Кіріспе

А грипп вирусын емдеуге қолданылатын препарат. Римантадин (INN, Flumadine саудалық атауымен сатылады) – ауыз жолымен қабылданатын, А грипп вирусын емдеуге және сирек жағдайларда алдын алуға арналған вирусқа қарсы препарат. Симптомдар пайда болғаннан кейін бір-екі күн ішінде қабылдағанда римантадин грипптің барысын қысқартып, ауырлығын азайтуға көмектеседі. Римантадин симптомдарды, оның ішінде қызбаны жеңілдетеді. Римантадин және оған ұқсас амандадин препараты – адамантанның туындылары. Римантадин амантадинге қарағанда тиімдірек деп есептеледі, себебі оны қолданғанда науқаста симптомдардың саны азаяды. Римантадин 1994 жылы Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасы (FDA) тарапынан мақұлданған. Римантадинді медициналық қолдануға 1993 жылы рұқсат берілген. Маусымдық H3N2 және 2009 жылғы пандемиялық грипп үлгілерінің тестілері римантадинге төзімділік танытқан, сондықтан оны гриппті емдеу үшін тағайындау ұсынылмайды.

А тұмауы

Римантадин M2 трансмембраналық каналдағы аминқышқылдарына байланысы арқылы және M2 каналы арқылы протон тасымалын тоқтату арқылы грипп қызметін тежейді. Римантадиннің грипп вирусының көбеюін тежейтіні саналады, мүмкін вирустың қорғау қабықшаларының – яғни қаптама мен капсидтің – ашылуын болдырмау арқылы. M2 каналы грипп вирусының вирус көбеюіне жауапты екені белгілі. Гендік зерттеулер вирустың M2 ақуызы, вирион M2 генімен анықталатын иондық канал, грипп A вирусының римантадинмен тежелуіне сезімталдығында маңызды рөл атқарады деп көрсетеді. Римантадин пордың ішінде сутекті байланыс және Ван дер Ваальс әрекеттесуі арқылы амантадинге тән аминқышқылдарына байланысатын орындарға байланысады. Аммоний тобы (жанындағы су молекулаларымен бірге) C ұшына қарай, ал амантадин тобы M2 пордың ішінде байланысқанда N ұшына қарай орналасады.

Гриппке қарсы тұру

Римантадинге қарсы тұру М2 трансмембраналық аймағындағы белгілі бір орналасқан аминқышқылдарының ауысуы салдарынан туындауы мүмкін. Бұл антивирустің каналға байланысуына кедерес келтіреді. Римантадиннің S31N мутациясымен байланысу орны сол жақтағы суретте көрсетілген. Суретте римантадиннің люменальдық (жоғарғы) немесе перифериялық (төменгі) байланысу орындарына, грипптің M2 каналындағы Серин 31 (алтын) немесе Аспаргин 31 (көк) арқылы байланысуы бейнеленген.

Римантадин энантиомерлерінің М2

Римантадин, флумадин ретінде сатылғанда, рацемиялық қоспа түрінде болады; дәріде R және S түрлерінің екеуі де кездеседі. Қатты күйдегі ЯМР зерттеулері римантадиннің R энантиомерінің M2 каналдың тесігіне S энантиомеріне қарағанда күштірек байланысқа ие екенін көрсетті. Вируска қарсы талдау және электрофизиологиялық зерттеулер R және S энантиомерлерінің M2 каналындағы аминқышқылдарына байланысу қабілетінде айтарлықтай ерекшелік жоқ екенін анықтады. Энантиомерлердің байланысу қабілеті ұқсас болғандықтан, олар канал тесігін бітеу және тиімді вируска қарсы препарат ретінде әрекет ету мүмкіндігі де шамалас. Римантадиннің R және S энантиомерлері M2 тесігімен өзара әрекеттесетін бейнесі төменде оң жақта көрсетілген. Бұл сурет R және S энантиомерлері арасындағы маңызды модельделген айырмашылықтың жоқтығын көрсетеді.

Паркинсон ауруы

Римантадин, оның вирустық қарсылас амантадин сияқты, кейбір NMDA антагонистік қасиеттеріне ие және антипаркинсондық препарат ретінде қолданылады (яғни Паркинсон ауруын емдеуде). Дегенмен, көбінесе римантадин де, амантадин де осы емдеу үшін басым препараттар емес және тек аурудың бірінші қатарлы емдерге жауап бермейтін жағдайларында ғана қолданылады.

Басқа

Римантадиннің басқа РНК-ны қамтитын вирустарға қарсы тиімділігі көрсетілген. Ол Сент-Луис энцефалиті және Синдбис сияқты арбовирустарды емдеуге болады. Римантадинмен емдеуге болатын басқа вирустар респираторлық синцитиалдық және парагрипп вирустары. Римантадин созылмалы гепатит С-ді де емдеуге пайдалы екені дәлелденді.

Дәрілік өзара әсерлесулер

Римантадинді қабылдау кезінде парацетамол (ацетаминофен, Тайленол) немесе ацетилсалицил қышқылы (аспирин) қабылдау организмнің римантадинді сіңіруін шамамен 12%-ға төмендетуі мүмкін. Циметидин де организмнің римантадинді сіңіруіне әсер етеді. Амантадинмен антихолинергиялық препараттарды бірге қабылдау, жасырын түрде жүретін ұстамалардың күшеюіне және жүрек жеткіліксіздігінің нашаруына әкелуі мүмкін.

Синтез

1 карбоксиадамантон натрий борогидридімен тотығу-тоқсызданып рацемиялық гидрокси қышқылына айналады. Артық метиллитий қосылғанда метилкетондар түзіледі, олар литий алюминий гидридімен тотығу-тоқсызданғанда амин тобын береді. Сол жақта бейнеленген синтез – Еуропада синтезделген римантадин синтезі.

Тарих

Римантадин 1963 жылы ашылып, 1965 жылы АҚШ-та Уильям В. Причард Du Pont & Co., Wilmington, Delaware компаниясында патенттелген (жаңа химиялық қосылысқа 1965 жылғы патент және синтездің алғашқы әдісіне 1967 жылғы патент). Причардтың римантадинді тиісті кетон оксимінен синтездеу әдістері литий алюминий гидридімен тотығуын тоқтатуға негізделген.