Кіріспе

Шотланд әншісі (1933–1993)
Silly Wizard тобының мүшесі болған музыкант

Эндрю Стюарт MBE (30 желтоқсан 1933 – 11 қазан 1993) – шотланд әншісі және әртіс. Ол 1960 жылдары BBC телеарнасының "Ақ қызыл гүл клубы" ойын-сауық шоуын жүргізді, ал "Дональд, шалбарың қайда?" әні 1960 және 1989 жылдары хит болды. Халықаралық аренада Стюарт есімімен ең көп байланысты ән – "Шотланд сарбазы".

Ерте өмір және білім

Стюарт 1933 жылы Шотландияның Глазго қаласында мұғалімнің ұлы болып дүниеге келді. Ол бес жасқа толғанда отбасы Пертке көшті, ал алты жылдан кейін Арброатқа. Ерте балалық шағында ол адамдарды еліктеуді ұнатты және атақты әншілер мен актерлерді тамаша білдіретін өнерімен ата-анасын таң қалдырды. Ол Арброат орта мектебінде оқыды, онда әкесі ғылым пәнін оқытты. 1950 жылы, 16 жасында, ол "Арброат Аббаттығының мерекесіне" қатысып, "Жарқыраған қарулы рыцарь" рөлін ойнады. Осыған дейін ол өнер саласында мансап құру туралы ойланбаған, себебі ол ветеринар дәрігер болуды армандаған. Содан кейін ол Глазгодағы Шотландия Корольдік музыка және драма академиясында актерлік шеберлігін үйренуге шешім қабылдады және 1954 жылға дейін оқыды. Колледждегі бірінші курсында ол комедия бойынша бірінші жүлдені жеңіп алды; сонымен қатар, фехтованиеде, әсіресе фольгада өте жақсы нәтижелер көрсетті.

Мансап

Стюарттың 1960-шы жылдардағы тартан киюі және стереотиптік шотландтық юмор қолдануы, музыкалық зал стилі мен әрі қатар шотландтық сэр Гарри Лаудердің әндерін еске түсірді. Стюарт өзінің халықаралық сахнадағы "жетістігін" "A Scottish Soldier" әнінің табысына байланыстырды, ол Канада, Австралия және Жаңа Зеландияда №1 хит болды, 1961 жылы Ұлыбритания сингл чартында 40 апта болды, АҚШ Billboard Hot 100 хит-парадында 69-орынға жетті, сондай-ақ Оңтүстік Африка мен Үндістанда хит мәртебесіне ие болды. Оның басқа халықаралық хит-синглдері: "Come in Come in", "Donald Where's Your Troosers?", "Campbeltown Loch", "The Muckin' O' Geordie's Byre", "The Road to Dundee", "The Battle's O'er" (1961 жылғы шілдеде Австралия чарттарында №1), "Take Me Back", "Tunes of Glory" және "Dr. Finlay" (1965). Ол сондай-ақ The White Heather Club бағдарламасының жүргізушісі ретінде есімдеріне сақталды. Бұл BBC Scotland телеарнасының жыл сайынғы Жаңа жылдық кештік тойы (1957–1968) және апталық кешкі бағдарламасы (1960–1968) болды. Оның танымалдылығының шарықталу кезеңінде бағдарламаны 10 миллион көрермен тамашалады. "Donald Where's Your Troosers?" 1960 жылдың соңында және 1989 жылы қайта шығарылғанда хит болды. Стюарт әнді жаздыру студиясының дәретханасында шалбарсыз отырып, 10 минутта жазған деседі. Әннің ортасында Стюарт Элвис Преслиді еліктеді. Осы комедиялық хиттің арқасында Стюарт Австралияда гастрольде болып, 1968 жылы The Ed Sullivan Show бағдарламасында Дин Мартиннің бейнесін сомдады. Оның әртүрлі акценттерді қолдану шеберлігі "The Rumour" әнінде де көрінеді, онда әңгіме Шотландия мен Ирландияны аралап өтеді, ал Стюарт әр жерде әртүрлі акцентпен сөйлейді. Стюарттың сахналық қойылымдарында көбінесе Том Джонс, Билли Экстин, Луи Армстронг, Дин Мартин, Джонни Рэй, Элвис Пресли, Петула Кларк және Джонни Кэш сияқты басқа да танымал әншілердің бейнелерін көрсетуге тырысты. Оның "Scottish Soldier", "The Best of Andy Stewart" және "Andy Stewart's Scotland" сияқты альбомдары да халықаралық деңгейде танымал болды. 1973 жылы Оңтүстік Африканың Йоханнесбург қаласында "тікелей" альбом жазды, ол "Andy Stewart in South Africa – White Heather Concert" деп аталды, және сонымен қатар аккордеонист Джимми Блю, әншілер Александр Моррисон және Анна Дести, сондай-ақ пианист Марк Симпсон қатысты. Оның халықаралық сұранысын 1964 жылы Нью-Йоркте өткен Дүниежүзілік көрмеге келген мыңдаған адамдар жақсы көрсетті. 1960 жылдардың басынан 1980 жылдардың ортасына дейін ол Канада, АҚШ, Австралия және Жаңа Зеландияда жиі және табысты гастрольдер жасады. Ол 1968, 1971 және 1973 жылдары Оңтүстік Африка бойынша концерттерде өнер көрсетті. Ол сондай-ақ Родезияда (қазіргі Зимбабве), Сингапур мен Гонконгта өнер көрсетті. 1991 жылы зейнетке шыққаннан кейін ол тағы да ел ішінде және шетелде гастрольдерге шықты. Көптеген әндердің авторы, ол көптеген дәстүрлі шотландтық күйлерге сөз жазды, мысалы, "Тирольдің жасыл төбелері" (оның "Шотландиялық сарбаз" деп атады), "Қара аю" ("Даңқ күйлері") және "Жеңіс аяқталды" ("The Battle's O'er"). Ол өзінің алғашқы әнін 14 жасында (әкесінің күйіне) жазды және оны "My Hameland" деп атады, ол 1969 жылы (21 жылдан кейін) оның альбомдарының бірінің атаулық трекіне айналды. Стюарт 1961, 1962 және 1978 жылдары Корольдік түрлілігіне қатысты, сондай-ақ Виндзор сарайындағы Рождестволық кеште патшалық отбасы үшін өнер көрсетті. Scotch Corner, шотландтық телесериал (1972–1976) Энди Стюарт пен әртүрлі қонақ әншілер мен музыканттарды ұсынды. Бұл хабарламаларға қатысқан кейбір әртістер 1970 жылдары Стюартпен бірге халықаралық "Ақ Heather" концерттік турларына қатысты. Эндидің кеші Grampian Television телеарнасында 1970 жылдардың соңында тағы бір танымал телесериал болды. 1975 жылы ол "This Is Your Life" бағдарламасына түсті, онда оны Эмон Эндрюс таңғалдырды. 1973 жылдан бастап, аурудың қайталануы оның дауысына және сахналық күшіне әсер етті. 1970 және 1980 жылдары жиі ауруханаға жатты, оған бірнеше жүрек және асқазан операциялары жасалды, соның ішінде 1976 және 1991 жылдары үш рет жүрек айналма операциясы жасалды.

Зейнеткерлік және өлім

Зейнеткерлікке шыққан соң ол Арброатқа қайта оралды. "Дональд, трусың қайда?" әні 1989 жылдың соңында қайта шығарылғанда күтпеген сәттіге ие болды. Рождестволық кештерге арналған ән ретінде таныстырылған ол, BBC Radio One ди-джеї Саймон Майюмен белсенді түрде насихатталды және Ұлыбритания сингл чартында 4-орынға жетті. Жауап ретінде Стюарт Майю үшін "Саймон, трусың қайда?" деген джингл жасады. 1991 жылы зейнеттен қайтып, ол қайта гастрольдік сапарларға шығып, Scotdisc лейблінде екі CD жаздырды. 1993 жылы Эдинбургтегі Capitol Moat House қонақүйіндегі жазғы маусымы арқасының жарақатынан қысқартылды. Келесі жылы сол жерде тағы бір ұзақ маусым жоспарланған. 1993 жылы қайтыс болғанға дейін ол Арброат орта мектебінде оқушылар үшін шағын концерт берді. Ол сондай-ақ Глазго қаласындағы Pavilion Theatre-да "Клайдтың мақтанышы" спектаклінде ойнауға тиіс болған, сонымен қатар басқа да гастрольдер мен концерттер жоспарланған. Арброатта "Энди Стюарт алаңы" деп аталатын баспана үйлерінің кешені оның құрметіне аталды. Стюарт балалар хосписынің Шотландиялық қауымдастығы (CHAS) үшін Эдинбургтегі Usher Hall-да өткен гала-концерттен кейін қайтыс болды. Стюарт өз үйінде жүрек талмасынан көз жұмды. Стюарттың қосылу рәсімі 15 қазан күні Арброаттағы Сент-Эндрю шіркеуінде (Шотландия шіркеуі) өтті. Оның отбасына көптеген жұлдыздар мен ойын-сауық әлемінің достары қосылды. Шіркеудің сыртында көптеген адамдар жиналып, "Тартан сарбазына" құрмет көрсетті, ал сонымен қатар сыбызғышы "Шотландия сарбазы" және "Соғыс аяқталды" әндерін орындады.

Сыйлықтар мен отбасы

Стюарт 1976 жылы МБЭ орденімен марапатталды. 1987 жылы оған Ангус азаматтығының құрметті белгісі табысталды. Оның ұлы Эван Стюарт – актер, ол «Роб Рой», «Титаник», «Вальхалланың көтерілісі», «Only Fools and Horses» және «River City» фильмдері мен телешоуларында ойнады. Стюарттың немересі Харрис Бити Вест-Эндтегі «Билли Эллиот» атты қойылымда бас рөлді сомдады. 2017 жылы Харрис Genée International Ballet Competition халықаралық балет конкурсінде Royal Academy of Dance-тің алтын медалін жеңіп алды және қазір Лидс қаласындағы Northern Ballet балет труппасында биші болып жұмыс істейді. Тағы бір немересі Алистер Бити 2018-2020 жылдары Мэтью Борнның «Лебедь көлі» қойылымымен халықаралық гастрольдік турда биші болды.