Кіріспе

Dalbergia melanoxylon (африкалық қара ағаш, гранадилла немесе mpingo) – Fabaceae тұқымдасына жататын, Африканың Сенегалдан шығысқа қарай Эритреяға, Танзанияның оңтүстік аймақтарына, Мозамбикке және Оңтүстік Африканың солтүстік-шығыс бөліктеріне дейінгі маусымдық құрғақ аймақтарында өсетін гүлді өсімдік. Бұл ағаш туған жерінде маңызды ағаш түрі болып саналады; ол музыкалық аспаптар, скульптуралар (суахили тілінде vinyago) және әсем жиһаз жасауға қолданылады. Оның өсетін аймағының бір бөлігіндегі популяциялар мен геномдық ресурстар, нашар немесе жоқ консервациялық жоспарлау және түрдің төмен өнімділік деңгейі салдарынан, шамадан тыс пайдалану қаупі төндіреді. Deering Banjo Company компаниясы Джон Хартфорд модельдегі банжоның резонаторын жасау үшін қара ағаштан ("гренадилла") пайдаланады, себебі ол мыс немесе қола резонаторлардан жеңіл, сонымен қатар ағаш пайдалану барысында дыбыстық қасиеттерін жақсартады. Ежелгі Египеттен бері жиһаз жасаушылар бұл ағашқа құрметпен қараған. Аңыз бойынша, бұл ағаш тіпті сауда кемелерінде балласт ретінде де қолданылған, ал кейбір Нортумбрия құбыр жасаушылары ескі қара ағаш балласты тиімді пайдаланған. Немец шақыр компаниялары Wüsthof, Böker және J. A. Henckels ағаштың ылғалдылыққа төзімділігіне байланысты қара ағаштан жасалған саптары бар шақырларды сатады. Қатыгез пайдаланудың салдарынан, mpingo ағашы Кенияда қатты қорғауға алынған, ал Танзания мен Мозамбикте оған көңіл бөлу қажет. Ағаштардың кесілу қарқыны тұрақты емес, себебі олардың ағаштары Кенияға заңсыз жолмен әкелінеді, сонымен қатар ағаштардың пісуіне 60 жылдан астам уақыт қажет. Африкалық қара ағаш, сандал, қызғылт сары пил сүйегі, агар және эбони сияқты әлемдегі ең қымбат ағаштардың бірі болып саналады.

Басқа ағаштармен байланыс

Африкалық қара ағаш енді эбона деп есептелмейді, бұл атау қазір Diospyros туысынан алынған шектеулі мөлшердегі ағаштарға ғана беріледі; олардың сыртқы түрі көбінесе матовый болып келеді және олар көбірек сынғыш. Dalbergia туысы басқа да маңызды ағаштарды қамтиды, олар палисандрлер (нағыз роза ағаштары) деп кеңінен танымал, мысалы, бразилиялық роза ағашы (Dalbergia nigra), Dalbergia cearensis, кокоболо (Dalbergia retusa) және тағы да басқалары.

Аттар

Ағаштың басқа да атаулары бар, мысалы бабанус және гранадилла, олар әртүрлі жергілікті ағылшын диалектілерінде қарыз сөздер ретінде қолданылады.

Қорғау

Африка қара ағашын сақтауға бірнеше ұйым қатысады: Мпинго сақтау және даму бастамасы, Африка қара ағашын сақтау жобасы және Даража музыка бастамасы (бұрынғы "Сақтану үшін кларнеттер"). Мпинго сақтау және даму бастамасы (МКДИ, бұрын Мпинго сақтау жобасы) африкалық қара ағаштарды зерттеу, хабардар ету және практикалық сақтаумен айналысады. Мпинго мен оның табиғи ортасын сақтау үшін мпинго жиналатын аймақтарда тұратын жергілікті халыққа туындаған кірістің әділ үлесін беруді қамтамасыз ету қажет, осылайша оларды ортаны қорғауға ынталандыруға болады. Осы мақсатта МКДИ қауымдастықтарға орман шаруашылығын сертификаттау алуға көмектесуде. Африка қара ағашын сақтау жобасы Килиманджаро тауының маңында африкалық қара ағаштарды қайта отырғызу және сақтау туралы білім берумен айналысады. Бұл жоба сондай-ақ ересектер мен әйелдер тобымен бірге экологиялық тұрғыдан дұрыс жер пайдалануды ілгерілетуде. Daraja Music Initiative (бұрынғы Clarinets for Conservation) – АҚШ-та орналасқан коммерциялық емес ұйым, ол Танзанияда музыка білімі арқылы мпингоның сақталуы мен қорғалуын арттыруды мақсат етеді. Студенттер жаз айларындағы көп салалы бағдарламаға қатысады, онда жергілікті орта және бастауыш мектептерде музыкалық қойылымдар, сыныптық сабақтар және ағаштар отырғызу арқылы мпингоның құндылығын арттырады. Флорида штатының Неаполь қаласындағы шағын фермерлер африкалық қара ағаш өсіруде сәттілікке жетті. Флоридадағы өсу ерекшелігі жоғары, ірі ағаштар береді, ал бай топырақ, мол қоректік заттар және ұзақ өсу маусымы тұрақты түрде жоғары сапалы ағаш өнімдерін қамтамасыз етеді.