Қалыпты ғылымның әлеуметтік құрылымы: «Күшті бағдарлама» тұжырымы
Strong programme
Күшті бағдарлама – ғылымның әлеуметтік табиғатын зерттейтін әлеуметтану мектебі. Ғылыми қауымдастықтардың, парадигмалардың рөлін анықтайды, ғылымдағы әсерлерді талдайды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Күші бар бағдарлама немесе күшті социология – ғылыми білім социологиясының (SSK) бір түрі, ол әсіресе Дэвид Блор, Барри Барнс, Гарри Коллинз, Дональд А. Маккензи және Джон Генримен байланысты. Бағдарламаның ғылым және технологияны зерттеуге тигізген әсері бесiз тең (Латур 1999). Көптеген жағдайларда Эдинбургте қалыптасқан осы ой мектебінің мақсаты – ортақ парадигмаға адалдығымен байланысқан ғылыми қауымдастықтың болуы қалыпты ғылыми қызмет үшін қажетті шарт екенін көрсету. Күші бар бағдарлама – френология сияқты "жетілмеген" немесе "жалған" теорияларға социологияны қолдануды шектеген ғылымның "әлсіз" социологиясына қарсы реакция. Сәтсіз теориялар зерттеушілердің жасырын саяси немесе экономикалық мүдделері сияқты көзқарастарымен түсіндіріледі. Ал табысты теориялар социология үшін маргіналды ғана маңызға ие, себебі олар табиғаттың бір фактісін ашты. Күші бар бағдарлама "нақты" және "жалған" ғылыми теорияларға бірдей қарауды ұсынды. Екеуі де әлеуметтік факторлар немесе жағдайларға, мысалы, мәдени контекст пен жеке мүддеге байланысты туындайды. Адамның барлық білімі, адамдық танымда бар нәрсе ретінде, қалыптасу процесінде әлеуметтік компоненттерді міндетті түрде қамтуы керек.
The strong programme or strong sociology is a variety of the sociology of scientific knowledge (SSK) particularly associated with David Bloor, Barry Barnes, Harry Collins, Donald A. MacKenzie, and John Henry. The strong programme's influence on science and technology studies is credited as being unparalleled (Latour 1999). The largely Edinburgh based school of thought aims to illustrate how the existence of a scientific community, bound together by allegiance to a shared paradigm, is a prerequisite for normal scientific activity. The strong programme is a reaction against "weak" sociologies of science, which restricted the application of sociology to "failed" or "false" theories, such as phrenology. Failed theories would be explained by citing the researchers' biases, such as covert political or economic interests. Sociology would be only marginally relevant to successful theories, which succeeded because they had revealed a fact of nature. The strong programme proposed that both "true" and "false" scientific theories should be treated the same way. Both are caused by social factors or conditions, such as cultural context and self interest. All human knowledge, as something that exists in the human cognition, must contain some social components in its formation process.
Тарих
Бұл күшті бағдарлама Эдинбург университетінің "Ғылымды зерттеу орталығында" бастау алғандықтан, оны кейде Эдинбург мектебі деп атайды. Дегенмен, Гарри Коллинспен байланысты ұқсас ұсыныстарды жасаған Бат мектебі де бар. Эдинбург мектебі тарихи тәсілдерге басымдық берсе, Бат мектебі зертханалар мен тәжірибелердің микроәлеуметтік зерттеулеріне назар аударады. Алайда, Бат мектебі күшті бағдарламаның кейбір маңызды мәселелерінен өзгеше пікір білдіреді. Коллинстің шәкірті Тревор Пинч және голландтық социолог Вибе Бикер жасаған технологияның әлеуметтік құрылымы (SCOT) тәсілі арқылы күшті бағдарлама технология саласына да таратылды. Әлемнің түкпір-түкпіріндегі ғылым мен технологияны зерттеу бағдарламаларында SSK-ның ықпалымен жұмыс істейтін ғалымдар бар.
Because the strong programme originated at the 'Science Studies Unit,' University of Edinburgh, it is sometimes termed the Edinburgh School. However, there is also a Bath School associated with Harry Collins that makes similar proposals. In contrast to the Edinburgh School, which emphasizes historical approaches, the Bath School emphasizes microsocial studies of laboratories and experiments. The Bath school, however, does depart from the strong programme on some fundamental issues. In the social construction of technology (SCOT) approach developed by Collins' student Trevor Pinch, as well as by the Dutch sociologist Wiebe Bijker, the strong programme was extended to technology. There are SSK influenced scholars working in science and technology studies programs throughout the world.
Сын
Әлеуметтік тұрғыдан ғылыми білімді зерттеу үшін, күшті бағдарлама радикалды салыстырмалылықтың бір түріне мойын бұрды. Басқаша айтқанда, ол «ақиқат» туралы қалыптасқан сенімдерді әлеуметтік тұрғыдан зерттеуде «ақиқатты» түсіндіру ресурсы ретінде пайдаланудың дұрыс еместігін көрсетеді. Бұл (релятивистік көзқарас бойынша) жауапты сұрақтың өзінің бір бөлігі ретінде қарастыруға (Барнс 1992) және тарихты зерттеуге «уақытша» көзқарас ұсынуға алып келеді – адам тарихын ақиқат пен рухани жарыққа қадам сайын даму ретінде бейнелеу. Алан Сокал радикалды салыстырмалылықты ғылым соғыстары аясында сынға алды, себебі мұндай түсінік сөзсіз солипсизм мен постмодернизмге ұшыратады деген пікірде. Маркус Зайдель күшті бағдарлама жақтастарының салыстырмалылықтарын негіздеу үшін келтірген басты аргументтер – анықталмаушылық және нормалық айналмалылық – шабуылдайды. Сондай-ақ, бұл бағдарлама климатты жоққа шығаруға ықпал еткені де айтылды.
In order to study scientific knowledge from a sociological point of view, the strong programme has adhered to a form of radical relativism. In other words, it argues that – in the social study of institutionalised beliefs about "truth" – it would be unwise to use "truth" as an explanatory resource. To do so would (according to the relativist view) include the answer as part of the question (Barnes 1992), and propound a "whiggish" approach towards the study of history – a narrative of human history as an inevitable march towards truth and enlightenment. Alan Sokal has criticised radical relativism as part of the science wars, on the basis that such an understanding will lead inevitably towards solipsism and postmodernism. Markus Seidel attacks the main arguments – underdetermination and norm circularity – provided by Strong Programme proponents for their relativism. It has also been argued that the strong programme has incited climate denial.