Шотландия әдебиеті

Кіріспе

Шотландия әдебиеті – Шотландияда немесе шотланд жазушыларының жазған әдебиеті. Оған ағылшын, шотланд гаэль, скотс, бритон, француз, латын, норн немесе Шотландияның қазіргі шекараларында жазылған басқа тілдердегі туындылар кіреді. Қазіргі Шотландия аумағында жазылған ең ерте сақталған әдебиет VI ғасырда бритон тілінде жазылған және Уэльс әдебиетінің бір бөлігі ретінде сақталған. Келесі ғасырларда Католик шіркеуінің ықпалымен латын тілінде, ал Англиядан келген қоныс салушылар арқылы ескі ағылшын тілінде әдебиеттер пайда болды. VIII ғасырдан бастап Алба мемлекеті Шотландия патшалығына айналған кезде, Ирландиямен және басқа аймақтармен ортақ әдеби мәдениетті бөлісетін, гаэль және латын тілдерінде тұрақты түрде мәтіндер жасайтын әдеби элита гүлденді. XIII ғасырдың Давид революциясынан кейін француз тіліндегі мәдениет өркендеді, ал скандинавиялық қоныстардан норн әдебиеті пайда болды. Ерте скотс әдебиетіндегі ең алғашқы маңызды туынды – XIV ғасыр ақыны Джон Барбурдың «Брус» дастаны, одан кейін ортағасырлық романстардың халықтық нұсқалары жарық көрді. XV ғасырда осыларға скотс прозалық туындылар қосылды. Жаңа заманның басында патшалық демеу поэзия, проза және драманы қолдады. Джеймс V сотында сэр Дэвид Линдсейдің «Үш естаит» сияқты шығармалар пайда болды. XVI ғасырдың соңында Джеймс VI шотланд ақындары мен музыканттарының тобының меценаты және мүшесі болды. 1603 жылы Англия тағына отырғаннан кейін көптеген адамдар оның ізімен жаңа сарайға кетті, бірақ патшалық демеу орталығы болмағандықтан, скотс поэзиясының дәстүрі әлсіреп қалды. Ол 1707 жылы Англиямен одақтасқаннан кейін Алан Рамзи және Джеймс Макферсон сияқты тұлғалардың күшімен қайта жаңғыртылды. Соңғысының «Оссиан циклы» оны халықаралық деңгейде танымал болған алғашқы шотланд ақыны етті. Ол көптеген адамдар ұлттық ақын деп санайтын Роберт Бернс пен XIX ғасырда шотландтық өзіндік ерекшеліктерді анықтауға үлкен үлес қосқан Уолтер Скоттқа шабыт берді. Виктория дәуірінің соңында Роберт Луис Стивенсон, Артур Конан Дойл, Дж. М. Барри және Джордж Макдональд сияқты шотландта туған көптеген авторлар халықаралық деңгейде танымал болды. XX ғасырда шотланд әдебиетінде белсенділік күшейді, бұл «Шотландияның қайта өрлеуі» деп аталды. Қозғалыстың жетекші тұлғасы Хью МакДиармид скотс тілін жанды әдеби құрал ретінде қайта жаңғыртуға тырысты. Қозғалыстың мүшелерінен кейін Эдвин Морган сияқты соғыстан кейінгі жаңа ақындардың буыны келді, ол 2004 жылы Шотландияның алғашқы үкіметімен Шотландияның алғашқы Макары болып тағайындалды. 1980 жылдардан бастап шотланд әдебиеті тағы бір маңызды қайта өрлеуді басынан өткерді, бұл Джеймс Келман мен Ирвин Уэлш сияқты жазушылармен байланысты болды. Сол кезеңде пайда болған шотланд ақындарының арасында Кэрол Энн Даффи бар, ол 2009 жылдың мамырында Ұлыбританияның лауреат ақыны атанған алғашқы шотланд болды.

Literature written in Scotland or by Scottish writers

Scottish literature is literature written in Scotland or by Scottish writers. It includes works in English, Scottish Gaelic, Scots, Brythonic, French, Latin, Norn or other languages written within the modern boundaries of Scotland. The earliest extant literature written in what is now Scotland, was composed in Brythonic speech in the sixth century and has survived as part of Welsh literature. In the following centuries there was literature in Latin, under the influence of the Catholic Church, and in Old English, brought by Anglian settlers. As the state of Alba developed into the kingdom of Scotland from the eighth century, there was a flourishing literary elite who regularly produced texts in both Gaelic and Latin, sharing a common literary culture with Ireland and elsewhere. After the Davidian Revolution of the thirteenth century a flourishing French language culture predominated, while Norse literature was produced from areas of Scandinavian settlement. The first surviving major text in Early Scots literature is the fourteenth century poet John Barbour's epic Brus, which was followed by a series of vernacular versions of medieval romances. These were joined in the fifteenth century by Scots prose works. In the early modern era royal patronage supported poetry, prose and drama. James V's court saw works such as Sir David Lindsay of the Mount's The Thrie Estaitis. In the late sixteenth century James VI became patron and member of a circle of Scottish court poets and musicians known as the Castalian Band. When he acceded to the English throne in 1603 many followed him to the new court, but without a centre of royal patronage the tradition of Scots poetry subsided. It was revived after union with England in 1707 by figures including Allan Ramsay and James Macpherson. The latter's Ossian Cycle made him the first Scottish poet to gain an international reputation. He helped inspire Robert Burns, considered by many to be the national poet, and Walter Scott, whose Waverley Novels did much to define Scottish identity in the nineteenth century. Towards the end of the Victorian era a number of Scottish born authors achieved international reputations, including Robert Louis Stevenson, Arthur Conan Doyle, J. M. Barrie and George MacDonald. In the twentieth century there was a surge of activity in Scottish literature, known as the Scottish Renaissance. The leading figure, Hugh MacDiarmid, attempted to revive the Scots language as a medium for serious literature. Members of the movement were followed by a new generation of post war poets including Edwin Morgan, who would be appointed the first Scots Makar by the inaugural Scottish government in 2004. From the 1980s Scottish literature enjoyed another major revival, particularly associated with writers including James Kelman and Irvine Welsh. Scottish poets who emerged in the same period included Carol Ann Duffy, who was named as the first Scot to be UK Poet Laureate in May 2009.

Ерте орта ғасырлар

V ғасырдың басында Рим билігінің құлдырауынан кейін Солтүстік Британияда саяси және мәдени ықпал ететін төрт маңызды аймақ қалыптасты. Шығыста пикттер болды, олардың патшалықтары Форт өзенінен Шетланд аралдарына дейін созылған. Батыста ирландтармен тығыз байланыста болған, «Даль Риата» тайпасының гайел (гойдел) тілінде сөйлейтін халқы болды, олар осы аймаққа «шотландтар» деген атты әкелді. Оңтүстікте «Ескі Солтүстік» деп аталатын Римнің ықпалындағы патшалықтардың ұрпақтары – бритон тілінде сөйлейтін британдықтар болды. Олардың ең күшті және ұзақ өмір сүргені Стратклайд патшалығы еді. Соңғысы – ағылшындар немесе «англдар», олар Оңтүстік Британияның көп бөлігін басып алып, Берниция патшалығын (кейін Нортумбрияның солтүстік бөлігі) иеленді, ол қазіргі Лотиан және Шотландия шекарасына дейін жеткен. VI ғасырдан бастап христиандық таралуы латын тілін интеллектуалдық және жазба тіл ретінде пайдалануға мүмкіндік берді. Қазіргі заманғы зерттеулер, сақталған жер-су атаулары мен тарихи мәліметтерге сүйене отырып, пикттердің бритон тілінде сөйлегенін көрсетеді, бірақ олардың әдебиеті қазіргі күнге дейін жеткен жоқ. Дегенмен, Шотландия аймағынан бритон, гайел, латын және көне ағылшын тілдерінде жазылған әдебиет үлгілері сақталған. Көне Уэльс әдебиетінің көп бөлігі, шындығында, қазіргі Шотландия деп аталатын елде немесе оның жанында, Уэльс тілінің бастауы болған бритон тілінде жазылған. Бұл тіл бастапқыда Уэльс пен Корнуоллмен ғана шектелмеген, бірақ кейін Уэльсте ғана жазыла бастады. Олардың ішінде Шотландиядан сақталған ең ерте өлең – Анеирінге жатқызылатын «Гододин» поэмасы бар. Бұл шамамен 600 жылы Катрает шайқасында қаза тапқан Гододин тайпасының батырларына арналған аза тұту өлеңдері жинағы. Сол сияқты, Гвен Истрад шайқасы Талиэсинге жатқызылады, ол дәстүрлі түрде шамамен сол кезеңде Регед сотындағы бард болған деп есептеледі. Гайел тіліндегі діни шығармалардың қатарында Далан Форгейлдің 597 жылы жазған «Сент-Колумбаға арналған аза тұтуы» және Беккан мак Луидехтің 677 жылы жазған «Сент-Колумбаны мадақтауы» бар. Латын тілінде «Қорғану үшін дұға» (Сент-Мугинтке жатқызылған), шамамен VI ғасырдың ортасы және «Жоғары Жаратушы» (Сент-Колумбаға жатқызылған), шамамен 597 жылы жазылған еңбектер бар. Шотландияда жазылған ең маңызды ортағасырлық шығарма – Иона аббаты Адомнанның 627/8–704 жылдары жазған «Сент-Колумбаның өмірі» (Vita Columbae) латын тілінде жазылған. Шотланд агиографиясының екінші маңызды еңбегі – VIII ғасырда Уитхорнда латын тілінде жазылған «Сент-Нинианның өмірі» өлеңі. Көне ағылшын тілінде «Rood туралы арман» (The Dream of the Rood) бар, оның үзінділері Рутвелл кресінде табылды, бұл ерте ортағасырлық Шотландиядан сақталған Нортумбриялық көне ағылшын тілінің жалғыз фрагменті. Орнитологиялық сілтемелерге сүйене отырып, «Теңізші» (The Seafarer) поэмасы Шығыс Лотиандағы Бас тасына жақын жерде жазылған деген болжам бар.

After the collapse of Roman authority in the early fifth century, four major circles of political and cultural influence emerged in Northern Britain. In the east were the Picts, whose kingdoms eventually stretched from the river Forth to Shetland. In the west were the Gaelic (Goidelic) speaking people of Dál Riata, who had close links with Ireland, from where they brought with them the name Scots. In the south were the British (Brythonic speaking) descendants of the peoples of the Roman influenced kingdoms of "The Old North", the most powerful and longest surviving of which was the Kingdom of Strathclyde. Finally, there were the English or "Angles", Germanic invaders who had overrun much of southern Britain and held the Kingdom of Bernicia (later the northern part of Northumbria), which reached into what are now the Lothians and the Scotiish Borders in the south east. To these Christianisation, particularly from the sixth century, added Latin as an intellectual and written language. Modern scholarship, based on surviving placenames and historical evidence, indicates that the Picts spoke a Brythonic language, but none of their literature seems to have survived into the modern era. However, there is surviving literature from what would become Scotland in Brythonic, Gaelic, Latin and Old English. Much of the earliest Welsh literature was actually composed in or near the country we now call Scotland, in the Brythonic speech, from which Welsh would be derived, which was not then confined to Wales and Cornwall, although it was only written down in Wales much later. These include The Gododdin, considered the earliest surviving verse from Scotland, which is attributed to the bard Aneirin, said to have been resident in Brythonic kingdom of Gododdin in the sixth century. It is a series of elegies to the men of the Gododdin killed fighting at the Battle of Catraeth around 600 AD. Similarly, the Battle of Gwen Ystrad is attributed to Taliesin, traditionally thought to be a bard at the court of Rheged in roughly the same period. There are religious works in Gaelic including the Elegy for St Columba by Dallan Forgaill, c. 597 and "In Praise of St Columba" by Beccan mac Luigdech of Rum, c. 677. In Latin they include a "Prayer for Protection" (attributed to St Mugint), c. mid sixth century and Altus Prosator ("The High Creator", attributed to St Columba), c. 597. What is arguably the most important medieval work written in Scotland, the Vita Columbae, by Adomnán, abbot of Iona (627/8–704), was also written in Latin. The next most important piece of Scottish hagiography, the verse Life of St. Ninian, was written in Latin in Whithorn in the eighth century. In Old English there is The Dream of the Rood, from which lines are found on the Ruthwell Cross, making it the only surviving fragment of Northumbrian Old English from early Medieval Scotland. It has also been suggested on the basis of ornithological references that the poem The Seafarer was composed somewhere near the Bass Rock in East Lothian.

Орта ғасырдың аяғы

Сегізінші ғасырдың соңында басталган викингтердің шабуылдары мен басып кірулері 840 жылдары Cínaed mac Ailpín (Kenneth MacAlpin) билікке келген Алпиндер әулетінің құрылуына және Альба Корольдігінің пайда болуына себеп болған болуы мүмкін, бұл Галл және Пиктиш тәждерінің бірігуіне әкелді. Тарихи дереккөздер мен жер-су атауларының куәлігі солтүстіктегі пиктик тілінің және оңтүстіктегі кумбрик тілдерінің гаэль, ескі ағылшын және кейін норвегия тілдерімен қабаттасып, ығыстырылғанын көрсетеді. Альба Корольдігі гаэль мәдениетінің үстемдік еткен, ауызша дәстүрге негізделген қоғам болды. Сол кезеңдегі Ирландия туралы толық мәліметтер ақын, музыкант және тарихшы ретінде жұмыс істеген, көбінесе лорд немесе патша сарайымен байланысты болған және білімдері мен мәдениетін келесі ұрпаққа гаэль тілінде жеткізген filidh болғандығын көрсетеді. Он бірінші ғасырдан бастап француз, фламанд және әсіресе ағылшын тілдері Шотландияның қалаларында басым тілдерге айналды, олардың көпшілігі оңтүстік және шығыста орналасқан. Давид I (1124–53 жж.) билікке келгеннен бастап, француз мәдениеті мен саяси жүйелерін енгізген Давид революциясының бөлігі ретінде, гаэль тілі корольдік сарайдың басты тілі болуын тоқтатты және француз тілімен ауыстырылды. Шотландия сарайының "галлизациялануынан" кейін, бардтардың беделі төмен ордені filidh-тің функцияларын өз мойнына алды және олар XVIII ғасырға дейін Таулы жерлер мен аралдарда ұқсас рөлде жұмыс істеуді жалғастырды. Олар көбінесе бард мектептерінде білім алды, олардың кейбіреулері, мысалы, Макмюрих әулеті басқарған, аралдардың Лордына бардтар қызмет еткен Шотландияда және Ирландияда көптеп таралды, бірақ олар он жетінші ғасырдан бастап таратылды. Орта ғасырдағы Шотландияда ортағасырлық ирланд әдебиетінің көбірек жазылған болуы мүмкін, бірақ ол сақталмады, себебі Шығыс Шотландияның гаэль әдебиеттері он төртінші ғасырға дейін жойылды. Томас Оуэн Клэнси Лебор Бретаньх, "Ирландиялық Ненний" деп аталатын, Шотландияда, мүмкін Абернетидегі монастырда жазылған, бірақ бұл мәтін тек Ирландияда сақталған қолжазбаларда ғана сақталған деп санайды. Әдебиеттің басқа да сақталған туындыларына өнімді ақын Гилле Бригде Альбанахтың шығармалары жатады. 1218 жылы Гилле Бригде Бесінші крест жорығы туралы "Дамиеттаға сапар" атты өлең жазды. Он үшінші ғасырда француз тілі әдеби тіл ретінде гүлденді және Шотландиядан сақталған ең ертегі кельт емес халық ауыз әдебиеті - "Роман де Фергус" шығармасын жасады. Артурий аңыздарының француз тілінде жазылған және Шотландиядан тыс жерлерде сақталған көптеген басқа да әңгімелері, кейбір ғалымдар, соның ішінде Д. Д. Р. Оуэн, Шотландияда жазылған деп санайды. Скандинавиялық қоныстардың аймақтарында, мысалы Солтүстік және Батыс аралдарында, скандинав әдебиетінің де үлгілері бар. Алайда, атақты "Оркней сагасы", Оркни графына қатысты болғанымен, Исландияда жазылған. Француз тілінен басқа, латын тілі де әдеби тіл болды, оның ішінде "Carmen de morte Sumerledi" өлеңі, Глазго тұрғындарының Сомерлед мак Гилла Бригтеге қарсы жеңісін жырлайды, және қасиетті Колумбаға арналған әнұран - "Inchcolm Antiphoner" кіреді.

Beginning in the later eighth century, Viking raids and invasions may have forced a merger of the Gaelic and Pictish crowns that culminated in the rise of Cínaed mac Ailpín (Kenneth MacAlpin) in the 840s, which brought to power the House of Alpin and the creation of the Kingdom of Alba. Historical sources, as well as place name evidence, indicate the ways in which the Pictish language in the north and Cumbric languages in the south were overlaid and replaced by Gaelic, Old English and later Norse. The Kingdom of Alba was overwhelmingly an oral society dominated by Gaelic culture. Our fuller sources for Ireland of the same period suggest that there would have been filidh, who acted as poets, musicians and historians, often attached to the court of a lord or king, and passed on their knowledge and culture in Gaelic to the next generation. From the eleventh century French, Flemish and particularly English became the main languages of Scottish burghs, most of which were located in the south and east. At least from the accession of David I (r. 1124–53), as part of a Davidian Revolution that introduced French culture and political systems, Gaelic ceased to be the main language of the royal court and was probably replaced by French. After this "gallicisation" of the Scottish court, a less highly regarded order of bards took over the functions of the filidh and they would continue to act in a similar role in the Highlands and Islands into the eighteenth century. They often trained in bardic schools, of which a few, like the one run by the MacMhuirich dynasty, who were bards to the Lord of the Isles, existed in Scotland and a larger number in Ireland, until they were suppressed from the seventeenth century. It is possible that more Middle Irish literature was written in medieval Scotland than is often thought, but has not survived because the Gaelic literary establishment of eastern Scotland died out before the fourteenth century. Thomas Owen Clancy has argued that the Lebor Bretnach, the so called "Irish Nennius", was written in Scotland, and probably at the monastery in Abernethy, but this text survives only from manuscripts preserved in Ireland. Other literary work that has survived includes that of the prolific poet Gille Brighde Albanach. About 1218, Gille Brighde wrote a poem—Heading for Damietta—on his experiences of the Fifth Crusade. In the thirteenth century, French flourished as a literary language, and produced the Roman de Fergus, the earliest piece of non Celtic vernacular literature to survive from Scotland. Many other stories in the Arthurian Cycle, written in French and preserved only outside Scotland, are thought by some scholars including D. D. R. Owen, to have been written in Scotland. There is some Norse literature from areas of Scandinavian settlement, such as the Northern Isles and the Western Isles. The famous Orkneyinga Saga however, although it pertains to the Earldom of Orkney, was written in Iceland. In addition to French, Latin too was a literary language, with works that include the "Carmen de morte Sumerledi", a poem which exults triumphantly the victory of the citizens of Glasgow over Somairle mac Gilla Brigte and the "Inchcolm Antiphoner", a hymn in praise of St. Columba.

Орта ғасырдың соңы

Орта ғасырдың соңында шотланд тілі, көбінесе ағылшын тілі деп аталатын, елдің басты тіліне айналды. Ол көне ағылшын тілінен туындаған, оған гаэль және француз тілдерінен элементтер қосылған. Солтүстік Англияда қолданылатын тілге ұқсағанмен, он төртінші ғасырдың соңынан бастап ерекше диалект болып қалыптасты. Биліктегі элита француз тілін тастағанда оны қабылдай бастады. Он бесінші ғасырда ол үкімет тіліне айналды, парламент актілері, кеңес жазбалары мен қазынашының есептері Джеймс I билігінен бастап осы тілде жазылды. Соның салдарынан, бір кезде Тай өзенінің солтүстігінде басым болған гэль тілі бірте-бірте құлдырады. Бұл туынды шотланд тілінде сөйлейтін аристократия арасында өте танымал болды, ал Барбур шотланд поэзиясының әкесі деп есептеледі, ол Англиядағы замандасы Чосерге ұқсас мәртебеге ие болды. Он бесінші ғасырдың басында бұл Андрей Винтонның «Шотландияның түпнұсқа хроникасы» және «Соқыр Гарридің Уоллес» өлеңдерімен жалғасты. Оларға сол кезеңде жарық көрген танымал француз романдарының шотланд тіліндегі нұсқалары әсер еткен болуы мүмкін, оның ішінде «Александрдың кітабы», «Ланселот және әйел» және Гилберт Хейдің «Асылдардың сыпайылығы». Шотландияда баспа ісінің пайда болуына дейін Роберт Хенрисон, Уильям Данбар, Уолтер Кеннеди және Гэвин Дуглас сияқты жазушылар шотланд поэзиясының алтын ғасырына жетекшілік еткен деп саналады. Алғашқы толық сақталған туындыға Джон Ирландияның «Ақылдың айнасы» (1490 ж.) кіреді. 1450 жылдардан бері сақталған француз рыцарлық романдарының прозалық аудармалары да бар, оның ішінде «Қару-жарақ заңы және Шығарылым кітабы» және Аристотельдің Ұлы Александрға берген кеңесі деп саналатын арабша «Құпиялар кітабы». Шотландиядағы алғашқы баспахананы Эдинбургтегі Саутгейтте саудагер Уолтер Чепман (шамамен 1473–1528 жж.) және кітап сатушы Эндрю Майллар (1505–1508 жж.) құрды. Бірінші баспахана салыстырмалы түрде аз ғасыр өмір сүргенімен, заң кодекстері мен діни еңбектерден басқа, шотланд макарларының туындыларын да басып шығарды. Келесі тіркелген баспахана Томас Дэвидсонға (1532–1542 жж.) тиесілі болды, ол «патша баспагерлерінің» ұзақ тізіміндегі біріншісі болды және макарлардың туындыларын да басып шығарды. Джеймс IV билігіндегі маңызды туынды – Гэвин Дугластың Вергилийдің «Энеидасын» шотланд тіліне аударған «Энеадос» кітабы, бұл шотланд тіліндегі маңызды классикалық мәтіннің алғашқы толық аудармасы және кез келген ағылшын тіліндегі осындай жұмыстың алғашқы табысты үлгісі болды. Ол 1513 жылы аяқталды, бірақ Флодден шайқасынан кейін көлеңкеде қалды. Джордж Бьюкенен (1506–1582) латын ақыны ретінде үлкен ықпал етті, ол он жетінші ғасырға дейін жалғасқан нео-латын поэзиясының дәстүрін қалыптастырды. Бұл дәстүрге патша хатшысы Джон Мэтленд (1537–1595), реформатор Эндрю Мелвилл (1545–1622), Джон Джонстон (1570?–1611) және Годскрофттан Дэвид Юм (1558–1629) қатысты. 1550 жылдардан бастап, Мэри, Шотландия королевасының (1542–1567 жж.) және оның ұлы Джеймс VI (1567–1625 жж.) билігінде мәдени ізденістер корольдік сарайдың болмауы және саяси тұрақсыздық салдарынан шектелді. Кальвинизмнің ықпалымен Кирк, діни сипатта емес поэзияны қолдамады. Дегенмен, осы кезеңдегі ақындар арасында Дунбар стилінде медитативтік және сатирикалық өлеңдер жазған Летингтонның Ричард Мэйтленд (1496–1586); Джон Роланд (1530–1575 жж.), Дуглас дәстүрінде аллегориялық сатиралар жазған және сарай қызметкері және пастор Александр Хьюм (шамамен 1556–1609), оның туындылары табиғат поэзиясы мен хаттық өлеңдерді қамтиды. Александр Скотттың (?1520–1582/3) музыкаға ән айтуға арналған қысқа өлеңдерді қолдануы Джеймс VI билігіндегі кастильдік ақындарға жол ашты. Ол шотландтық Якоб әулетінің ақындары мен музыканттарының бос үйірмесінің меценаты және мүшесі болды, кейіннен Касталиан тобы деп аталды, оның құрамында Уильям Фаулер (шамамен 1560–1612), Болдиннестің Джон Стюарт (шамамен 1545–1605) және Александр Монтгомери (шамамен 1550–1598) болды. Олар қайта өрлеу дәуірінің маңызды мәтіндерін аударды және француз формаларын қолдана отырып, поэмалар жазды, соның ішінде сонеттер мен қысқа сонеттер, повесть, табиғат сипаттамалары, сатира және махаббат туралы ойлар. Кейінгі ақындардың қатарында Уильям Александр (шамамен 1567–1640), Александр Крейг (шамамен 1567–1627) және Роберт Эйтон (1570–1627) болды. Линдсей 1540 жылы патша мен патшайым үшін Линлитгоу сарайында интерлюдия қойды, бұл оның «Үш эстаитис» пьесасының нұсқасы деп есептеледі, ол шіркеу мен мемлекеттің сыбайлас жемқорлығын сатиралық түрде бейнеледі және Реформациядан бұрынғы жалғыз толық сақталған пьеса болып табылады. Бьюкененнің пьесалары, мысалы «Жептес» және «Баптист», Континенттің театрына үлкен әсер етті, олар Пьер Корнель мен Жан Расинге, олар арқылы француз драмасындағы неоклассикалық дәстүрге әсер етті, бірақ оның Шотландиядағы әсері латын тілін орта ретінде таңдауымен шектелді. Анонимді «Ойынды қою тәртібі» (1568 жылға дейін) Англияда осы кезеңде дамыған кәсіби актерлік труппалар мен театрлар жүйесі Шотландияда болмады, бірақ Джеймс VI 1599 жылы ағылшын актерлерінің труппасы үшін ойнау алаңын құруға және қойылым қоюға рұқсат беріп, драмаға деген қызығушылығын білдірді.

In the late Middle Ages, early Scots, often simply called English, became the dominant language of the country. It was derived largely from Old English, with the addition of elements from Gaelic and French. Although resembling the language spoken in northern England, it became a distinct dialect from the late fourteenth century onwards. It began to be adopted by the ruling elite as they gradually abandoned French. By the fifteenth century it was the language of government, with acts of parliament, council records and treasurer's accounts almost all using it from the reign of James I onwards. As a result, Gaelic, once dominant north of the River Tay, began a steady decline. The work was extremely popular among the Scots speaking aristocracy and Barbour is referred to as the father of Scots poetry, holding a similar place to his contemporary Chaucer in England. In the early fifteenth century these were followed by Andrew of Wyntoun's verse Orygynale Cronykil of Scotland and Blind Harry's The Wallace, which blended historical romance with the verse chronicle. They were probably influenced by Scots versions of popular French romances that were also produced in the period, including The Buik of Alexander, Launcelot o the Laik and The Porteous of Noblenes by Gilbert Hay. Before the advent of printing in Scotland, writers such as Robert Henryson, William Dunbar, Walter Kennedy and Gavin Douglas have been seen as leading a golden age in Scottish poetry. the first complete surviving work includes John Ireland's The Meroure of Wyssdome (1490). There were also prose translations of French books of chivalry that survive from the 1450s, including The Book of the Law of Armys and the Order of Knychthode and the treatise Secreta Secretorum, an Arabic work believed to be Aristotle's advice to Alexander the Great. The first Scottish press was established in Southgait in Edinburgh by the merchant Walter Chepman (c. 1473–c. 1528) and the bookseller Andrew Myllar (f. 1505–08). Although the first press was relatively short lived, beside law codes and religious works, the press also produced editions of the work of Scottish makars before its demise, probably about 1510. The next recorded press was that of Thomas Davidson (f. 1532–42), the first in a long line of "king's printers", who also produced editions of works of the makars. The landmark work in the reign of James IV was Gavin Douglas's version of Virgil's Aeneid, the Eneados, which was the first complete translation of a major classical text in the Scots language and the first successful example of its kind in any Anglic language. It was finished in 1513, but overshadowed by the disaster at Flodden. George Buchanan (1506–82) had a major influence as a Latin poet, founding a tradition of neo Latin poetry that would continue in to the seventeenth century. Contributors to this tradition included royal secretary John Maitland (1537–95), reformer Andrew Melville (1545–1622), John Johnston (1570?–1611) and David Hume of Godscroft (1558–1629). From the 1550s, in the reign of Mary, Queen of Scots (r. 1542–67) and the minority of her son James VI (r. 1567–1625), cultural pursuits were limited by the lack of a royal court and by political turmoil. The Kirk, heavily influenced by Calvinism, also discouraged poetry that was not devotional in nature. Nevertheless, poets from this period included Richard Maitland of Lethington (1496–1586), who produced meditative and satirical verses in the style of Dunbar; John Rolland (fl. 1530–75), who wrote allegorical satires in the tradition of Douglas and courtier and minister Alexander Hume (c. 1556–1609), whose corpus of work includes nature poetry and epistolary verse. Alexander Scott's (?1520–82/3) use of short verse designed to be sung to music, opened the way for the Castilan poets of James VI's adult reign. He became patron and member of a loose circle of Scottish Jacobean court poets and musicians, later called the Castalian Band, which included William Fowler (c. 1560–1612), John Stewart of Baldynneis (c. 1545–c. 1605), and Alexander Montgomerie (c. 1550–98). They translated key Renaissance texts and produced poems using French forms, including sonnets and short sonnets, for narrative, nature description, satire and meditations on love. Later poets that followed in this vein included William Alexander (c. 1567–1640), Alexander Craig (c. 1567–1627) and Robert Ayton (1570–1627). Lyndsay produced an interlude at Linlithgow Palace for the king and queen thought to be a version of his play The Thrie Estaitis in 1540, which satirised the corruption of church and state, and which is the only complete play to survive from before the Reformation. Buchanan was major influence on Continental theatre with plays such as Jepheths and Baptistes, which influenced Pierre Corneille and Jean Racine and through them the neo classical tradition in French drama, but his impact in Scotland was limited by his choice of Latin as a medium. The anonymous The Maner of the Cyring of ane Play (before 1568) The same system of professional companies of players and theatres that developed in England in this period was absent in Scotland, but James VI signalled his interest in drama by arranging for a company of English players to erect a playhouse and perform in 1599.

XVII ғасыр

Шотланд "өлеңінің" қадір-қасиеттерін жоғары бағалаған Джеймс VI Англия тағына отырғаннан кейін оңтүстік Англия тілін көбірек қолдануға көшті. 1611 жылы Шіркеу Киелі кітаптың Англия тіліндегі "Король Джеймс" аудармасын қабылдады. 1617 жылы Лондон портында аудармашылардың қажеті жоқ деп жарияланды, себебі шотландтар мен ағылшындар енді "бір-бірінен көп айырмашылығы жоқ, бірі екіншісін түсінеді". Джени Вормалд Джеймстің "гаэль тілі төменде, ал ағылшын тілі жоғары тұрған үш деңгейлі жүйе" құрғанын айтады. 1603 жылы сарайдың меценаттық орталық ретінде жоғалуы шотланд әдебиеті үшін ауыр соққы болды. Уильям Александр, Джон Мюррей және Роберт Айтун сияқты бірқатар шотланд ақындары патшамен бірге Лондонға кетті, онда олар жазуын жалғастырды, бірақ жазба тілдерін ағылшын тіліне жақындатуды бастады. Джеймстің Англия сарайында белсенді әдеби қатысушы және меценат ретіндегі ерекше рөлі оны Англия эпохасы поэзиясы мен драмасының маңызды тұлғасына айналдырды, ол оның билігінде өркендеп дамыды, бірақ оның шотландтық дәстүрдегі жоғары стильге көрсеткен қолдауы көбінесе назардан тыс қалды. Патшаның кеткеннен кейін Шотландияда жұмысын жалғастырған жалғыз маңызды сарай ақыны – Хоторденнің Уильям Драммонд (1585–1649) болды, мысалы, Харристің Мэри МакЛеод (шамамен 1615–1707). Нео-латын поэзиясының дәстүрі Артур Джонстон (1579–1641) және Скотстарветтің сэр Джон Скотт (1585–1670) Амстердамда жариялаған Deliciae Poetarum Scotorum (1637) антологиясымен толыққанды дамыды. Элизабет Мелвиллдің (1585–1630) "Құдайға арналған арман" (1603) – танымал діни аллегория және Шотландияда әйел жариялаған алғашқы кітап. Дэвид Юмның қызы Анна Юм, Петрарканың "Жеңістерін" "Махаббаттың, Тазалықтың, Өлімнің жеңістері" (1644) деп бейімдеді. Бұл шығармалар, әдетте, ауызша таратылып, кейін ғана жазылып, басылды, көбінесе жеке парақтар мен кітапшалардың бөлігі ретінде, Роберт Бернс және Уолтер Скотт сияқты коллекционерлердің кітаптарында тіркелді. Он жетінші ғасырдан бастап олар Роберт Семпилл (шамамен 1595–1665), леди Элизабет Уордлоу (1627–1727) және леди Гризел Бейли (1645–1746) сияқты аристократ жазушылардың әдеби формасы ретінде қолданылды. Патшалық сарайдың жоғалуы Шотландияда тіршілік табуға күрескен театрға қарсы шіркеудің наразылығын тежеуге күш болмады. Томас Сидсерфтің "Таргугоның хитролықтары немесе кофехана" алғаш рет 1667 жылы Лондонда, ал бір жылдан кейін Эдинбургте қойылды және испан комедиясының ықпалында болды. Сидсерфтің туысы, дәрігер Арчибальд Питкэрн (1652–1713) "Ассамблея немесе Шотланд реформациясы" (1692) атты пресвитериандық шіркеудің мораліне қатысты әжуанды сатира жазды, ол қолжазба түрінде тарады, бірақ 1722 жылға дейін жарияланбады, бұл якобизм мен кәсіби драма арасындағы байланысты нығайтып, кәсіби театрдың құрылуын қиындатты.

Having extolled the virtues of Scots "poesie", following his accession to the English throne, James VI increasingly favoured the language of southern England. In 1611 the Kirk adopted the English Authorised King James Version of the Bible. In 1617 interpreters were declared no longer necessary in the port of London because Scots and Englishmen were now "not so far different bot ane understandeth ane uther". Jenny Wormald, describes James as creating a "three tier system, with Gaelic at the bottom and English at the top". The loss of the court as a centre of patronage in 1603 was a major blow to Scottish literature. A number of Scottish poets, including William Alexander, John Murray and Robert Aytoun accompanied the king to London, where they continued to write, but they soon began to anglicise their written language. James's characteristic role as active literary participant and patron in the English court made him a defining figure for English Renaissance poetry and drama, which would reach a pinnacle of achievement in his reign, but his patronage for the high style in his own Scottish tradition largely became sidelined. The only significant court poet to continue to work in Scotland after the king's departure was William Drummond of Hawthornden (1585–1649). such as Mary MacLeod of Harris (c. 1615–1707). The tradition of neo Latin poetry reached its fruition with the publication of the anthology of the Deliciae Poetarum Scotorum (1637), published in Amsterdam by Arthur Johnston (c. 1579–1641) and Sir John Scott of Scotstarvet (1585–1670) and containing work by the major Scottish practitioners since Buchanan. Elizabeth Melville's (f. 1585–1630) Ane Godlie Dream (1603) was a popular religious allegory and the first book published by a woman in Scotland. Anna Hume, daughter of David Hume of Godscroft, adapted Petrarch's Triumphs as Triumphs of Love: Chastitie: Death (1644). They were probably composed and transmitted orally and only began to be written down and printed, often as broadsides and as part of chapbooks, later being recorded and noted in books by collectors including Robert Burns and Walter Scott. From the seventeenth century they were used as a literary form by aristocratic authors including Robert Sempill (c. 1595–c. 1665), Lady Elizabeth Wardlaw (1627–1727) and Lady Grizel Baillie (1645–1746). The loss of a royal court also meant there was no force to counter the kirk's dislike of theatre, which struggled to survive in Scotland. Thomas Sydsurf's Tarugo's Wiles or the Coffee House, was first performed in London in 1667 and then in Edinburgh the year after and drew on Spanish comedy. A relative of Sydsurf, physician Archibald Pitcairne (1652–1713) wrote The Assembly or Scotch Reformation (1692), a ribald satire on the morals of the Presbyterian kirk, circulating in manuscript, but not published until 1722, helping to secure the association between Jacobitism and professional drama that discouraged the creation of professional theatre.

XVIII ғасыр

1707 жылы Одақ құрылғаннан кейін және саяси биліктің Англияға ауысуынан кейін шотланд тілінің қолданылуына көптеген билік өкілдері мен білім беру саласындағы адамдар кедергі келтірді. Дегенмен, шотланд тілі көптеген ауылдық қауымдастықтардың және қалалардағы жұмысшы табының өсіп келе жатқан санының арасында тірі қалды. Әдебиет ерекше ұлттық сипатқа ие болды және халықаралық беделге қол жеткізді. Аллан Рамзи (1686–1758) – сол дәуірдің ең маңызды әдеби тұлғасы, көбінесе «тұрмыстық жаңғырудың» жетекшісі деп сипатталады. Ол Стюарт кезеңінің маңызды поэзиялық туындыларын қамтитын «The Ever Green» (1724) жинағын жариялау арқылы ескі шотланд әдебиетіне қызығушылықты қайта оятудың негізін қалады. Ол пасторальдық поэзия трендіне бастама берді және Роберт Бернс кейінірек поэзиялық форма ретінде қолданған Хабби строфасын дамытуға көмектесті. Оның «Шәй үстелінің алуан түрлі жинағы» (1724–1737) ескі шотланд халықтық материалдардан, оның халық стиліндегі өлеңдерінен және шотланд өлеңдерін ағылшын неоклассикалық стилінде «әдемілеуден» тұрады. Оның «Жіңішкер шопан» операсы сол дәуірдің ең ықпалды туындыларының бірі болды. Рамзи шотланд және ағылшын тілдерінде жұмыс істейтін ақындар қауымының мүшесі болды. Олардың қатарында Гилбертфилдтік Уильям Гамильтон (шамамен 1665–1751), Роберт Кроуфорд (1695–1733), Александр Росс (1699–1784), Якобит Бангурлық Уильям Гамильтон (1704–1754), қоғамдық қайраткер Элисон Резерфорд Кокберн (1712–1794) және табиғат поэзиясымен танымал ақын және драматург Джеймс Томсон (1700–1748) болды. Тобиас Смоллетт (1721–1771) – ақын, эссеші, сатирик және драматург, бірақ ол көбінесе «Родерик Рэндомның оқиғалары» (1748) және «Перегрин Пиклдің оқиғалары» (1751) сияқты пикарестік романдарымен танымал, осы туындылары үшін ол Шотландияның алғашқы романисі ретінде қарастырылады. Оның шығармалары Тэккерей мен Диккенс сияқты кейінгі романистерге үлкен әсер етті. XVIII ғасырдың басында гаэль тіліндегі поэзияда да жаңашылдықтар пайда болды. Басты тұлғаларға Роб Донн Маккей (1714–1778) және Доннад Бан Мак ан т Саоир (Дункан Бан МакИнтайр) (1724–1812) кірді. Дәстүрдегі ең маңызды тұлға – Аласдейр мак Махистер Аласдейр (Аласдейр Макдональд) (шамамен 1698–1770). Оның дәстүрлі формаларға деген қызығушылығы оның ең маңызды поэмасы «Кланранольд галереясынан» көрінеді. Ол сондай-ақ бұл дәстүрлерді Төмендіктердің әсерімен, соның ішінде Томсонның «Маусымдарымен» біріктірді, бұл гаэль тіліндегі табиғат поэзиясының жаңа түрін қалыптастыруға көмектесті, ол адамдық мәселелерге қатысты емес еді. Соңында, өлеңдердің гаэль тілінен тікелей аударма емес, аудиторияның эстетикалық күтулеріне сай жасалған көркемдеулі бейімделулер екендігі анық болды. Роберт Бернс Оссиан циклынан үлкен әсер алды. Бернс, Айрширдің ақыны және лирик, Шотландияның ұлттық ақыны және Романтизм қозғалысының маңызды тұлғасы ретінде танылады. Өзінің туындыларын жазумен қатар, Бернс Шотландияның халық әндерін жинап, оларды жиі өңдеп немесе бейімдеп шығарды. Оның «Auld Lang Syne» (Ескі уақыттарды еске алу) өлеңі (және әні) Хогманайда (жылдың соңғы күні) жиі орындалады, ал «Scots Wha Hae» ұзақ уақыт бойы елдің ресми емес әнұраны ретінде қызмет етті. Бернстің поэзиясы классикалық, библиялық және ағылшын әдебиеттерін, сондай-ақ шотландтық Макар дәстүрін жақсы білуге негізделген. Бернс шотланд тілінде ғана емес, шотланд ағылшын тілінің диалектісінде де жақсы жазды. Оның «Сүйіспеншілік және бостандық» (сонымен қатар «Шат қайыршылар» деп те аталады) сияқты кейбір туындылары әр түрлі әсерлер үшін шотланд және ағылшын тілдерінде жазылған. Оның тақырыптары республикашылдық, радикализм, шотландтық патриотизм, антиклерикализм, таптық теңсіздік, гендерлік рөлдер, өз заманының шотландтық шіркеуі туралы пікірлер, шотландтық мәдени бірегейлік, кедейлік, сексуалдық және танымал әлеуметтік қарым-қатынастардың пайдалы аспектілері болды. Романтизммен байланысты басқа да маңызды әдеби тұлғалар – ақындар және романистер Джеймс Хогг (1770–1835), Аллан Каннингэм (1784–1842) және Джон Галт (1779–1839).

After the Union in 1707 and the shift of political power to England, the use of Scots was discouraged by many in authority and education. Nevertheless, Scots remained the vernacular of many rural communities and the growing number of urban working class Scots. Literature developed a distinct national identity and began to enjoy an international reputation. Allan Ramsay (1686–1758) was the most important literary figure of the era, often described as leading a "vernacular revival". He laid the foundations of a reawakening of interest in older Scottish literature, publishing The Ever Green (1724), a collection that included many major poetic works of the Stewart period. He led the trend for pastoral poetry, helping to develop the Habbie stanza, which would be later be used by Robert Burns as a poetic form. His Tea Table Miscellany (1724–37) contained poems old Scots folk material, his own poems in the folk style and "gentilizings" of Scots poems in the English neo classical style. His pastoral opera The Gentle Shepherd was one of the most influential works of the era. Ramsay was part of a community of poets working in Scots and English. These included William Hamilton of Gilbertfield (c. 1665–1751), Robert Crawford (1695–1733), Alexander Ross (1699–1784), the Jacobite William Hamilton of Bangour (1704–54), socialite Alison Rutherford Cockburn (1712–94), and poet and playwright James Thomson's (1700–48), most famous for the nature poetry of his Seasons. Tobias Smollett (1721–71) was a poet, essayist, satirist and playwright, but is best known for his picaresque novels, such as The Adventures of Roderick Random (1748) and The Adventures of Peregrine Pickle (1751) for which he is often seen as Scotland's first novelist. His work would be a major influence on later novelists such as Thackeray and Dickens. The early eighteenth century was also a period of innovation in Gaelic vernacular poetry. Major figures included Rob Donn Mackay (1714–78) and Donnchadh Bàn Mac an t Saoir (Duncan Ban MacIntyre) (1724–1812). The most significant figure in the tradition was Alasdair mac Mhaighstir Alasdair (Alasdair MacDonald) (c. 1698–1770). His interest in traditional forms can be seen in his most significant poem Clanranald's Gallery. He also mixed these traditions with influences from the Lowlands, including Thompson's Seasons, which helped inspire a new form of nature poetry in Gaelic, which was not focused on their relations to human concerns. Eventually it became clear that the poems were not direct translations from the Gaelic, but flowery adaptations made to suit the aesthetic expectations of his audience. Robert Burns was highly influenced by the Ossian cycle. Burns, an Ayrshire poet and lyricist, is widely regarded as the national poet of Scotland and a major figure in the Romantic movement. As well as making original compositions, Burns also collected folk songs from across Scotland, often revising or adapting them. His poem (and song) "Auld Lang Syne" is often sung at Hogmanay (the last day of the year), and "Scots Wha Hae" served for a long time as an unofficial national anthem of the country. Burns's poetry drew upon a substantial familiarity with and knowledge of Classical, Biblical, and English literature, as well as the Scottish Makar tradition. Burns was skilled in writing not only in the Scots language but also in the Scottish English dialect of the English language. Some of his works, such as "Love and Liberty" (also known as "The Jolly Beggars"), are written in both Scots and English for various effects. His themes included republicanism, Radicalism, Scottish patriotism, anticlericalism, class inequalities, gender roles, commentary on the Scottish Kirk of his time, Scottish cultural identity, poverty, sexuality, and the beneficial aspects of popular socialising. Other major literary figures connected with Romanticism include the poets and novelists James Hogg (1770–1835), Allan Cunningham (1784–1842) and John Galt (1779–1839),

Драма Лондондағы шотланд драматургтары, мысалы Кэтрин Троттер (1679–1749), Лондонда шотландтық ата-аналардың отбасында туып, кейінірек Абердинге көшіп келгендермен айналысты. Оның пьесаларына «Қайғылы достық» (1698) трагедиясы, «Сүйіспеншілік жоғалту» (1700) комедиясы және «Швециядағы революция» (1706) тарихи туындысы кірді. Дэвид Кроуфордтың (1665–1726) пьесаларына Реставрация комедиялары «Courtship A la Mode» (1700) және «Love at First Sight» (1704) кірді. Бұл пьесалар көбінесе клоун болған, бірақ айлакер және адал сахналық шотландтық кейіпкерін дамытты. Ньюбург Гамильтон (1691–1761), шотланд тегі бар Ирландияда туған, «The Petticoat Ploter» (1712) және «The Doating Lovers or The Libertine» (1715) комедияларын жазды. Кейінірек ол Хендельдің «Самсон» (1743) операсының либреттосын Джон Мильтонның «Самсон Агонист» туындысына сүйене отырып жазды. Джеймс Томсонның пьесалары көбінесе қоғамдық міндет пен жеке сезімдер арасындағы күресті бейнеледі, оларға «Sophonisba» (1730), «Agamemnon» (1738) және «Tancrid and Sigismuda» (1745) кірді, соңғысы халықаралық деңгейде сәтті болды. Дэвид Маллеттің (шамамен 1705–1765) «Eurydice» (1731) пьесасы Якобиттық туынды ретінде қарастырылды және оның кейінгі туындылары Уолпол әкімшілігіне қарсылықты көрсетті. «Alfred Masque» (1740) операсы Томсон, Маллет және композитор Томас Арне арасындағы ынтымақтастық туындысы болды, Томсон оның ең танымал туындысы – патриоттық ән «Rule, Britannia!» сөздерін жазды. Шотландияда өнер көрсетулер көбінесе кіріп келетін актерлердің қойылымдарымен шектелді, олар шіркеу тарапынан қарсылыққа тап болды, бірақ 1737 жылғы лицензиялық заң олардың қызметін заңсыз деп жариялады және театр жабылды.

XIX ғасыр

Шотланд поэзиясы көбінесе он тоғызыншы ғасырда құлдырау кезеңіне кіргенімен, оның Whistle Binkie антологияларында (1830–90) көрінетін балағаттануға ұшырауымен сипатталады. Дегенмен, Шотландия талантты және табысты ақындарды шығара берді, олардың ішінде тоқымашы ақын Уильям Том (1799–1848), Леди Маргарет Маклейн Клефен Комптон Нортгемптон (1830 ж. қайтыс болды), Уильям Эдмондстоун Айтун (1813–65) және Томас Кэмпбелл (1777–1844) болды, олардың еңбектері 1800–60 жылдары кеңінен қайта басылды. Биік таулы жерлердегі тазалаулар мен кең таралған эмиграция гаэль тілі мен мәдениетін едәуір әлсіретті және гаэль поэзиясының мәніне терең әсер етті. Осы бағыттағы ең жақсы поэзиядағы маңызды элемент – наразылық, мысалы, Уиллеам Мак Дун Лèйб (Уильям Ливингстон, 1808–70) Ислейге қарсы наразылығы және Сеонаид Фадрайг Иарсидайр (Джон Смит, 1848–81) тазалауға жауаптыларды айыптауы. Осы дәуірдің ең танымал гэль ақыны – Màiri Mhòr nan Óran (Mary MacPherson, 1821–98) болды, оның орын мен көңіл-күйді бейнелеуі оны тұрақты гэль ақындарының біріне айналдырды. Ол Роб Рой (1817), Мидлотианның жүрегі (1818) және Иванхо (1820) сияқты тарихи романдармен сәтті мансапқа қол жеткізді. Скотт, он тоғызыншы ғасырда шотланд мәдени сәйкестігін анықтау және танымал етуде ең көп үлес қосты. Шотландияның "ұлттық драмасы" 1800 жылдардың басында пайда болды, шотланд тақырыбындағы пьесалар шотланд сахнасында басымдыққа ие болды. Шотланд тақырыбындағы пьесалардың репертуарына Джон Хоумның "Дуглас" (1756) және Рамзидің "Жайпақ шопан" (1725) пьесалары кірді, олардың екеуі де әуесқой топтар арасында ең танымал болды. Скотт драмаға қызығушылық танытып, Эдинбургтағы Корольдік театрдың акционері болды. Скотт сонымен қатар бес пьеса жазды, олардың ішінде Халлидон Хилл (1822) және Макдаффтың кресті (1822) – патриоттық шотланд тарихы болды. Уэверли романдарының бейімделулері, көбінесе кішігірім театрларда, ірі патенттік театрларда емес, алғаш рет қойылды, олардың ішінде "Көлдегі ханым" (1817), "Мидлотианның жүрегі" (1819) және "Роб Рой" пьесалары болды, олар осы кезеңде Шотландияда 1000-нан астам қойылымдарды көрді. Сондай-ақ сахнаға Гай Мэннинг, Ламмермурдың қалыңдығы және Аббат пьесалары қойылды. Бұл өте танымал пьесалар театр көрермендерінің әлеуметтік ауқымын кеңейтіп, Шотландиядағы театр мәдениетін қалыптастыруға көмектесті. Томас Карлайл, "Сартор Ресартус" (1833–34), "Француз төңкерісі: тарих" (1837) және "Батырлар, батырларға табыну және тарихтағы батырлық" (1841) сияқты еңбектерінде, сол дәуірдің философиясы мен әдебиетіне терең әсер етті. XIX ғасырдың соңында шотландта туған бірнеше авторлар халықаралық деңгейде танымал болды. Роберт Луис Стивенсонның шығармаларының ішінде "Др. Джекилл мен мистер Хайдтың таңғажайып оқиғасы" (1886) қалалық готикалық повесі бар, ол тарихи оқиғаларды дамытуға үлкен үлес қосты, мысалы, "Қылмыскерлер" және "Асыл қазына аралы" кітаптарында. Артур Конан Дойлдың Шерлок Холмс әңгімелері детективтік әдебиеттің негізін қалады. Ғасырдың соңындағы "келиард дәстүрі" фантазия мен фольклор элементтерін қайтадан модаға әкелді, бұл Дж. М. Барридің, оның ең танымал туындысы Питер Пэн және Джордж Макдональдтың, оның шығармалары, соның ішінде "Фантасттар", фантастика жанрының қалыптасуына үлкен үлес қосты.

Scottish poetry is often seen as entering a period of decline in the nineteenth century, with a descent of into infantalism as exemplified by the highly popular Whistle Binkie anthologies (1830–90). However, Scotland continued to produce talented and successful poets, including weaver poet William Thom (1799–1848), Lady Margaret Maclean Clephane Compton Northampton (d. 1830), William Edmondstoune Aytoun (1813–65) and Thomas Campbell (1777–1844), whose works were extensively reprinted in the period 1800–60. The Highland Clearances and widespread emigration significantly weakened Gaelic language and culture and had a profound impact on the nature of Gaelic poetry. The best poetry in this vein contained a strong element of protest, including Uilleam Mac Dhun Lèibhe's (William Livingstone, 1808–70) protest against the Islay and Seonaidh Phàdraig Iarsiadair's (John Smith, 1848–81) condemnation of those responsible for the clearances. The best known Gaelic poet of the era was Màiri Mhòr nan Óran (Mary MacPherson, 1821–98), whose evocation of place and mood has made her among the most enduring Gaelic poets. It launched a highly successful career, with other historical novels such as Rob Roy (1817), The Heart of Midlothian (1818) and Ivanhoe (1820). Scott probably did more than any other figure to define and popularise Scottish cultural identity in the nineteenth century. Scottish "national drama" emerged in the early 1800s, as plays with specifically Scottish themes began to dominate the Scottish stage. The existing repertoire of Scottish themed plays included John Home's Douglas (1756) and Ramsay's The Gentle Shepherd (1725), with the last two being the most popular plays among amateur groups. Scott was keenly interested in drama, becoming a shareholder in the Theatre Royal, Edinburgh. Scott also wrote five plays, of which Hallidon Hill (1822) and MacDuff's Cross (1822), were patriotic Scottish histories. Adaptations of the Waverley novels, largely first performed in minor theatres, rather than the larger Patent theatres, included The Lady in the Lake (1817), The Heart of Midlothian (1819), and Rob Roy, which underwent over 1,000 performances in Scotland in this period. Also adapted for the stage were Guy Mannering, The Bride of Lammermoor and The Abbot. These highly popular plays saw the social range and size of the audience for theatre expand and helped shape theatre going practices in Scotland for the rest of the century. Thomas Carlyle, in such works as Sartor Resartus (1833–34), The French Revolution: A History (1837) and On Heroes, Hero Worship, & the Heroic in History (1841), profoundly influenced philosophy and literature of the age. In the late 19th century, a number of Scottish born authors achieved international reputations. Robert Louis Stevenson's work included the urban Gothic novella Strange Case of Dr Jekyll and Mr Hyde (1886), and played a major part in developing the historical adventure in books like Kidnapped and Treasure Island. Arthur Conan Doyle's Sherlock Holmes stories helped found the tradition of detective fiction. The "kailyard tradition" at the end of the century, brought elements of fantasy and folklore back into fashion as can be seen in the work of figures like J. M. Barrie, most famous for his creation of Peter Pan and George MacDonald whose works including Phantastes played a major part in the creation of the fantasy genre.

ХХ ғасырдан бүгінгі күнге дейін

ХХ ғасырдың басында шотланд әдебиетінде модернизм мен қайта жандана бастаған ұлтшылдықтың ықпалымен жаңа қозғалыс пайда болды, ол «Шотландияның қайта өркендеуі» деп аталды. Бұл қозғалыстың басты тұлғасы Хью МакДиармид (Кристофер Мюррей Гривтің псевдонимі) болды. МакДиармид «Ас мас адам қарақшыға қарайды» (1936) сияқты өлеңдері арқылы шотланд тілін мәнді әдебиет құралы ретінде қайта жаңғыртуға тырысты, түрлі аймақтық диалекттер мен ескі сөздерді біріктіретін синтетикалық шотланд тілінің бір түрін жасады. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Роберт Гариох және Сидней Гудсир Смит сияқты жазушылар МакДиармидтің жолын жалғастырып, шотланд тілінде жазды. Ал басқалары, Норман МакКейг, Джордж Брюс және Морис Линдсей сияқтылар, ағылшын тіліндегі поэзияға көбірек қызығушылық танытты. Соғыстан кейінгі кезеңде жұмысшы табының өмірін бейнелейтін драма жанры Роберт МакЛиштың «Горбаль оқиғасы», Роберт Кемп және Джордж Манроның шығармалары арқылы дамыды. Мюриэл Спарк, Джеймс Кеннавей, Александр Трокчи, Джесси Кессон және Робин Дженкинс сияқты көптеген шотланд романистері өмірінің көп бөлігін Шотландиядан тыс өткізсе де, олардың шығармаларында шотланд тақырыптары жиі кездеседі, мысалы Спарктың «Мисс Жан Бродидің гүлдену шағы» (1961) романында. Бұқаралық нарықта сәтті болған шығармалардың қатарында Алистер Маклиннің оқиғаға толы романдары мен Дороти Даннетттің тарихи романдары бар. Осы кезеңде Дон Патерсон, Кэтлин Джейми, Дуглас Данн, Роберт Кроуфорд және Кэрол Энн Даффи сияқты жаңа шотланд ақындары пайда болып, Ұлыбритания сахнасындағы жетекші тұлғаларға айналды.