Джеймс Макферсон: Шотланд ақыны және «Оссиан» циклының авторы
James Macpherson
Джеймс Макферсон (1736-1796) – шотланд жазушысы, ақын, «Оссиан» эпосының авторы. Гаэль тілінен аударғандығын айтқан шығармалары, саяси өмірі туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шотланд жазушысы, ақыны, әдеби жинақтаушы және саясаткер (1736–1796)
Scottish writer, poet, literary collector and politician (1736–1796)
Джеймс Макферсон (гейл тілінде: Seumas MacMhuirich немесе Seumas Mac a' Phearsain; 27 қазан 1736 – 17 ақпан 1796) – шотланд жазушысы, ақыны, әдеби жинақтаушы және саясаткер. Ол Оссиан эпостық өлеңдер циклымен танымал, оны өзі тапқан және гаэль тілінен аударған деп мәлімдеген.
James Macpherson (Gaelic: Seumas MacMhuirich or Seumas Mac a' Phearsain; 27 October 1736 – 17 February 1796) was a Scottish writer, poet, literary collector, and politician. He is known for the Ossian cycle of epic poems, which he claimed to have discovered and translated from Gaelic.
Ерте өмір және білім
Макферсон Инвернесс графтығының Баденох аймағындағы Кингюсси округіндегі Рутвенде дүниеге келген. Бұл шотланд гаэль тілінде сөйлейтін аймақ болатын, бірақ 1715 жылғы якобит көтерілісінен кейін Лондоннан виг үкіметін орнату үшін 1719 жылы құрылған британдық армияның Рутвен казармасына жақын орналасқан. Макферсонның інісі, Эвен Макферсон 1745 жылы оңтүстікке қарай жорыққа шыққан якобит армиясына қосылды, ол кезде Макферсон тоғыз жаста болған. Куллоден шайқасынан кейін ол тоғыз жыл бойы жасырынуға мәжбүр болды. 1752-1753 оқу жылында Макферсон Абердин Король колледжіне жіберілді, екі жылдан кейін Маришаль колледжіне (кейіннен екі мекеме Абердин университетіне бірікті) көшті, онда «алғашқы» герман тайпалары мен «саналы» Рим империясы армиясы арасындағы қарым-қатынас туралы Цезарьдің «Ескертпелерін» оқыды, және ол оны жариялағаннан кейін бір кезде жоюға тырысты.
Macpherson was born at Ruthven in the parish of Kingussie in Badenoch, Inverness shire. This was a Scottish Gaelic speaking area but near the Ruthven Barracks of the British Army, established in 1719 to enforce Whig rule from London after the Jacobite uprising of 1715. Macpherson's uncle, Ewen Macpherson joined the Jacobite army in the 1745 march south, when Macpherson was nine years old and after the Battle of Culloden, had had to remain in hiding for nine years. In the 1752 3 session, Macpherson was sent to King's College, Aberdeen, moving two years later to Marischal College (the two institutions later became the University of Aberdeen), reading Caesar's Commentaries on the relationships between the 'primitive' Germanic tribes and the 'enlightened' Roman imperial army; which he attempted to suppress sometime after its publication.
Шотландтық гэль тіліндегі поэзияны жинау
Колледжді бітіргеннен кейін ол Рутвенге оралып, сол жердегі мектепте сабақ берді, содан кейін жеке репетитор болды. Макодрум жауап ретінде: "Жоқ, егер олар сұраған болса, қазір сұраудың қажеті болмас еді" деді. Кемпбеллдің сөзіне қарағанда, бұл "диалог Макферсонның гэль тіліндегі нашарлығын және МакКодрумның жылдам жауап беру қабілетін көрсетеді". Хоум және басқалардың ынталандыруымен Макферсон 15 туынды жазды, олардың барлығы шотланд гэль тілінен аударылған, оның сол тілдегі шектеулеріне қарамастан, 1760 жылы Эдинбургте – Оскардың өлімі мен басқаларын қамтитын «Шотландияның Таулы аймақтарынан жиналған ежелгі поэзия фрагменттері» атты кітапшада жариялады. Содан кейін «The Scots Magazine» және «The Gentleman's Magazine» журналдарында осы фрагменттерден үзінділер жарияланды, олар үлкен танымаллыққа ие болды және осы фрагменттердің жазбаға түспеген гэльдік эпостың бір көрінісі ретіндегі түсінігі қалыптаса бастады. 1763 жылы «Темора» атты тағы бір туысқан поэма, ал 1765 жылы «Оссианның шығармалары» жинағы жарық көрді. Осы аудармалардың түпнұсқалығына ирланд тарихшылары, әсіресе Чарльз О'Коннор бірден қарсылық білдірді, ол хронологиядағы және гэльдік есімдердің жасалуындағы техникалық қателерді атап көрсетті, сондай-ақ Макферсонның көптеген талаптарының сенімсіздігіне тоқталды, олардың ешқайсысын Макферсон растай алмады. Кейінірек Сэмюэл Джонсон («Шотландияның Батыс аралдарына саяхат», 1775) одан да күшті айыптаулар жасады, ол Макферсон өлеңдер мен әңгімелердің фрагменттерін тауып, содан кейін оларды өзінің туындысы – романға тоқып алғанын мәлімдеді. Бұл мәселе бойынша таластар мен қорғаулар 19 ғасырдың басына дейін жалғасты, бірақ ол кезде мәселе шешілді. Макферсонның қолжазбадағы гэль тіліндегі «түпнұсқалары» 1807 жылы, оның өлімінен кейін жарияланды; Людвиг Кристиан Стерн олардың шын мәнінде оның ағылшын тіліндегі нұсқасынан кері аударылғанына сенімді болды.
On leaving college, he returned to Ruthven to teach in the school there, and then became a private tutor. In reply, MacCodrum quipped, "Cha n eil agus ge do bhiodh cha ruiginn a leas iarraidh a nis", or in English, "No, and if they did it would be useless to ask for it now." According to Campbell, this, "dialogue illustrates at once Macpherson's imperfect Gaelic and MacCodrum's quickness of reply." Encouraged by Home and others, Macpherson produced 15 pieces, all laments for fallen warriors, translated from the Scottish Gaelic, despite his limitations in that tongue, which he was induced to publish at Edinburgh in 1760, including the Death of Oscar, in a pamphlet: Fragments of Ancient Poetry collected in the Highlands of Scotland. Extracts were then published in The Scots Magazine and The Gentleman's Magazine which were popular and the notion of these fragments as glimpses of an unrecorded Gaelic epic began. Another related poem, Temora, followed in 1763, and a collected edition, The Works of Ossian, in 1765. The authenticity of these translations from the works of a 3rd century bard was immediately challenged by Irish historians, especially Charles O'Conor, who noted technical errors in chronology and in the forming of Gaelic names, and commented on the implausibility of many of Macpherson's claims, none of which Macpherson was able to substantiate. More forceful denunciations were later made by Samuel Johnson, who asserted (in A Journey to the Western Islands of Scotland, 1775) that Macpherson had found fragments of poems and stories, and then woven them into a romance of his own composition. Further challenges and defences were made well into the nineteenth century, but the issue was moot by then. Macpherson's manuscript Gaelic "originals" were published posthumously in 1807; Ludwig Christian Stern was sure they were in fact back translations from his English version.
Кейінгі еңбектері
1764 жылы Макферсон Флорида штатының Пенсакола қаласындағы колониялық губернатор Джордж Джонстонның хатшысы болып тағайындалды. Ол екі жылдан кейін Ұлыбританияға оралды, Джонстонмен дауласқанына қарамастан, жалақысын зейнетақы ретінде сақтап қалуға рұқсат алды. Макферсон бірнеше тарихи еңбектер жазды, олардың ең маңыздысы – «Түпнұсқа қағаздар», онда Ұлыбританияның құпия тарихы, қалпына келтіру кезеңінен бастап Ганновер үйінің билікке келуіне дейін, сондай-ақ Джеймс II өзінің өмірінен алған үзінділер келтірілген (1775). Ол Лорд Норт үкіметінің саясатын қорғағаны үшін жалақы алып, Аркот навабының Лондон өкілі лауазымын иеленді. 1780 жылы ол Камельфорд округінен парламент депутаты болып сайланды және өмірінің соңына дейін парламентте отырды.
In 1764 Macpherson was made secretary to the colonial governor George Johnstone at Pensacola, Florida. He returned to Great Britain two years later, and, despite a quarrel with Johnstone, was allowed to retain his salary as a pension. Macpherson went on to write several historical works, the most important of which was Original Papers, containing the Secret History of Great Britain from the Restoration to the Accession of the House of Hanover, to which are prefixed Extracts from the Life of James II, as written by himself (1775). He enjoyed a salary for defending the policy of Lord North's government, and held the lucrative post of London agent to the Nawab of Arcot. He entered parliament in 1780, as Member of Parliament for Camelford and continued to sit for the remainder of his life.
Парламенттегі уақыт
Якобит тамырларына қарамастан, және Ганноверлік симпатияларымен үйлесімді, Макферсон бір кезде парламентте орын алуға ниеттенген және ол 1780 жылғы жалпы сайлауда оны иеленді. 1780 жылдың 11 қыркүйегінде ол Камельфордтан сайланған кіші депутат болды. Кейіннен 1784 жылғы сәуір айындағы сайлау қорытындысы бойынша ол аға депутат атанды. Өліміне дейін ол осы лауазымда қалды. Парламенттегі қызметі туралы көп мәлімет сақталмағанмен, оның аты құпия парламент зейнетақыларының тізімінде кездеседі, бұл оның құжаттастырылмаған жұмысы үкіметтің жасырын схемасы болған деген жорамалға негіз салады. Бұл пікір Пол Бенфилд сияқты сол кездегі басқа да күдікті үкіметтік алаяқтармен алысқан хаттармен расталады. 1783 жылы ол сер Натаниел Враксалдың агенті ретінде жұмыс істеді және сол кезден бастап зор байлыққа ие болғаны белгілі болды, бұл, әдетте, оның алған құпия парламенттік зейнетақысының нәтижесі болуы мүмкін.
Despite his Jacobite roots, and in line with his Hanovarian sympathies, for a time Macpherson had desired a seat in Parliament and he finally received it in the 1780 general election. On 11 September 1780, he became junior member for Camelford. Later he became the senior member in the results of the April 1784 election. He stayed in this position until his death. Although there is not a lot recorded about his time in parliament, his name is in a list of confidential parliamentary pensions which suggest that his undocumented work was more of an under the table government scheme. This suggestion is more or less backed by letters corresponding with other suggested government scammers of the time such as Paul Benfield. In 1783 he also held a position as an agent working with Sir Nathaniel Wraxall, and was noted since this time for being very wealthy, probably from his secret parliamentary pensions he was receiving.
Өлім
Кейінгі жылдары ол өзінің туған Инвернесс графтығында Белвилл немесе Балавилл деп атаған поместье сатып алды, онда 59 жасында қайтыс болды. Макферсонның денесі Шотландиядан әкелініп, Вестминстер аббаттығына жерленді. Крофтер партиясының депутаты және антиквари Чарльз Фрейзер Маккинтош өзінің екінші сериясындағы «Антиквариандық жазбаларында» (Инвернес, 1897, 369 және келесі беттер, жалпыға қолжетімді) Джеймс Макферсонның жетістіктері туралы пікір білдірді, сонымен қатар атақты ақынды «Жоғарғы Таулардың тазалауына» қатысқандығы үшін айыптады: Оссиандық даңқымен белгілі Джеймс Макферсон мырза, Фонинес, Эттерш және Инвернахэвенді сатып алып, осы қайғылы істі бастады және оны соншалықты мұқият жасады, оның ізбасарларына көп нәрсе қалмады. Джеймс Макферсон сатып алған әрбір жер тазаланды, сонымен қатар ол ескі атауларды [соның ішінде] Райтсті Белвиллге өзгерту және жоюға құштар еді. Осы орайда, Мак Оссианның көптеген заңсыз балаларының төртеуін алғашқы кезекте мұрагерлікке тартатынын және егер мұрагерлердің біреуі Белвиллдің Макферсонынан басқа атау қолданса, мұрагерлікке шағымдануға болатынын атап өткен жөн. Фрейзер Маккинтош кейін Макферсон Вестминстер аббаттығында жерлеуге құқық сатып алғанын мәлімдеді. Жақындағы бір комментатор Макферсонды «якобит руының ұрпағы, ханноверліктерге құлшынып, пайда табуға ұмтылған адам» деп сипаттады. Жоғарыда айтылғандарға қарамастан, кейбір сыншылар Макферсонның табиғаттың сұлулығын терең бағалап, ежелгі аңызды меланхолиялық сезімталдықпен бейнелеген өнер туындысы еуропалық, әсіресе неміс әдебиетіндегі романтикалық қозғалысты тудыруға барлық жұмыстардан гөрі көбірек үлес қосты деп санайды. Ол көптеген еуропалық тілдерге жылдам аударылды, ал Гердер мен Гёте (оның ерте кезеңінде) оның терең жанкүйерлері болды. Гёте осы туындының бір бөлігін «Жас Вертердің қасіреттері» романына енгізді. Мельхиоре Сезароттидің итальян тіліне аудармасы Наполеонның сүйікті кітабы болды деп есептеледі. Макферсонның мұрасы Стаффа аралындағы Фингал үңгіріне ат қоюды да қамтиды. Бұл үңгірдің түпнұсқалық гэль тіліндегі атауы «An Uamh Bhin» («сазды үңгір») болған, бірақ 1772 жылы Макферсонның танымалдылығының шарықталу кезеңінде Сэр Джозеф Бэнкс оны қайта атады.
In his later years he bought an estate, to which he gave the name Belville or Balavil, in his native Inverness shire, where he died at the age of 59. Macpherson's remains were carried from Scotland and interred in Westminster Abbey. The Crofters Party MP and antiquarian Charles Fraser Mackintosh commented on the success of James Macpherson in his second series of Antiquarian Notes (Inverness 1897, pp 369 et seq, public domain), accusing the famous poet of being a perpetrator of the Highland Clearances:Mr James Macpherson of Ossianic fame, who acquired Phoiness, Etterish, and Invernahaven, began this wretched business and did it so thoroughly that not much remained for his successors Every place James Macpherson acquired was cleared, and he also had a craze for changing and obliterating the old names [including] Raitts into Belville. Upon this point it may be noticed that Mac Ossian, in making an entail and calling four of his numerous bastards in the first instance to the succession, declares an irritancy if any of the heirs uses any other designation than that of Macpherson of Belville. Fraser Mackintosh then asserts that Macpherson bought the right to be buried in Westminster Abbey. A recent commentator suggests Macpherson has become known as "a descendant of a Jacobite clan who became a sycophantic Hanovarian [sic] toady, a man for the main chance". Despite the above, some critics claim that Macpherson nonetheless produced a work of art which by its deep appreciation of natural beauty and the melancholy tenderness of its treatment of the ancient legend did more than any single work to bring about the romantic movement in European, and especially in German, literature. It was quickly translated into many European languages, and Herder and Goethe (in his earlier period) were among its profound admirers. Goethe incorporated his translation of a part of the work into his novel The Sorrows of Young Werther. Melchiore Cesarotti's Italian translation was reputedly a favourite of Napoleon. Macpherson's legacy indirectly includes the naming of Fingal's Cave on the island of Staffa. The original Gaelic name is "An Uamh Bhin" ("the melodious cave"), but it was renamed by Sir Joseph Banks in 1772 at the height of Macpherson's popularity.