1850-1960 жылдар аралығындағы британдық музыкалық театр және оның өркендеуі

Кіріспе

1850 және 1960 жылдар аралығында Ұлыбританияда танымал болған театрлық ойын-сауық түрі, британдық театрдың түрі және оған байланысты орындар.

Музыка залы – Виктория дәуірінің басында, шамамен 1850 жылдан бастап Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін кең таралған британдық театрлық ойын-сауықтың бір түрі. 1918 жылдан кейін залдар ойын-сауықтарын өзгертіп, «вариете» (әртүрлілік) деп атала бастады. Ұлыбританияда батыл және тітіркендіретін музыка залының өнері мен кейінгі, көбірек құрметті «вариете» арасындағы айырмашылық туралы пікірлер әртүрлі. Музыка залында танымал әндер, комедия, арнайы қойылымдар мен әртүрлі ойын-сауық түрлері ұсынылатын. Бұл термин осындай өнердің өтетін орны – театр немесе залдың түрінен шыққан. Солтүстік Америкадағы водевиль британдық музыка залына ұқсас болды, онда көтеріңкі әндер мен комедиялық қойылымдар көрсетілетін. 1830 жылдары пабтардағы салон-барларда бастау алған музыка залының өнері көрермендер арасында күннен-күнге танымал бола берді. Осының нәтижесінде 1850 жылдары кейбір пабтар бұзылып, олардың орнына арнайы музыка залдары салынды. Бұл театрлар негізінен адамдар тамақтанып, алкоголь ішіп, темекі шеге алатындай етіп жобаланған, ал ең арзан орындықтар галереяда орналасқан. Бұл конвенциялық театрдан ерекшеленді, онда көрермендер жеке бар бөлмесімен жабдықталған залдарға отыратын. Ірі музыка залдары Лондон төңірегінде орналасқан. Алғашқы мысалдарға Ламбеттегі Кентербери музыка залы, Тауэр-Хамлетстегі Уилтон музыка залы және Друри-Лейндегі Миддлсекс, басқаша айтқанда «Олд Мо» жатады. 19 ғасырдың ортасына қарай залдар көптеген жаңа және құлаққа жағымды әндерді күтіп отырды. Осының нәтижесінде Мари Ллойд, Дэн Лено, Литтл Тич және Джордж Лейборн сияқты жұлдызды орындаушыларға музыка жазу үшін кәсіби композиторлар шақырылды. Әртүрлі ойын-сауық түрлері көрсетілді: ер адамдар мен әйелдердің киімдерін киюшілер, «лион комик» (көңіл көтерушілер), мим артистері мен импрессионистер, батут шеберлері және комедиялық пианиношылар (Джон Орландо Парри мен Джордж Гроссмит сияқты) – бұл алдағы қырық жылда көрермендер күте алатын ойын-сауық түрлерінің бір бөлігі ғана. 1907 жылғы Музыка залының ереуілі маңызды өндірістік жанжал болды. Бұл суретшілер мен сахна қызметкерлерінің бір жағынан, театр менеджерлерінің екінші жағынан арасындағы дау болды. Залдар Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда қалпына келтірілді және соғысқа көмек көрсету мақсатында қайырымдылық шараларын өткізу үшін пайдаланылды. Музыка залының өнері соғыстан кейін де жалғасты, бірақ жаз, свинг және биг-бенд музыкасының пайда болуына байланысты танымалдылығы төмендеді. Лицензиялық шектеулер де өзгерді және зал ішінде алкоголь ішуге тыйым салынды. Музыка залының жаңа түрі – «вариете» пайда болды, ал көптеген музыка залының орындаушылары осы өзгеріске бейімделе алмады. Олар көне деп есептелді, көптеген залдар жабылып, музыка залының өнері тоқтады және қазіргі заманғы «вариете» басталды.

Music hall is a type of British theatrical entertainment that was most popular from the early Victorian era, beginning around 1850, through the Great War. It faded away after 1918 as the halls rebranded their entertainment as variety. Perceptions of a distinction in Britain between bold and scandalous music hall entertainment and subsequent, more respectable variety entertainment differ. Music hall involved a mixture of popular songs, comedy, speciality acts, and variety entertainment. The term is derived from a type of theatre or venue in which such entertainment took place. In North America vaudeville was in some ways analogous to British music hall, featuring rousing songs and comic acts. Originating in saloon bars within pubs during the 1830s, music hall entertainment became increasingly popular with audiences. So much so, that during the 1850s some public houses were demolished, and specialised music hall theatres developed in their place. These theatres were designed chiefly so that people could consume food and alcohol and smoke tobacco in the auditorium while the entertainment took place, with the cheapest seats located in the gallery. This differed from the conventional type of theatre, which seats the audience in stalls with a separate bar room. Major music halls were based around London. Early examples included: the Canterbury Music Hall in Lambeth, Wilton's Music Hall in Tower Hamlets, and The Middlesex in Drury Lane, otherwise known as the Old Mo. By the mid 19th century, the halls cried out for many new and catchy songs. As a result professional songwriters were enlisted to provide the music for a plethora of star performers, such as Marie Lloyd, Dan Leno, Little Tich, and George Leybourne. All manner of other entertainment was performed: male and female impersonators, lions comiques, mime artists and impressionists, trampoline acts, and comic pianists (such as John Orlando Parry and George Grossmith) were just a few of the many types of entertainments the audiences could expect to find over the next forty years. The Music Hall Strike of 1907 was an important industrial conflict. It was a dispute between artists and stage hands on one hand, and theatre managers on the other. The halls had recovered by the start of the First World War and were used to stage charity events in aid of the war effort. Music hall entertainment continued after the war, but became less popular due to upcoming jazz, swing, and big band dance music acts. Licensing restrictions had also changed, and drinking was banned from the auditorium. A new type of music hall entertainment had arrived, in the form of variety, and many music hall performers failed to make the transition. They were deemed old fashioned, and with the closure of many halls, music hall entertainment ceased and modern day variety began.

Шығуы мен дамуы

Музыка залдарының тамыры 18 ғасырдағы Лондонда жатыр. Олар 1830 жылдары пабтардың жаңа үлгідегі салон-барларында ұсынылған ойын-сауықпен бірге дамыды. Бұл орындар бұрынғы, жартылай ауылдық ойын-сауықтардың орнын басты, олар жәрмеңкелер мен Воксхолл бақтары және Креморн бақтары сияқты қала маңындағы ләззат бақтары арқылы ұсынылған. Соңғылары қалалық құрылысқа ұшырап, саны азайып, танымал бола бермеді. 19 ғасырдың ортасынан бастап музыка залдары Бристоль сияқты провинциялық қалаларға тарады. Салон – кіру ақысы немесе бардағы жоғары бағаға ән салу, билеу, драма немесе комедия көрсетілетін бөлме. Алғашқы күндері Лондонның ең танымал салоны – 1825 жылы Лондонның шығысындағы Сити-роудтың жанында, 2 Шепардесс-Уолк мекенжайындағы The Eagle (бұрынғы шай бағы) орналасқан Грекия салоны болды. Лондондағы Гаити театрының (алғашқыда Странд музыка залы) иесі Джон Холлингсхедтің айтуынша, бұл орын "Музыка залының әкесі мен анасы, құрғақ және ылғал емшісі" еді. Кейіннен Грекия театры деп аталған бұл жерде Мари Ллойд 1884 жылы 14 жасында тұңғыш рет сахнаға шықты. Ол әлі күнге дейін ағылшын балалар өлеңінің арқасында танымал, оның мәтіні біршама жұмбақ:
Қала жолынан жоғары да төмен,
Иглдің ішінде де сыртында,
Солай ақша кетіп барады,
Мысықша мыжып кетеді.
Бұл кезеңдегі тағы бір танымал "әндер мен кешкі ас" бөлмесі – 1840 жылдары У.Х. Эванс құрған Эванс музыка және кешкі ас бөлмесі, 43 Кинг-стрит, Ковент-Гарден. Бұл орын "Эванс Лэйт Джойс" деп те аталды, себебі Джой – бұрынғы иесінің есімі. Басқа ән және кешкі ас бөлмелері: The Strand-тағы Coal Hole, Мейден-Лейндегі Cyder Cellars, Ковент-Гарден және Друри-Лейндегі Mogul Saloon.

Вариет театры

1885 жылы Лондон павильонының қайта құрылысымен әртүрлі театрдың жаңа дәуірі басталды. Замандастардың айтуынша: Вест-Эндтегі жаңа ойын-сауық орындарының ең танымалдарының бірі – «Империя», Лестер сквері, 1884 жылы театр ретінде салынған, бірақ 1887 жылы музыка залы лицензиясын алған. «Алхамбра» сияқты, бұл театр да бос уақыты бар адамдарға тартымды болды, өйткені әдемі балет бишілерін көрсетіп тұрды, сондай-ақ оның жанындағы серуендеу жолы (променад) әйелдердің жиналатын орны болды. Жаңа әртүрлі театрдың тағы бір керемет мысалы – 1888–90 жылдары барокко және маврлық-үнді әшекейлерімен эклектикалық нео-роман стилінде салынған Страндтағы «Тиволи». «Тиволи» бүкіл Британ империясындағы музыка залдарының танымал брендіне айналды. 1892 жылы Шафтсбери даңғылында қаржылық қиындыққа тап болған Корольдік ағылшын опера театры музыка залы лицензиясы үшін өтініш берді және Уолтер Эмден оны Чарльз Мортон басқаратын «Palace Theatre of Varieties» деп аталатын үлкен музыка залына айналдырды. «Империя» мен «Альгамбра» сияқты танымал болған, жаңа құрылған LCC-нің рұқсатымен салынған серуендеу жолына рұқсат берілмеді. Сондықтан «Palace» ересектерге арналған ойын-сауықпен өтемақы төледі, яғни көрермендерге жалаңаш әйелдердің тірі суреттері (табло) көрсетілді. Бірақ алаңдаған LCC көрермендерге осы суреттердегі қыздардың денеге сай келетін шұлық кигенін, жалаңаш емес екенін жеткізді. Бұл жаңа залдардың ең сәні – 1904 жылы Освальд Столл салған «Колизей» театры болды. Одан кейін 1910 жылы Аргилл көшесінде «Лондон Палладиум» ашылды. Екеуі де дарынды Фрэнк Матчеммен жобаланды. Музыка залының танымалдылығы мен беделі артып, лицензиялау органдары ережелерді күшейткен сайын, үстелдермен ішімдіктер ұсынылатын үлкен залдың бастапқы орналасуы ішімдіксіз залға айналды. Музыка залының заңды мәдени форма ретінде мойындалуы 1912 жылы Король Георг V алдында «Palace» театрында өткен алғашқы Корольдік әртүрлі өнер кешімен расталды. Алайда, осы жаңа беделге сәйкес, сол кездегі ең танымал музыка залының әртісі Мари Ллойд монархияға ұсыну үшін тым «әдепсіз» деп есептелді, сондықтан оны шақырмады.

A new era of variety theatre was developed by the rebuilding of the London Pavilion in 1885. Contemporary accounts noted:

One of the most famous of these new palaces of pleasure in the West End was the Empire, Leicester Square, built as a theatre in 1884 but acquiring a music hall licence in 1887. Like the nearby Alhambra this theatre appealed to the men of leisure by featuring alluring ballet dancers, and had a notorious promenade which was the resort of courtesans. Another spectacular example of the new variety theatre was the Tivoli in the Strand built 1888–90 in an eclectic neo Romanesque style with Baroque and Moorish Indian embellishments. "The Tivoli" became a brand name for music halls all over the British Empire. During 1892, the Royal English Opera House, which had been a financial failure in Shaftesbury Avenue, applied for a music hall licence and was converted by Walter Emden into a grand music hall and renamed the Palace Theatre of Varieties, managed by Charles Morton. Denied by the newly created LCC permission to construct the promenade, which was such a popular feature of the Empire and Alhambra, the Palace compensated in the way of adult entertainment by featuring apparently nude women in tableaux vivants, though the concerned LCC hastened to reassure patrons that the girls who featured in these displays were actually wearing flesh toned body stockings and were not naked at all. One of the grandest of these new halls was the Coliseum Theatre built by Oswald Stoll in 1904 at the bottom of St Martin's Lane. This was followed by the London Palladium (1910) in Argyll Street. Both were designed by the prolific Frank Matcham. As music hall grew in popularity and respectability, and as the licensing authorities exercised ever firmer regulation, the original arrangement of a large hall with tables at which drink was served, changed to that of a drink free auditorium. The acceptance of music hall as a legitimate cultural form was established by the first Royal Variety Performance before King George V during 1912 at the Palace Theatre. However, consistent with this new respectability the best known music hall entertainer of the time, Marie Lloyd, was not invited, being deemed too "saucy" for presentation to the monarchy.

1907 жылғы "Музыкалық залдар соғысы"

Бірқатар театрларды басқаратын синдикаттардың дамуы, мысалы, Столл айналымы, жұмыскерлер мен жұмыс берушілер арасындағы шиеленісті күшейтті. 1907 жылғы 22 қаңтарда өнерпаздар, сахна қызметкерлері және Холборн Империясының менеджерлері арасындағы дау ушықты. Лондонның басқа да және қала шетіндегі залдарда Variety Artistes' Federation ұйымдастырған ереуілдерге жол берілді. Ереуілге жуық екі апта созылды және ол "Музыкалық залдар соғысы" деп аталды. Бұл кеңінен танымал болды және кәсіподақ және Еңбек қозғалысының жетекші өкілдері – мысалы, Бен Тиллетт және Кейр Харди оны ынталы түрде қолдады. Өнерпаздар театрлардың сыртында пикеттер ұйымдастырды, ал провинцияларда театр басшылығы өнерпаздарды ешқашан кәсіподаққа қосылмауға уәде беруге мәжбүрлеуге тырысты. Ереуіл төрелік сот арқылы аяқталды, ол музыканттар үшін ең төменгі жалақы мен жұмыс аптасының лимиті сияқты негізгі талаптардың көпшілігін қанағаттандырды. Мари Дейтон, Мари Ллойд, Артур Робертс, Джо Элвин және Гас Элен сияқты бірнеше музыкалық зал әртістері ереуілді белсенді түрде қолдады, бірақ олардың өзінің материалдық жағдайы оларға жеке қамқорлық тудырмады. Ллойд өзінің қолдауын былай түсіндірді:

Жұмысқа қабылдау

Бірінші дүниежүзілік соғыс музыкалық залдардың танымалдылығының шыңы болуы мүмкін. Әртістер мен композиторлар халықтың соғысқа қолдауын және ынтасын арттыруға бар күштерін салды. "Keep the Home Fires Burning" (1914), "Pack up Your Troubles" (1915), "It's a Long Way to Tipperary" (1914) және "We Don't Want to Lose You (But We Think You Ought To Go)" (1914) сияқты патриоттық музыкалық зал туындылары музыкалық залдардың көрермендері, тіпті кейде окоптардағы солдаттармен бірге орындалды. Көптеген әндер әскери қызметке шақыруды насихаттады ("All the boys in khaki get the nice girls", 1915), ал басқалары соғыс тәжірибесінің жекелеген аспектілерін пародиялады. "Әке, Ұлы соғыста сен не істедің?" (1919) пайдакүнемдерді және жарамсыз азаматтарды сынады; Веста Тиллидің "Менде жеңіл жарақат бар" (1916) әні үйге жіберуге жеткілікті жарақат алған солдатты көрсетті. Ұйқастар зұлым юморды сезіндіреді ("Егер олар менің бетімді губкамен сүртіп, мені бланманжемен тамақтандырса, мен жеңіл жарақат алғаным үшін қуаныштымын"). Тилли осы кезеңде бұрынғыдан да танымал болды, өйткені ол күйеуі Уолтер де Фресемен бірге әскери қызметке шақыру кампаниясын жүргізді. "Окоптағы Томми" және "Теңізден келген Джек Тар" сияқты кейіпкерлердің бейнесінде Тилли "Бүгінгі армия жақсы" және "Әскерді жақсы көретін қызға сәттілік тілеймін" сияқты әндер орындады. Осылайша ол Ұлыбританияның ең үздік рекрутші сержанты деген лақап атқа ие болды – кейде жас жігіттер оның қойылымы кезінде сахнада әскерге қосылуға шақырылатын. Ол ауруханаларда өнер көрсетіп, соғыс облигацияларын да сатты. 1919 жылы оның күйеуі соғысқа қосқан үлесі үшін рыцарь атағына ие болды, ал Тилли Леди де Фресе атанды. Соғыстың қырсыны сезілгеннен кейін, рекрутингтік әндер көбінесе жоғалып кетті – жетекші музыкалық баспагер Франсис пен Дейдің 1915 жылғы "Ең жақсы хиттер" жинағында рекрутингтік әндер жоқ. 1916 жылы міндетті әскери қызмет енгізілгеннен кейін, соғыс туралы әндер көбінесе үйге оралу тілегін білдірді. Көптеген әндерде әйелдердің қоғамдағы жаңа рөлдеріне қатысты алаңдаушылық білдірілді. Бірінші дүниежүзілік соғыстағы музыкалық зал әндерінің ең әйгілісі – Элла Шилдс есімді ер адамның орындауымен танымал болған "О! Бұл керемет соғыс" (1917) әні болды.

World War I may have been the high water mark of music hall popularity. The artists and composers threw themselves into rallying public support and enthusiasm for the war effort. Patriotic music hall compositions such as "Keep the Home Fires Burning" (1914), "Pack up Your Troubles" (1915), "It's a Long Way to Tipperary" (1914) and "We Don't Want to Lose You (But We Think You Ought To Go)" (1914), were sung by music hall audiences, and sometimes by soldiers in the trenches. Many songs promoted recruitment ("All the boys in khaki get the nice girls", 1915); others satirised particular elements of the war experience. "What did you do in the Great war, Daddy" (1919) criticised profiteers and slackers; Vesta Tilley's "I've got a bit of a blighty one" (1916) showed a soldier delighted to have a wound just serious enough to be sent home. The rhymes give a sense of grim humour ("When they wipe my face with sponges / and they feed me on blancmanges / I'm glad I've got a bit of a blighty one"). Tilley became more popular than ever during this time, when she and her husband, Walter de Frece, managed a military recruitment drive. In the guise of characters like 'Tommy in the Trench' and 'Jack Tar Home from Sea', Tilley performed songs such as "The army of today's all right" and "Jolly Good Luck to the Girl who Loves a Soldier". This is how she got the nickname Britain's best recruiting sergeant – young men were sometimes asked to join the army on stage during her show. She also performed in hospitals and sold war bonds. Her husband was knighted in 1919 for his own services to the war effort, and Tilley became Lady de Frece. Once the reality of war began to sink home, the recruiting songs all but disappeared – the Greatest Hits collection for 1915 published by top music publisher Francis and Day contains no recruitment songs. After conscription was brought in 1916, songs dealing with the war spoke mostly of the desire to return home. Many also expressed anxiety about the new roles women were taking in society. Possibly the most notorious of music hall songs from the First World War was "Oh! It's a lovely war" (1917), popularised by male impersonator Ella Shields.

Құлдырау

Музыкалық залдар соғыстар аралық кезеңде де жалғасты, бірақ енді Ұлыбританиядағы танымал ойын-сауықтың басты түрі емес еді. Киноның жақсаруы, радионың дамуы және граммофонның арзандауы оның танымалдығына зор нұқсан келтірді. Ол енді джаз, свинг және би тобының музыкасымен бәсекелесуге тиіс болды. Лицензиялау шектеулері де оның мінезін өзгертті. 1914 жылы Лондон округтік кеңесі (ЛКК) ішімдік ішуді залдан бөлек барға көшіру туралы қаулы қабылдады, ал 1923 жылы парламенттік жарлықпен бөлек бар жойылды. Театрларды осы соңғы заңнан босату кейбір сыншыларды осы заңнаманы жұмысшы табын олардың ләззатынан айыру әрекеті, әлеуметтік бақылаудың бір түрі деп айыптауға итермеледі, сонымен қатар театрларды қолдайтын, жауапкершілігі жоғары деп есептелетін жоғары топты сақтап қалуға тырысты (мүмкін, бұл 1914 жылғы Корольдікті қорғау туралы заңға байланысты лицензиялау шектеулерінің нәтижесі болды, ол қоғамдық үйлерге де қатысты). Дегенмен, осы кезеңде Джордж Формби, Грейси Филдс, Макс Миллер, Уилл Хей және Фланаган мен Аллен сияқты көрнекті жұлдыздар музыкалық залдың арқасында пайда болды. 1950 жылдардың ортасында рок-н-ролл, оның орындаушылары бастапқыда музыкалық залдардың бағдарламасын ашатын, жас көрермендерді қызықтырды, олар музыкалық зал өнеріне қызығушылық танытпады, ал ескі көрермендерді ығыстырды. Соңғы соққы – теледидардың танымалдылығы, ол королеваның таққа отыруы тікелей эфирде көрсетілгеннен кейін өсті. Кейбір музыкалық залдар көрермендерді сақтап қалу үшін стриптиз көрсетуге тырысты. 1957 жылы драматург Джон Осборн былай деді: Moss Empires, Ұлыбританиядағы ең ірі музыкалық залдар желісі, 1960 жылы көптеген театрларын жапты, ал 1963 жылы музыкалық залдың көрнекті өкілі Макс Миллер қайтыс болды, осыған байланысты бір замандасы: «Музыкалық залдар бүгін түстен кейін Макс Миллерді жерлегенде өліп қалды» деп жазды. Миллердің өзі кейде осы жанр өзімен бірге өледі дейтін. Көптеген музыкалық залдардағы әртістер жұмыс таба алмағандықтан кедейлікке ұшырады, кейбіреулері тіпті үйсіз қалды, өмірін қойылымдар арасында жалға берілген бөлмелерде өткізді. Дегенмен, сахналық және кино мюзиклдері музыкалық залдың стиліне қарыз болды, оның ішінде «Оливер!», «Доктор Дулиттл» және «Мена Менің әсем ледиім». BBC-дің отыз жылға созылған «Жақсы күндер» телесериалы заманауи көрермендер үшін музыкалық залды қайта жандандырды, ал Пол Дэниелс сиқыр шоуы 1979 жылдан 1994 жылға дейін бірнеше арнайы нөмірлердің теледидарда көрсетілуіне мүмкіндік берді. Жастар аудиториясына бағытталған, бірақ музыкалық зал мұрасына көп қарыз болған 1970 жылдардың соңындағы «The Muppet Show» телесериалы да болды.

Music hall continued during the interwar period, no longer the single dominant form of popular entertainment in Britain. The improvement of cinema, the development of radio, and the cheapening of the gramophone damaged its popularity greatly. It now had to compete with jazz, swing and big band dance music. Licensing restrictions also changed its character. In 1914, the London County Council (LCC) enacted that drinking be banished from the auditorium into a separate bar and, during 1923, the separate bar was abolished by parliamentary decree. The exemption of the theatres from this latter act prompted some critics to denounce this legislation as an attempt to deprive the working classes of their pleasures, as a form of social control, whilst sparing the supposedly more responsible upper classes who patronised the theatres (though this could be due to the licensing restrictions brought about due to the Defence of the Realm Act 1914, which also applied to public houses). Even so, the music hall gave rise to such major stars as George Formby, Gracie Fields, Max Miller, Will Hay, and Flanagan and Allen during this period. In the mid 1950s, rock and roll, whose performers initially topped music hall bills, attracted a young audience who had little interest in the music hall acts, while driving the older audience away. The final demise was competition from television, which grew popular after the Queen's coronation was televised. Some music halls tried to retain an audience by putting on striptease acts. In 1957, the playwright John Osborne delivered this elegy:

Moss Empires, the largest British music hall chain, closed the majority of its theatres in 1960, closely followed by the death of music hall stalwart Max Miller in 1963, prompting one contemporary to write that: "Music halls died this afternoon when they buried Max Miller". Miller himself had sometimes said that the genre would die with him. Many music hall performers, unable to find work, fell into poverty; some did not even have a home, having spent their working lives living in digs between performances. Stage and film musicals, however, continued to be influenced by the music hall idiom, including Oliver!, Dr Dolittle and My Fair Lady. The BBC series The Good Old Days, which ran for thirty years, recreated the music hall for the modern audience, and the Paul Daniels Magic Show allowed several speciality acts a television presence from 1979 to 1994. Aimed at a younger audience, but still owing a lot to the music hall heritage, was the late 1970s’ television series, The Muppet Show.

Париждің музыкалық залдары

Музыкалық залдар алғаш рет 1862 жылы Францияға британдық үлгіде әкелінді, бірақ мемлекеттік театрларды қорғайтын француз заңына сәйкес, артистер костюм киюге және диалог айтуға құқықсыз болды, мұндайға тек театрларда ғана рұқсат берілді. 1867 жылы заң өзгергеннен кейін Париж музыкалық залы гүлденді, ондаған жаңа залдар ашылды. Париждегі алғашқы, осы мақсатта арнайы салынған музыкалық зал – Фоли-Бержер (1869) болды, одан кейін Мулен-Руж (1889), Альгамбра (1866) – алғашқы музыкалық зал деп аталған, және Олимпия (1893) ашылды. Принтан (1903) – жазда ғана ашық болатын музыкалық бақ, онда театр, мейрамхана, цирк және ат жарыстары ұйымдастырылды. Ескі театрлар да музыкалық залдарға айналды, олардың ішінде Бобино (1873), Батаклан (1864) және Альказар (1858) бар. Бастапқыда музыкалық залдар би-ревюлер, театр және әндер ұсынды, бірақ уақыт өте келе әндер мен әншілер басты тартымдылыққа айналды. Париж музыкалық залдары соғыс аралық кезеңде кино – ойын-сауықтың ең танымал жаңа түрімен күшті бәсекелестікке тап болды. Олар бұған жауап ретінде күрделі және сәнді қойылымдар ұсынды. 1911 жылы Олимпия өзінің қойылымдары үшін алып баспалдақты пайдаланды, бұл идея басқа музыкалық залдар тарапынан қабылданып, көшірілді. Габи Деслис танымал болды және өзінің ең танымал биін – «Габи Глайд» биін өзінің би серігі Гарри Пилсермен бірге жасады. Әнші Мистингетт алғаш рет 1895 жылы Париж казиносында өнер көрсетті және 1920-жылдар мен 1930-жылдардағы Folies Bergère, Moulin Rouge және Eldorado-да үнемі өнер көрсетті. Оның ашық мінезді қойылымдары Парижді таң қалдырды, ол өз заманының ең жоғары жалақы алатын және танымал француз артистерінің біріне айналды. Бұл кезеңде Париждегі ең танымал артистердің бірі – американдық әнші Жозефин Бейкер болды. Бейкер Парижге (Францияға) келді. Ол алғаш рет 1925 жылы Шамп-Элизе театрында «La Revue Nègre» атты қойылымда өнер көрсету үшін Парижге келді. Ол эротикалық биімен және сахнада дерлік жалаңаш күйде пайда болғаны үшін бірден танымал болды. Еуропа бойынша сәтті гастрольдік сапардан кейін ол Францияға оралып, Folies Bergère театрында ойнады. Бейкер «Danse sauvage» биін орындады, оның костюмі жасанды банандардан тігілген юбкадан тұрды. 1930-жылдары музыкалық залдар қиындықтарға тап болды. Олимпия кинотеатрға айналдырылды, ал басқалары жабылды. Бірақ кейбіреулері өркендеуді жалғастырды. 1937 және 1930 жылдары Париж казиносы Морис Шевальемен шоу ұйымдастырды, ол бұған дейін Голливудта актер және әнші ретінде табысқа жеткен еді. 1935 жылы Пигальде жиырма жастағы әнші Эдит Пиафты түнгі клуб иесі Луи Лепле тапты, оның клубы, Ле Герни, Елисей алаңынан жақын жерде орналасқан және жоғарғы және төменгі сынып өкілдері жиі баратын орын болды. Ол оны өте шаршаған күйінде де ән салуға көндірді. Лепле оған сахналық мінез-құлықтың негіздерін үйретті және оған қара киім киюді айтты, ол оның танылған белгісіне айналды. Лепле оның премьерасына дейін қарқынды жарнамалық кампания жүргізді, оған көптеген танымал тұлғалар, соның ішінде Морис Шевалье қатысты. Түнгі клубтағы оның өнері сол жылы шыққан оның алғашқы екі пластинкасына және мансабының басталуына әкелді. Кино және теледидардан келген бәсекелестік Париж музыкалық залының құлдырауына себеп болды. Алайда, олардың кейбіреулері әлі де гүлдеп келеді, олардың негізгі аудиториясы туристер. Басты музыкалық залдарға Фоли-Бержер, Crazy Horse Saloon, Casino de Paris, Олимпия және Мулен Руж кіреді.

The music hall was first imported into France in its British form in 1862, but under the French law protecting the state theatres, performers could not wear costumes or recite dialogue, something only allowed in theaters. When the law changed in 1867, the Paris music hall flourished, and a half dozen new halls opened, offering acrobats, singers, dancers, magicians, and trained animals. The first Paris music hall built specially for that purpose was the Folies Bergere (1869); it was followed by the Moulin Rouge (1889), the Alhambra (1866), the first to be called a music hall, and the Olympia (1893). The Printania (1903) was a music garden, open only in summer, with a theater, restaurant, circus, and horse racing. Older theaters also transformed themselves into music halls, including the Bobino (1873), the Bataclan (1864), and the Alcazar (1858). At the beginning, music halls offered dance reviews, theater and songs, but gradually songs and singers became the main attraction. Paris music halls all faced stiff competition in the interwar period from the most popular new form of entertainment, the cinema. They responded by offering more complex and lavish shows. In 1911, the Olympia had introduced the giant stairway as a set for its productions, an idea copied by other music halls. Gaby Deslys rose in popularity and created, with her dance partner Harry Pilcer, her most famous dance The Gaby Glide. The singer Mistinguett made her debut the Casino de Paris in 1895, and continued to appear regularly in the 1920s and 1930s at the Folies Bergère, Moulin Rouge and Eldorado. Her risqué routines captivated Paris, and she became one of the most highly paid and popular French entertainers of her time. One of the most popular entertainers in Paris during the period was the American singer Josephine Baker. Baker sailed to Paris, France. She first arrived in Paris in 1925 to perform in a show called La Revue Nègre at the Théâtre des Champs Élysées. She became an immediate success for her erotic dancing, and for appearing practically nude on stage. After a successful tour of Europe, she returned to France to star at the Folies Bergère. Baker performed the 'Danse sauvage,' wearing a costume consisting of a skirt made of a string of artificial bananas. The music halls suffered growing hardships in the 1930s. The Olympia was converted into a movie theater, and others closed. Others however continued to thrive. In 1937 and 1930, the Casino de Paris presented shows with Maurice Chevalier, who had already achieved success as an actor and singer in Hollywood. In 1935, a twenty year old singer named Édith Piaf was discovered in the Pigalle by nightclub owner Louis Leplée, whose club, Le Gerny, off the Champs Élysées, was frequented by the upper and lower classes alike. He persuaded her to sing despite her extreme nervousness. Leplée taught her the basics of stage presence and told her to wear a black dress, which became her trademark apparel. Leplée ran an intense publicity campaign leading up to her opening night, attracting the presence of many celebrities, including Maurice Chevalier. Her nightclub appearance led to her first two records produced that same year, and the beginning of her career. Competition from movies and television largely brought an end to the Paris music hall. However, a few still flourish, with tourists as their primary audience. Major music halls include the Folies Bergere, Crazy Horse Saloon, Casino de Paris, Olympia, and Moulin Rouge.

Музыкалық театр комедиясы

Музыкалық залдың әдеттегі комедия артисі ер немесе әйел болатын, көбінесе әннің тақырыбына сай кейіппен киінген, немесе кейде абсурдты және ерекше стильде киінген. ХХ ғасырдың басына дейін қойылымдар негізінен дауыстық болды, әндер оқиғаны баяндайтын, минималді музыкалық сүйемелдеумен қоса. Олар түрлі жанрларды қамтыды, мысалы:
"Арыстан комедия": негізінен, "лордар" киіміндегі еркектер, шампан ішу, жарыстарға бару, балға қатысу, әйелдермен қарым-қатынас және құмар ойындар туралы әндер орындаған, аристократтың өмірін көрсететін адамдар. Еркек және әйел кейіпкерлерін сомдаушылар, соңғысы қазіргі заманғы драг-квинге қарағанда пантомима ханым стиліне жақын болған. Дегенмен, Веста Тилли және Элла Шилдс сияқты шебер орындаушылар да болды, олардың еркек кейіпкерлері шын әлеуметтік мәселелерді көтеріп, ой-пікір білдірген.

Музыка залының мәдени әсері: әдебиет, драма, экран және кейінірек музыка

Музыкалық зал көптеген фильмдерде, пьесаларда, телесериалдарда және кітаптарда суреттелген. Джеймс Джойстің 1914 жылғы "Пансионат" әңгімесінде Хардвикк көшесіндегі Мунни ханымның пансионаты "кейде музыкалық залдардан келген артистерді" қабылдайды. Жексенбі күнгі кешкі Джек Мунимен қонақ бөлмесіндегі "кездесулер" ерекше атмосфера тудырады. "Ол күндер" (1934) фильмінің шамамен жартысы музыкалық залда өтеді. Ол Пинероның фарсына негізделген және Лили Моррис, Гарри Бедфорд, гимнасттар Гастон мен Андре, Г. Х. Эллиотт, Сэм Кертис және Фрэнк Бостон мен Беттидің музыкалық зал өнері бар. 1935 жылғы Альфред Хичкоктың "39 қадам" триллерінде "естелік адамы" бар музыкалық зал маңызды сюжеттік құрал болып табылады. Артур Аскидің "Мен сізге рахмет" (1941) комедиялық фильмінде бұрынғы музыкалық зал жұлдызы Лили Моррис, қазір "Леди Рэндалл" атанған бұрынғы артист рөлінде ойнайды. Фильмнің соңғы сахнасында ол "Шіркеуде күту" әнін орындап, Аски мен оның серігі Ричард "Стинкер" Мердок ұйымдастырған Алдвич метро станциясындағы спонтанды концертке қатысады. Виктория дәуірінің музыкалық залы 1944 жылғы "Шампандық Чарли" фильмінде көрсетілген. Бенни Хиллдің комедиясы, алғаш рет 1951 жылы британдық телевидениеде көрсетілді, музыкалық зал комедиясының дәстүрлері мен қағидаларына күшті әсер етті және ол осы дәстүрлерді (комедия, әндер, әңгіме, пантомима және әйелдердің кейіпкерлеріне ену) 1955 жылдан 1991 жылға дейін көрсетілген 100-ден астам телешоуда сақтап қалды. Чарли Чаплиннің 1952 жылғы "Жарқын шам" фильмі, 1914 жылғы Лондонда түсірілген, Чаплиннің жастық шағындағы музыкалық зал әлемін көрсетеді, онда ол Америкада киножұлдызы болғанға дейін комедияшы ретінде өнер көрсеткен. Фильмде Лестер скверіндегі "Империя" театрында Кальверо атты музыкалық зал клоунының соңғы қойылымы бейнеленген. Фильмнің премьерасы "Империя" кинотеатрында өтті, ол "Империя" театрының орнында салынған. "Жақсы ескі күндер" (1953-1983) Лидс Сити Вариетс-те тікелей эфирде жазылған, Виктория-Эдвард музыкалық залының атмосферасын қайта жаратуға бағытталған танымал BBC телешоуы болды, сол дәуірдің әндері мен эскиздерін қазіргі заманғы артистер орындады. Көрермендер сол дәуірдегі киім киіп, ән салып, әсіресе "Ескі Буль мен Бұтақта" әнін орындады. Шоуды Леонард Сакс жүргізді және артистерді таныстырды. Оның барысында шамамен 2000 артист өнер көрсетті. Шоу алғаш рет 1953 жылғы 20 шілдеде эфирге шықты. "Жақсы ескі күндер" лондондық "Players' Theatre Club" клубындағы "Ridgeway's Late Joys" табысына сүйенді: бұл жеке мүшелер клубы Лондонның Вест-Энде әртүрлі іс-шаралардың екі апталық бағдарламаларын өткізді. Джон Осборнның 1957 жылғы "Көңілді ойыншы" пьесасы жеке өмірі құлдыраған кезде де мансабын сақтап қалуға тырысатын сәтсіз, үшінші деңгейдегі музыкалық зал сахнасының өмірі мен жұмысын көрсетеді. Бұл оқиға 1956 жылғы Суэц дағдарысы кезінде, өліп бара жатқан музыкалық зал дәстүрінің аясында, Ұлыбританияның соғыстан кейінгі жалпы құлдырауының, империясының, күші мен мәдени сенімділігі мен жеке басын жоғалтуының символы ретінде қарастырылады. Ол 1960 жылы Арчи Райс рөлінде Лоренс Оливье ойнаған фильмге айналды. Викториялық Лондондағы "Грип оф тартлер" (1958) фильмінде "Джудас Хоул" музыкалық залының әдепсіз бишілері мен еркексіз әйелдері Борис Карлофф ойнаған Хеймаркет тарттарымен қорқытылды. 1959 және 1988 жылдар аралығында түсірілген Кен Доддтың телесериалдары осы дәстүрлердің әсеріне қатты ұшырады; 2018 жылы қайтыс болғанға дейін Додд жылдам комедия, әндер, іш сөйлеу және кейде басқа да арнайы өнерлерді қамтитын салт-дәстүрлі шоуларын жалғастырды. Абсурд театры (1950-ші жылдардың соңы) комедияны қолдану арқылы музыкалық залдан әсер алды, ал авангардтық мәдени формалар (мысалы, сюрреализм) айқын әсер етті. Дж. Б. Пристлидің 1965 жылғы "Жоғалған империялар" романы да Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін Эдвард музыкалық залының әлемін еске салады; атау Империя театрларына сілтеме болып табылады (сондай-ақ Британ империясының құлдырауының алдын ала көрсетілуі). Ол теледидар мини-сериалы ретінде бейімделді, Ұлыбританияда да, АҚШ-та да PBS презентациясы ретінде көрсетілді. Пристлидің 1929 жылғы "Жақсы жолдастар" романы сол кезеңде "концерттік партияның" немесе гастрольдік Пьеро труппасының мүшелерінің өмірін сипаттайды. Питер Нуун басқарған Германның Ермиттері музыкалық залды өз репертуарына енгізді, 1965 жылы Гарри Чемпионның музыкалық зал стандарты "Мен Хенри Сегізіншімін, Менмін" әнінің каверімен үлкен жетістікке жетті (Нуунның нұсқасы тек хорды қамтиды; түпнұсқаның көптеген шумақтары жоқ). Музыкалық залдың әсері Beatles тобына, әсіресе музыкалық зал дәстүрінде өнер көрсеткен әкесінен (Джим Маккартни, Джим Макс джаз-тобын басқарған) әсер алған Пол Маккартни арқылы байқалды. Маккартнидің музыкалық залдан әсер алған әндерінің мысалдары: "When I'm Sixty Four" (1967), "Your Mother Should Know" (1967), "Honey Pie" (1968) және "Maxwell's Silver Hammer" (1969); жеке кезеңде: "You Gave Me the Answer" (1975) және "Baby's Request" (1979). Джоан Литтлвудтың "Театрлық шеберханасы" ұйымдастырған "О, қандай керемет соғыс!" (1963) сахналық мюзикліне негізделген пародиалық фильм "О, қандай керемет соғыс!" (1969) Бірінші дүниежүзілік соғыста британдық соғыс күшін қолдаған музыкалық зал өнерін және әндерін көрсетті. Танымал британдық телесериал "Жоғары және төмен" (1971-1975) және оның спин-оффы "Томас пен Сара" (1979) Эдвард музыкалық залының әлемімен жиі айналысты, кейде Веста Тиллей сияқты нақты Эдвард дәуірінің артистеріне сілтеме жасап немесе кейіпкерлердің өнер көрсетулеріне қатысуы арқылы, ал кейде Сара Моффаттың өмірі арқылы, ол бірнеше рет үй шаруашылығы қызметін тастап, өзін асырау үшін сахнаға шықты. Британдық рок тобы Queen өздерінің "Killer Queen" (1974) және "Good Old Fashioned Lover Boy" (1976) сияқты әндеріне музыкалық зал стилін енгізді. Гарри Бушеллдің панк-патетикалық тобы "The Gonads" (1977 жылы құрылған) музыкалық зал әндерінің рок нұсқаларын жасады. Көптеген панк-патетикалық топтар музыкалық зал дәстүріне қарызды болды. 1978 және 1984 жылдар арасында BBC теледидары "The Old Boy Network" деп аталатын екі бағдарламалық серияны көрсетті. Бұл бағдарламалар жұлдыздарды (әдетте музыкалық зал/вариете артистері, бірақ Эрик Сайкс сияқты жас артистер де) өнер көрсетіп, өмір тарихының слайд-шоуын көрсетті. Көрсетілген артистерге Артур Аски, Томми Триндер, Сэнди Пауэлл және Чесни Аллен кірді. Вивиан Станшалл мен Ки Лонгфеллоу Станшаллдың "Stinkfoot, a Comic Opera" (1985) мюзиклінде басты рөлде Соликуисто атты қартайған музыкалық зал артисі ойнайды. Сара Уотерстің "Tipping the Velvet" (1998) кітабы Виктория дәуірінің соңындағы музыкалық залдар әлемінде, әсіресе Китти Батлер және Нэн Кинг атты екі ойдан шығарылған "машер" (драг-корольдер) туралы айтады. Қазіргі заманғы "Players' Theatre Club" клубы "The Fourth Angel" (2001) фильмінде, онда Джереми Айронстың кейіпкері шоуға бару арқылы өзін ақтауға тырысады, заманауи музыкалық залдың қысқаша бейнесін ұсынады. 1967 жылы қайтыс болған музыкалық зал әншісі Ида Баррдың есімі 40 жылдан кейін Кристофер Грин музыкалық залға қатысы жоқ, құрмет көрсетілмейтін драг-шоуда қолданылды. Алан Прайстың (бұрын "The Animals" тобының клавишнігі) "Between Today and Yesterday" альбомы рок-н-ролға дейінгі музыкалық стильдерге, әсіресе музыкалық залға әсер етті.

The music hall has been evoked in many films, plays, TV series, and books. In James Joyce's short story "The Boarding House" (1914), Mrs Mooney's boarding house in Hardwicke Street accommodates "occasionally ( ) artistes from the music halls". The Sunday night "reunions" with Jack Mooney in the drawing room create a certain atmosphere. About half of the film Those Were the Days (1934) is set in a music hall. It was based on a farce by Pinero and features the music hall acts of Lily Morris, Harry Bedford, the gymnasts Gaston & Andre, G. H. Elliott, Sam Curtis, and Frank Boston & Betty. A music hall with a 'memory man' act provides a pivotal plot device in the classic 1935 Alfred Hitchcock thriller The 39 Steps. The Arthur Askey comedy film I Thank You (1941) features old time music hall star Lily Morris as an ex music hall artiste now ennobled as "Lady Randall". In the last scene of the film, however, she reverts to type and gives a rendition of "Waiting at the Church" at an impromptu concert at Aldwych tube station organised by Askey and his side kick Richard "Stinker" Murdoch. The Victorian era of music hall was celebrated by the 1944 film, Champagne Charlie. The comedy of Benny Hill, first seen on British television in 1951, was heavily influenced by the traditions and conventions of Music hall comedy and he actively kept those traditions (comedy, songs, patter, pantomime, and female impersonations) alive on his more than 100 television specials broadcast from 1955 through 1991. Charlie Chaplin's 1952 film Limelight, set in 1914 London, evokes the music hall world of Chaplin's youth where he performed as comedian before he achieved worldwide celebrity as a film star in America. The film depicts the last performance of a washed up music hall clown called Calvero at The Empire theatre, Leicester Square. The film premiered at the Empire Cinema, which was built on the same site as the Empire theatre. The Good Old Days (1953 to 1983) was a popular BBC television light entertainment programme recorded live at the Leeds City Varieties, which aimed to recreate an authentic atmosphere of the Victorian–Edwardian music hall with songs and sketches of the era performed by present day performers in the style of the original artistes. The audience dressed in period costume and joined in the singing, especially the singing of Down at the Old Bull and Bush which closed the show. The show was compered by Leonard Sachs, who introduced the acts. In the course of its run, it featured about 2,000 artists. The show was first broadcast on 20 July 1953. The Good Old Days was inspired by the success of the Ridgeway's Late Joys at the Players' Theatre Club in London: a private members' club that ran fortnightly programmes of variety acts in London's West End. John Osborne's play The Entertainer (1957) portrays the life and work of a failing, third rate music hall stage performer who tries to keep his career going even as his personal life falls apart. The story is set at the time of the Suez Crisis in 1956, against the backdrop of the dying music hall tradition, and has been seen as symbolic of Britain's general post war decline, its loss of its Empire, its power, and its cultural confidence and identity. It was made into a film in 1960 starring Laurence Olivier in the title role of Archie Rice. In Grip of the Strangler (1958), set in Victorian London, the raunchy can can dancers and loose women of the sleazy "Judas Hole" music hall are terrorised by the Haymarket Strangler, played by Boris Karloff. The variously titled Ken Dodd TV series recorded between 1959 and 1988 were heavily influenced by those traditions; up to his death in 2018, Dodd continued to tour a variety show including quick fire stand up comedy, songs, ventriloquism and sometimes other speciality acts. The Theatre of the Absurd (c. late 1950s) was influenced by music hall in its use of comedy, with avant garde cultural forms (such as surrealism) being a more obvious influence. J. B. Priestley's 1965 novel Lost Empires also evokes the world of Edwardian music hall just before the start of World War I; the title is a reference to the Empire theatres (as well as foreshadowing the decline of the British Empire itself). It was adapted as a television miniseries, shown in both the UK and in the U. S. as a PBS presentation. Priestley's 1929 novel The Good Companions, set in the same period, follows the lives of the members of a "concert party" or touring Pierrot troupe. Herman's Hermits, led by Peter Noone, incorporated music hall into their repertoire, scoring a major hit with their cover of the Harry Champion music hall standard, "I'm Henery the Eighth, I Am", in 1965 (Noone's version includes only the chorus; not the many verses of the original). Music hall had a discernible influence on the Beatles through Paul McCartney, himself the son of a performer in the music hall tradition (Jim McCartney, who led Jim Mac's Jazz Band). Examples of McCartney's songs to display a music hall influence include: "When I'm Sixty Four" (1967), "Your Mother Should Know" (1967), "Honey Pie" (1968), and "Maxwell's Silver Hammer" (1969); in the solo period: "You Gave Me the Answer" (1975), and "Baby's Request" (1979). The parodic film Oh! What a Lovely War (1969), based on the stage musical Oh, What a Lovely War! (1963) by Joan Littlewood's Theatre Workshop, featured the music hall turns and songs that had provided support for the British war effort in World War I. The popular British television series Upstairs, Downstairs (1971–1975) and its spin off Thomas & Sarah (1979) each dealt frequently with the world of the Edwardian music hall, sometimes through references to actual Edwardian era performers such as Vesta Tilley, or to characters on the show attending performances, and other times through the experiences of the popular character Sarah Moffat, who left domestic service several times and often ended up going on stage to support herself when she did. British rockers Queen incorporated music hall styles into several of their songs, such "Killer Queen" (1974) and "Good Old Fashioned Lover Boy" (1976). Garry Bushell's punk pathetique band, The Gonads (formed 1977), did rock versions of music hall songs. Many punk pathetique acts were indebted to the music hall tradition. Between 1978 and 1984, BBC television broadcast two series of programmes called The Old Boy Network. These featured a star (usually a music hall/variety performer, but also some younger turns like Eric Sykes) performing some of their best known routines while giving a slide show of their life story. Artistes featured included Arthur Askey, Tommy Trinder, Sandy Powell, and Chesney Allen. In Vivian Stanshall and Ki Longfellow Stanshall's musical, Stinkfoot, a Comic Opera (1985), the lead performer is an ageing music hall artiste named Soliquisto. Sarah Waters's book Tipping the Velvet (1998) revolves around the world of music halls in the late Victorian era, and in particular around two fictional "mashers" (drag kings) named Kitty Butler and Nan King. The modern Players' Theatre Club provides a brief impression of contemporary music hall in the film The Fourth Angel (2001), where Jeremy Irons' character creates an alibi by visiting a show. The name of music hall singer Ida Barr (1882–1967) was appropriated some 40 years after her death by Christopher Green for an unrelated, non tribute drag act. The album Between Today and Yesterday by Alan Price (previously keyboard player for The Animals) was influenced by pre rock 'n' roll music styles, especially music hall.

Тірі қалған музыка залдары

Лондон музыкалық залдардың орталығы болды, онда жүздеген орындар болды, көбінесе мейрамханалардың ойын-сауық бөлмелерінде. Музыкалық залдардың танымалдылығы төмендегенімен, көптеген залдар тасталып немесе кинотеатрлар сияқты басқа мақсаттарға айналдырылды, соның салдарынан ішкі бөлмелері жоғалды. Бірнеше мақсатты түрде салынған, аман қалғандары бар, соның ішінде Хакни Империясы – музыкалық залдың соңғы кезеңінің көрнекті мысалы (Фрэнк Матчам, 1901 жыл). Ол морейлік сәніне қайта келтірілді және қазір операдан бастап «Қара әртүрлілік кештеріне» дейін алуан түрлі шаралар ұсынады. Оңтүстікке қарай шақырым жерде 1863 жылы салынған Хокстон Холл, салон стиліндегі зал. Ол толыққанды қалпына келтірілмеген, бірақ бастапқы орналасуы сақталған және қазіргі уақытта қоғамдық орталық және театр ретінде пайдаланылады. Жақын маңдағы ауданда Коллинз музыкалық залы (шамамен 1860 жылы салынған) әлі де Ислингтон Гриннің солтүстік жағында тұр. Зал 1960 жылдары жабылды және қазір кітап дүкенінің бөлігін құрайды. Клэпхемдегі Grand, бастапқыда Grand Palace of Varieties (1900) аталған, қалпына келтірілді, бірақ интерьері қазіргі музыкалық орын және түнгі клуб ретіндегі мақсатына сай келеді. Гринвич театры бастапқыда Роза мен Таж музыкалық залы (1855) болған, кейіннен Краудер музыкалық залы мен Әртүрлілік ғибадатханасы аталды. Ғимарат кеңінен жаңартылды және бастапқы орналасуынан көбісі қалған жоқ. Степнидегі Кэйбл көшесінен шалқап жатқан Грейс аллеясында Уилтон музыкалық залы орналасқан. 1858 жылы салынған «үлкен паб залы» шіркеу, өрт, су тасқыны және соғыс кезінде зақымсыз сақталды, бірақ 1960 жылдары мата қоймасы ретінде пайдаланылғаннан кейін дерлік қирап қалды. Уилтон музыкалық залының қоры ғимаратты қалпына келтіру үшін қаражат жинау науқанын бастады. 2007 жылдың маусым айында Дүниежүзілік ескерткіштер қоры ғимаратты әлемдегі «100 ең қауіпті нысан» тізіміне қосты. Ғимарат көптеген жылдар бойы Англияның тарихи мұрасының қауіп төндіретін тізілімінде болды, бірақ сәтті қалпына келтірілгеннен кейін 2016 жылы тізімнен алынып тасталды және 20 жылдан кейін тізілімде сәтті құтқарылған нысандардың бірі ретінде аталды. Франки Голливудтың «Relax» синглының музыкалық видеосы осы жерде түсірілген. Бұл ғимараттардың көпшілігі Лондонның жыл сайынғы Ашық үй шарасының аясында көрініс тапқан. Лондоннан тыс жерлерде де музыкалық залдар сақталған, олардың бірі – 1865 жылы салынған Лидс Сити Вариетс, интерьері сақталған. Бұл зал көптеген жылдар бойы BBC телеарнасының «Жақсы ескі күндер» атты музыкалық зал жанрына негізделген ойын-сауық шоуының түсірілім алаңы ретінде пайдаланылды. Брэдфордтағы Альгамбра театры 1914 жылы театр импресариосы Фрэнсис Лейдлер үшін салынған, кейіннен ол Столл Мосс Империясына тиесілі болды. 1986 жылы қалпына келтірілді және бұл кеш Эдвард стилінің көрнекті үлгісі. Қазір ол гастрольдік қойылымдар мен операларды қабылдайтын театр. Ноттингемдегі Malt Cross музыкалық залы қалпына келтірілген құйма темір интерьерін сақтап тұр. Ол жауапты ішуді насихаттайтын христиандық қайырымдылық қорымен кафе-бар ретінде, сондай-ақ түнгі уақытта қауіпсіз орын және көше пасторын ұйымдастыру үшін жұмыс істейді. Ол өзінің бастапқы мақсатына адал болып, жас музыканттарға өнер көрсетуге мүмкіндік береді. Солтүстік Ирландиядағы Belfast қаласындағы Grand Opera House, Фрэнк Матчамның 1895 жылғы жобасы, 1980 жылдары сақталды және қалпына келтірілді. Мэн аралындағы Gaiety театры – 1900 жылғы тағы бір Матчам дизайны, 1970 жылдардағы кең ауқымды қалпына келтіру бағдарламасынан кейін пайдалануда. Глазго қаласында архитекторлар Томас Гилдард пен Х.М. Макфарлейн салған Britannia Music Hall (1857) әлі де тұр, театрдың көп бөлігі сақталған, бірақ 1938 жылы жабылғаннан кейін нашар күйде. Театрды құтқару үшін сенім қоры құрылған. Толыққанды жұмыс істейтін бірнеше музыкалық залдың бірі – Солтүстік Вулвичтегі бұрынғы шіркеудегі Brick Lane Music Hall. The Players' Theatre Club – әртүрлі орындарда Виктория стиліндегі музыкалық зал шоуларын қоятын тағы бір топ, ал Ұлыбритания мен Американың Музыкалық зал гильдиясы музыкалық зал стиліндегі ойын-сауық шараларын ұйымдастырады.

London was the centre of music hall with hundreds of venues, often in the entertainment rooms of public houses. With the decline in popularity of music hall, many were abandoned, or converted to other uses such as cinemas, and their interiors lost. There are a number of purpose built survivors, including the Hackney Empire, an outstanding example of the late music hall period (Frank Matcham 1901). This has been restored to its Moorish splendour and now provides an eclectic programme of events from opera to "Black Variety Nights". A mile to the south is Hoxton Hall, an 1863 example of the saloon style. It is unrestored but maintained in its original layout, and currently used as a community centre and theatre. In the neighbouring borough, Collins Music Hall (built about 1860) still stands on the north side of Islington Green. The hall closed in the 1960s and currently forms part of a bookshop. In Clapham, The Grand, originally the Grand Palace of Varieties (1900), has been restored, but its interior reflects its modern use as a music venue and nightclub. The Greenwich Theatre was originally the Rose and Crown Music Hall (1855), and later became Crowder's Music Hall and Temple of Varieties. The building has been extensively modernised and little of the original layout remains. In the nondescript Grace's Alley, off Cable Street, Stepney, stands Wilton's Music Hall. This 1858 example of the "giant pub hall" survived use as a church, fire, flood and war intact, but was virtually derelict, after its use as a rag warehouse, in the 1960s. The Wilton's Music Hall Trust has embarked on a fund raising campaign to restore the building. In June 2007, the World Monuments Fund added the building to its list of the world's "100 most endangered sites". The building was for many years on Historic England's Heritage at Risk Register, but following its successful restoration was removed from list in 2016 and after 20 years on the register it was named as one of the successful rescues. The music video of the Frankie Goes to Hollywood single "Relax" was shot here. Many of these buildings can be seen as part of the annual London Open House event. There are also surviving music halls outside London, a notable example being the Leeds City Varieties (1865) with a preserved interior. This was used for many years as the setting for the BBC television variety show The Good Old Days, based on the music hall genre. The Alhambra Theatre, Bradford was built in 1914 for theatre impresario Francis Laidler, and later owned by the Stoll Moss Empire. It was restored in 1986, and is a fine example of the late Edwardian style. It is now a receiving theatre for touring productions and opera. In Nottingham, the Malt Cross music hall retains its restored cast iron interior. It is run as a cafe bar by a Christian charitable trust promoting responsible drinking, also as the location of a safe space late at night and for operating a street pastor service. It is true to its original purpose of providing a venue for up and coming musical acts. In Northern Ireland, the Grand Opera House, Belfast, Frank Matcham 1895, was preserved and restored in the 1980s. The Gaiety Theatre, Isle of Man is another Matcham design from 1900 that remains in use after an extensive restoration programme in the 1970s. In Glasgow, the Britannia Music Hall (1857), by architects Thomas Gildard and H. M. McFarlane, remains standing, with much of the theatre intact but in a poor state, having closed in 1938. There is a preservation trust attempting to rescue the theatre. One of the few fully functional music hall entertainments is at the Brick Lane Music Hall in a former church in North Woolwich. The Players' Theatre Club is another group performing a Victorian style music hall show at a variety of venues, and The Music Hall Guild of Great Britain and America stage music hall style entertainments.