Кіріспе

641 жылы Византия императоры Гераклий (Ἡράκλειος (Hērákleios); 626 – 642), Гераклон немесе Гераклеон деген кішірек атпен белгілі, кейде Гераклий II деп аталады, 641 жылы қысқа мерзімге Византия императоры болды. Гераклон – Гераклий мен оның немере қызы Мартинаның ұлы. Әкесі өсиетімен, Гераклий қайтыс болғаннан кейін оның екі ұлы, Гераклон мен Константин III бірлесіп билік етуі керек еді. Гераклий сондай-ақ, оның әйелі Мартинаны, оның сарайда да ықпалы болуы мүмкін болғандықтан, «Ана және Император» деп атау керектігін айтқан. Император Гераклий 641 жылдың ақпанында ісінуден қайтыс болды. Мартина марқұм императордың өсиетін жариялағанда, ол үкіметте белсенді рөл атқаруына күшті қарсылыққа тап болды, бірақ Гераклон мен Константин екеуі де 641 жылдың ақпан айында ешқандай оқиғасыз бірлескен императорлар деп жарияланды. Константин 641 жылдың мамырында туберкулезден қайтыс болғаннан кейін, Гераклон анасының регенттігімен, жас болғандықтан жалғыз император болды. Ол 641 жылдың қазан немесе қараша айына дейін билік етті, содан кейін армян тегінен шыққан генерал және тәуекелшіл Валентин оны құлатты, ол Константин III-нің ұлы Констанс II-ні орнатты. Валентин Гераклонның мұрнын кесіп, оны Родосқа жер аударды, ол келесі жылы қайтыс болды деп есептеледі.

Жас шағы мен отбасы

Гераклон 626 жылы Софиана маңындағы сарайда дүниеге келді. Ол император Гераклийдің және оның қарындасы Мартинаның ұлы болды. Гераклий шығыста парсыларға қарсы жорық жүргізіп жатқанда о дүниеге келді. Гераклий билік еткен кезде 639 жылы Месопотамия тақырыбының салық төлемеуі салдарынан арабтар Византия империясына шабуыл жасады. Эдесса және Дара қалалары жылдам басып алынды. Сол жылы Амр ибн әл-Ас бастаған тағы бір араб тобы Византия Египетіне шабуыл жасады. Ол Египеттің жағалау қалаларын тез басып алды, бірақ Иоанн басқаратын византиялық әскерлердің күшті қарсылығына байланысты Нилді кесіп өте алмады. Иоанн мен Амр арасындағы қанаты қанға батқан шайқаста Иоанн қаза тапты, содан кейін Амр Рашидун халифасы Омардан қосымша әскер сұрауға мәжбүр болды. Иоаннның орнына басқа генерал, Теодор келді, ол Египеттегі маңызды бекініс – Вавилон бекінісі маңына әскерін жинады. 640 жылдың жазында Амрдың әскері шамамен 15 000 адамға жетті. Осы әскермен Амр Вавилонның солтүстігінде Теодорды жеңіп, содан кейін бекініске қоршау салды.

Өмір

Гераклон 632 жылдың 1 қаңтарында Гераклий тарапынан Византия империясының Цезарі ретінде тағайындалды, ал 638 жылдың 4 шілдесінде Дафна сарайындағы Әулие Стефан шіркеуінде өткен рәсімде, өзінен кіші інісі Давидпен бірге Август (императордың титулы) (тең император) дәрежесіне көтерілді. Рәсімнің сипаттамасы "Де Церемонис" еңбегінде сақталған, онда Гераклонның камелаукионы (кесардың бас киімі) басынан алынып, императорлық тәжбен ауыстырылғаны айтылады. Содан кейін дәл сол камелаукион Давидтің басына кигізілді. Гераклий 641 жылдың 11 ақпанында ісінуден қайтыс болды, империяны үлкен ұлы Константин III және Гераклонға бірлесіп қалдырды, олар 641 жылдың мамыр айының соңында императорлар деп жарияланды. Гераклон тең император болып тағайындалған кезде оның жасы 15-те болса, Константиннің жасы 28-ге толған еді, бұл Константинге нақты билікті берді. Византия халқының көп бөлігі Гераклийдің өсиетіне қарсы болды, себебі Гераклон туған тегі бойынша көкесі мен қызының арасындағы некеден туған, көптеген адамдар мұны заңсыз деп есептеді, соның салдарынан Гераклонды заңсыз бала деп санады. Константиннің он жасар ұлы Констанс II Гераклонмен бірге императорлық дәрежеге көтерілмегені де наразылық тудырды, мүмкін болған жағдайда әкесінен үлкен ұлына императорлық билік мұрагерлікпен берілу дәстүрін бұзды. Сондай-ақ, оның билікке көтерілмеуі оны мұрагерліктен толығымен шеттетуі мүмкін деген ой болды. Константин таққа отырғаннан кейін көп ұзамай, оның қаржы министрі Филагрий Гераклийдің Патриарх Пирр басқаруымен Мартина үшін құпия қор құрғанын хабарлады. Константин бұл шотты тәркілеп, көктемгі әскери жалақы төлеу бюджетін жабуға пайдаланды, ол жалақының жартысын құрайтын дәстүрлі сыйлықтармен бірге 2,016,000 номизманы құрады. Константин Валентинды ең болмағанда Мысырдың жағалауын сақтап қалу ниетімен шығыс армиясының бас қолбасшысы етіп тағайындады. Алайда византиялық генерал Феодор арабтардың шабуылдарын тоқтатуға әлі жеткіліксіз болды. Константин Александриядан Кирді шақырып алып, оны Мысырдың префекті етіп тағайындады және Александрияны нығайтуға дайындалуды тапсырды. Бұл шабуылдан бұрын Вавилон арабтарға берілді, олар Александрияны қоршауға мүмкіндік алды. Гераклийдің өсиеті бойынша Мартина ана және император регенті (маңызды билікке ие болып) қызмет етуі керек еді, бірақ Сенат осы бөлігін қабылдамады. Гераклонның жас кезіне байланысты Мартина оның арқылы билік жүргізіп, Константиннің саясатына үнемі қарсы тұрды, нәтижесінде екі түрлі саяси фракция құрылды. Константиннің фракциясы бастапқыда екеуінің де күштісі болды, бірақ экономиканың нашарлауы және Мысырдың арабтарға түсуі салдарынан оның ықпалы әлсіреп қалды. Осыдан кейін, 641 жылдың 25 мамырында Константин туберкулезден қайтыс болды, бірақ Константиннің жақтастарының кейбіреулері Мартина оны улаған деді, Гераклонды Мартинаның регенттігімен жалғыз билеуші етіп қалдырды.

Жалғыздық ереже және құлдырау

Мартина Константиннің жоспарларын сақтап, Кирді Александрияға көптеген презенттік әскерлермен жіберді. Одан кейін ол тракиялық әскерді Константинопольге шақырып, оларды алмастырды. Осы шамада Мартинаның ықпалды кеңесшісі Патриарх Пирр монотелиттік саясатты қайта жаңғыртуға жетістікке қол жеткізді. Осы саясаттың нәтижесінде Кир Александрия митрополиясын қайта бағындырып, діни және әкімшілік билікке ие болды. Мартина Киросқа арабтармен келіссөздер жүргізуді бұйырды, себебі олардың әскери жолмен жеңілуі мүмкін емес деп санады. Кирос Амрмен Вавилон бекінісінде кездесіп, Египеттің тапсырылуы туралы келісімге келді. Мартинаға Анатолияда қол жеткізе алмаған Валентин оған қарсы шықты, бірақ оның қамқоршысы Филагрийді Африкаға жер аударды. Гераклонас пен Мартина Византия Сенаты мен халқының қолдауын жоғалтты, себебі Мартина Константиннің улануы және монотелитизмді қолдауы туралы қауесет тарады. Бұл кезде Гераклонас пен Мартинаның әскермен қарым-қатынасы нашарлап, Мартина Константиннің сыйлықтарымен теңдейтін қаражатты жинауға шамасы келмеді. 641 жылдың тамызында Валентин әскерін Халкидонға жеткізіп, Мартинаны Констанс II-ні бір император етіп тағайындауға мәжбүр етті. Валентин Босфордың ар жағынан Константинопольге келгенде, қала тұрғындары көтеріліс көтеріп, Пиррден Констанс II-ні император етіп тағайындауын, ал оның орнын уәкіл Павел II басуын талап етті. Мартина, енді шынымен қиын жағдайға түсіп, әскерге қосымша сыйлықтар ұсынды, Филагрийді Африкадан қайтарды және Валентинге Экскубиторлар графы лауазымын ұсынды. Қыркүйектің соңы – қазан айында Мартина Констансты бір император етіп тағайындады, сонымен қатар Гераклонастың інісі Давидты де таққа отырғызды. Бұл ұсыныстарға қарамастан, Валентин қазан-қараша айларында қалаға кіріп, Гераклонас пен Мартинаны тақтан түсірді, содан кейін Констансты император етіп жариялады. Валентин әйел мен баланы өлтіруге бармады, бірақ 642 жылдың қаңтарында Мартинаның тілін кесіп, Гераклонастың мұрынын қиып, оларды Родосқа жер аударды; бұл Византия тұтқындарына саяси жаза ретінде дене мүшелерін алудың алғашқы реті болып саналады, бұл олардың енді саяси билікке ие бола алмайтынын көрсетеді. Одан кейін олар туралы ештеңе белгілі емес, бірақ Гераклонас 642 жылы, мүмкін Родоста қайтыс болған деп есептеледі.