді. Патенттік хаттар 19 ғасырға дейін патент иелерінің ұрпақтарының қолында болды. Олардың қайда екені көп уақыт бойы белгісіз болды, бірақ 2019 жылдан бері Филадельфиядағы Розенбах мұражайы мен кітапханасында сақтаулы.

Бірінші театр

1728 жылы Линкольн-Инн-Филдс театрындағы герцог компаниясының директоры Джон Рич, Джон Гейден «Жақсылық операсын» (The Beggar's Opera) тапсырыс берді. Бұл жобаның сәттілігі оған ежелгі монастырь бағының орнында Корольдік театрды (дизайнері Эдвард Шепард) салуға қажетті капиталды әкелді. Иниго Джонс 1630 жылдары осы жердің бір бөлігін алаң мен Сент-Пол шіркеуімен (қазір актерлер шіркеуі деп белгілі) дамытты. Бұған қоса, Корольдік жарғымен аймақта жеміс-жидек және көкөніс базары құрылды, ол 1974 жылға дейін сол жерде сақталды. Театр 1732 жылдың 7 желтоқсанында ашылғанда, Ричтің актерлері оны Уильям Конгревтің «Әлемнің жолы» (The Way of the World) пьесасының тұсаукесерлік көрсетілімі үшін ғимаратқа процессиямен алып кірді. Бірінші ғасырында театр негізінен драмалық театр ретінде жұмыс істеді, Карл II-нің патенттік хаттары Ковент-Гардендегі Корольдік театр мен Дрюри-Лейндегі Корольдік театрға Лондонда сөздік драма қоюға эксклюзивті құқық берді. Екі труппа арасындағы жиі алмасуға қарамастан, бәсекелестік күшті болды және олар көбінесе бір уақытта бірдей пьесаларды қойды. Рич репертуарға пантомиманы енгізді, өзі Джон Лун сахналық атымен Гарлекин рөлінде өнер көрсетті. Маусымдық пантомима дәстүрі қазіргі театрларда 1939 жылға дейін жалғасты. 1734 жылы театр өзінің алғашқы балетін, «Пигмалионды» (Pygmalion) көрсетті. Джордж Фридерик Гендель 1719 жылы Линкольн-Инн-Филдс театрының музыкалық директоры болып тағайындалды, бірақ театр үшін операның алғашқы маусымы 1734 жылға дейін өткізілмеді. Оның алғашқы операсы «Il pastor fido» болды, одан кейін «Ariadante» (1735) және келесі жылы «Alcina» мен «Atalanta» премьерасы болды. 1743 жылы «Мессияның» (Messiah) патшалық көрсетілімі өтті, оның сәттілігі нәтижесінде Ұлы ораториялардың дәстүрі қалыптасты. 1735 жылдан 1759 жылы қайтыс болғанға дейін Гендель театрдың тұрақты маусымдарын өткізді, оның көптеген опералары мен ораториялары осы сахна үшін жазылды немесе Лондонда алғаш рет орындалды. Ол өзінің органы Джон Ричке мұра етіп қалдырды, ол сахнада маңызды орынға қойылды. Ол 1808 жылдың 20 қыркүйегінде театрды жойған өртте жоғалған көптеген құнды заттардың бірі болды. 1792 жылы сәулетші Генри Холланд аудиторияны қайта жаңартты, ғимараттың қабырғасын кеңейтіп, сыйымдылығын арттырды.

Екінші театр

Қайта құру 1808 жылдың желтоқсанында басталды, ал екінші Корольдік театр, Ковент-Гарден (Роберт Смирк жобалаған) 1809 жылдың 18 қыркүйегінде «Макбет» қойылымымен ашылды, содан кейін «Квекер» атты музыкалық ойын-сауық болды. Актер-менеджер Джон Филип Кембл, қайта құру шығындарын және жер иесі, Бедфорд герцогы енгізген жердің арендасын өтеуге көмектесу үшін орын бағасын көтерді, бірақ бұл қадам соншалықты жағымсыз болды, көрермендер таяқтарды соққылап, ысқырып, наразылық білдіріп, билеп, қойылымдарды бұзды. «Ескі баға көтерілісі» екі айдан астам уақытқа созылды, ал театр басшылығы көрермендердің талаптарына мойынсұнуға мәжбүр болды. Осы кезеңде ойын-сауықтар әртүрлі болды: опера мен балет қойылды, бірақ олармен шектелмеді. Кембл бала-орындаушы Мастер Бетти сияқты түрлі артистерді шақырды; ұлы клоун Джозеф Гримальди Ковент-Гарденде өзінің атын шығарды. Театрда сол кездегі көптеген танымал актерлер, соның ішінде трагедия актрисалары Сара Сидонс және Элиза О’Нилл, Шекспир актерлері Уильям Макреди, Эдмунд Кин және оның ұлы Чарльз өнер көрсетті. 1833 жылдың 25 наурызында Эдмунд Кин «Отеллоны» ойнап жатқанда сахнада құлап, екі айдан кейін қайтыс болды. Алғашқы пантомималар музыкамен сүйемелденетін мимиктер түрінде орындалды, бірақ мюзик-холлдар танымал болған сайын Гримальди пантомима әйелін театрға енгізіп, көрермендердің ән айту дәстүрін қалыптастырды. 1821 жылға қарай би мен клоундық Гримальдиге соншалықты физикалық ауырлық тудырды, ол тіпті жүре алмай қалды және театрдан кетіп қалды. 1828 жылы ол мүсірсіз қалды; Ковент-Гарден бас тартқаннан кейін Дрюри Лейн оған арналған қайырымдылық концерті өткізді. 1817 жылы Ковент-Гарден сахнасын жарықтандырған бұрынғы шамдар мен май шамдарын жаппай жалын газ жарығы алмастырды. Бұл жақсарту болды, бірақ 1837 жылы Макреди алғаш рет театрда пантомима, «Ковентридің Пипинг Томы» қойылымы кезінде прожекторды қолданды. Прожектор оттегі мен сутегі жалынымен қыздырылған әк блогын пайдаланды. Бұл сахнадағы актерлерді бөліп көрсету үшін жарық шоғын пайдалануға мүмкіндік берді. 1843 жылғы Театрлар заңы патенттелген театрлардың драма монополиясын бұзды. Сол кезде Хеймаркеттегі Корольдік театр балет пен операның негізгі орталығы болды, бірақ 1846 жылы Корольдік театрдың дирижері Майкл Коста басшылықпен дауласып, компанияның көп бөлігін өзімен бірге алып, Ковент-Гарденге адалдығын ауыстырды. 1846 жылғы өрттен кейін аудитория толығымен қайта жаңартылды, ал 1846–1847 жылдар аралығында компания Лицей театрында өнер көрсетті. Театр 1847 жылдың 6 сәуірінде Россинидің «Семирамида» қойылымымен Корольдік итальян операсы ретінде қайта ашылды. 1852 жылы француз композиторы Луи Антуан Жюльен өзінің «Пьетро-иль-Гранде» операсын ұсынды. «Көрнекі» бес қойылым болды, соның ішінде сахнада тірі аттар мен өте қатты музыка болды. Тәнтігерлер оны толық сәтсіздік деп санады, ал Жюльен құрып, Америкаға қашып кетті. Коста және оның ізбасарлары 1892 жылға дейін барлық операларды итальян тілінде, тіпті бастапқыда француз, неміс немесе ағылшын тілдерінде жазылған операларды да қойды, ол кезде Густав Малер Ковент-Гарденде Вагнердің «Нибелунг сақинасы» циклының тұсаукесерін ұсынды. Содан кейін опера үйінің атауынан «итальян» сөзі ақырын алынып тасталды. Давенпорт ағайындыларын әшкерелеген фокусник Джон Генри Андерсон медиумдар мен спиритизмді сынаған шоуларын қою үшін театрды жалдады. Андерсон ұйымдастырған гала-спектакль мен бал-маскадан кейін театр 1856 жылдың 5 наурызында таңертең өртеніп, қирады.

Үшінші театр

Эдвард Миддлтон Барри жобалаған үшінші театрдың құрылысы 1858 жылдың 15 мамырында Майербердің «Гугеноттар» операсымен ашылды. Луиза Пайн мен Уильям Харрисон басқарған Корольдік ағылшын операсы труппасы 1858 жылдың 11 желтоқсанында Дрюри-Лейн Корольдік театрында соңғы қойылымын көрсетіп, 1858 жылдың 20 желтоқсанында Ковент-Гарденде Майкл Балфенің «Сатанелла» операсының премьерасымен тұрақтап, жаңа театрдың сахнасында алғаш рет көрсетілген опера болды. 1865 жылға дейін олар мұнда өнер көрсетті. Театр 1892 жылы Корольдік опера үйіне (ROH) айналды, француз және неміс туындыларының саны артты. Опера мен балеттен қысқы және жазғы маусымдар ұйымдастырылды, сонымен қатар ғимарат пантомима, концерттер мен саяси жиналыстар үшін де пайдаланылды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде театр Мүгедектер министрлігіне жиһаз сақтау орны ретінде берілді. Жеке қаржы жинау арқасында компания Carillion компаниясымен ғимаратты кең ауқымды (213 миллион фунт стерлинг) қайта жаңартуға кірісті, бұл жұмыс 1997 мен 1999 жылдар аралығында сэр Ангус Стирлинг төрағалығымен жүзеге асты. Бұл кешеннің ауданын кеңейту үшін жақын орналасқан бірнеше ғимараттарды, тіпті толыққанды бұзуды талап етті. Ғимараттың өзі сақталды, бірақ кешеннің жартысынан астамы жаңадан салынды. Жобалау тобын архитекторлар Джереми Диксон және Диксон Джонс BDP компаниясынан Эдвард Джонс басқарды. Акустикалық дизайнды Rob Harris және Arup Acoustics компаниясынан Джереми Ньютон жасады. Arup инженерлік құрылыспен, ал Stanhope дамытумен айналысты. Жаңа ғимарат бұрынғыдай дәстүрлі ат үлгісіндегі аудиторияға ие, бірақ техникалық жабдықтары, репетиция залдары, кеңселер мен оқу орындары жақсартылды. Сонымен қатар, жаңа студиялық театр – Линбери, және қоғамдық кеңістіктер құрылды. Бұрын декорация сақтау орны ретінде пайдаланылған және күйреуге айналған ескі гүлдер залының жаңартылуы, жаңа және кең қоғамдық жиналу орынын жасады. Қазіргі таңда ROH бұл театрдың Еуропадағы ең заманауи театр мекемесі екенін мәлімдейді. 1983/84 маусымында мектеп спектакльдері үшін енгізілгеннен бері барлық опералық қойылымдарда проскуниумның үстіне проекцияланатын субтитрлер қолданылады. 1999 жылы театр қайта ашылғаннан бері электрондық либретто жүйесі кейбір орындықтардағы шағын видеоэкрандарда аударма ұсынады, ал үйдің басқа бөліктеріне қосымша мониторлар мен экрандар орнатылатын болады. 2014 жылы «Ашық жоба» атты жобалау жұмыстары басталды, мақсаты театр ғимаратын күндіз көпшілікке ашу, сондай-ақ кіреберістерді, вестибюльді және Линбери театрын жақсарту болды. «Ашық жоба» аясында IQ Projects компаниясына жоғары қабаттағы бар мен мейрамхананы әртүрлі тапсырыс бойынша жасалған шыны элементтерін пайдалана отырып жаңарту тапсырылды. 2020 жылдың қазан айында BBC Корольдік опера үйінің COVID-19 пандемиясына байланысты шектеулер салдарынан кірісінің 60% жоғалғанын хабарлады. Осыған байланысты, ондаған жылдар бойы опера үйінде ілінген Дэвид Хокнидің 1971 жылғы Сэр Дэвид Вебстердің портреті Кристи аукционында сатылымға қойылды. Ол ақыры 12,8 миллион фунт стерлингке сатылды. Сатудан түскен қаражат мекеменің өмір сүруін қамтамасыз етуге қажет болды. «Маңызды штат қысқартулар» жасалды және жұртшылықтан қаржылық көмек сұралды. Сонымен қатар, опера үйі Мәдениетті қайта жаңарту қорынан несие алуға өтініш берді. 2023 жылы оркестр мүшелері Карл III мен Камилланың тәж кию рәсімінде орындау үшін таңдалды.

Пол Хамлин Холл

Пол Хамлин залы – негізгі опера үйіне іргелес және тікелей кіреберіспен жалғасқан үлкен темір және шыны құрылым. Зал қазір опера үйінің атриумы және басты қоғамдық кеңістігі ретінде қызмет етеді, шампан бар, мейрамхана және басқа да қонақжайлы сервистер ұсынылады, сонымен қатар барлық деңгейлердегі негізгі залға кіруге мүмкіндік бар. Бұл ғимарат бұрын Гүлдер залы деп аталған. Ол бастапқыда опера үйі гүлдер (сондай-ақ жемістер мен көкөністер) сататын базарды орналастыру үшін салынған, сондықтан осы ат берілген. Оны Эдвард Миддлтон Барри жобалап, 1860 жылы ашқан. Концерт залы ретінде пайдаланылғаннан кейін, 1887 жылы Ковент-Гарден базарының бір бөлігіне айналды. 1956 жылы ғимаратта өрт шығып, содан кейін ол ұзақ уақыт бойы құлай бастады. 1977 жылы опера үйі оны сатып алып, қойма ретінде пайдаланды. 1990-шы жылдардағы жаңғырту жобасының аясында Гүлдер залын қайта жаңғырту опера үйі үшін жаңа қоғамдық кеңістіктерді құру үшін құйма темір құрылымын көтеруді қамтыды. Залдың оңтүстік жағы қазір басқа ғимаратпен біріктірілген, сондықтан құйма темірден жасалған оңтүстік портигі бөлшектелді және Бороу рыногында қайта құрастырылды, онда ол екінші дәрежелі мұра ретінде тіркелген. Жаңғырту жұмыстары филантроп Альберто Вилардың 10 миллион фунт стерлинг көмектесетіні туралы уәдесіне сүйене отырып жүргізілді, және бірнеше жыл бойы бұл зал Вилардың Гүлдер залы деп аталды, бірақ Вилар уәдесін орындамады. Осының салдарынан, опера үйі Пол Хамлиннің мүлкінен білім беру және даму бағдарламаларына 10 миллион фунт стерлинг көмектескеннен кейін, 2005 жылдың қыркүйегінде залдың атауы Пол Хамлин залы деп өзгертілді. Бас залдагы қойылымдар үшін басты қоғамдық кеңістік ретінде қызмет етумен қатар, Пол Хамлин залы түрлі шараларды өткізу үшін де қолданылады, оның ішінде жеке кештер, би кештері, көрмелер, концерттер және семинарлар.

Линбери студиялық театры

Линбери студиялық театры – Корольдік опера үйінің жер асты деңгейінде салынған, икемді, қосымша өнер орыны. Онда артқа сырғып шығатын қанатты орындықтар және едені жоғары немесе төмен түсіріле алатын, студиялық еденге, көтерілген сахнаға немесе оркестрлік ойықпен сахнаға айналдыруға болатын мүмкіндік бар. Театр 400-ге дейін көрерменді қабылдай алады және түрлі шараларды өткізеді. Ол жеке шаралар, дәстүрлі театрлық қойылымдар, концерттер, сондай-ақ қоғамдық және білім беру іс-шаралары, өнімдерді таныстыру, кешкі ас, көрмелер және тағы да басқалар үшін пайдаланылады. Өзінің қоғамдық аймақтарымен, оның ішінде бар және гардеробпен, Лондонның ең жоғары технологиялық жабдықталған өнер орындарының бірі болып табылады. Линбери тәуелсіз компаниялар және Корольдік опера үйінің заманауи өндірістік бөлімі ROH2 аясында эксперименталды және тәуелсіз би мен музыка қойылымдарын ұйымдастыруымен ерекшеленеді. Линбери студиялық театры Корольдік балет мектебінің қойылымдарын үнемі қояды, сондай-ақ «Жылдың жас британдық бишісі» конкурсын қабылдайды. Бұл ғимарат 1990-шы жылдардағы Корольдік опера үйінің жаңартуының бір бөлігі ретінде салынды. Ол Линбери қорының жаңартуға жасаған қайырымдылықтарын еске алу үшін аталған. Қорды Престон Кандовер лорды Сэнсбери және оның әйелі Аня Линден басқарады, ол бұрынғы Корольдік балет бишісі. Линбери атауы Линден және Сэнсбери есімдерінен туындаған. Ол 1999 жылы Кройдонның үш орта мектебінің (оның ішінде Coloma Convent Girls' School және Edenham High School) бірлескен «About Face» атты ерекше қойылымымен ашылды.

Манчестердегі Корольдік опера театры

2008 жылы Корольдік опера театры мен Манчестер қалалық кеңесі Манчестердегі Корольдік опера театры деп аталатын жаңа жобаны жоспарлауды бастады. Бұл ұсыныс бойынша Манчестердегі Палац театры қайта жаңартылып, Корольдік балет және Корольдік операның қойылымдарын қоя алатын театрға айналдырылатын болды. Корольдік опера театры жыл сайынғы 18 апталық маусымға театрды иеленуі және Корольдік операның 16 қойылымын, Корольдік балеттің 28 қойылымын, сондай-ақ басқа да кішкентай қойылымдарды ұйымдастыру жоспарланған еді. Бір жыл өткен соң, Лоури Мәдениет, Олимпиада, Бұқаралық ақпарат құралдары және спорт министрі Бен Брэдшоуға, Англия өнер кеңесіне, Манчестер қалалық кеңесіне және Корольдік опера театрына ашық хат жолдап, жобаны қазіргі түрінде тоқтатуды сұрады. 2010 жылы жобаның кең ауқымды өнерді қаржыландыруды қысқарту шараларының аясында тоқтатылғаны жарияланды.

High House Production Park (High House, Purfleet) (Порфлиттегі High House өндіріс паркі)

Корольдік опера театры 2010 жылғы 6 желтоқсанда Эссекс қаласындағы Перфлиттегі High House мекенжайында опералары мен балеттері үшін декорациялар жасау орталығын ашты. Ғимараттың жобасын Николас Харь архитекторлары жасаған. Парктегі құрылыстың бір бөлігін қаржылаған Шығыс Англия даму агенттігі: "Бірінші кезеңде Корольдік опера театрының Боб және Тамар Манукиан өндіріс шеберханасы және қоғамдық аймақтары бар" деп мәлімдеді.