Кіріспе
Маржан – Хорватияның екінші ірі қаласы Сплит қаласындағы төбе. Оны қалың Жерорта теңізі қарағайлы орманмен қоршап, қала мен теңіздің арасында орналасқан. Бұл төбедегі саябақты азаматтар б.з. 3 ғасырынан бері пайдаланып келеді, ол демалыс күндері танымал саяхат орны және қаланың демалыс орталығы болып табылады. Мұнда көптеген жағажайлар, жүгіру жолдары, теннис корты және қалалық зообақ та орналасқан, олардың барлығы көркем орманмен қоршалған. Жарым аралдың ең шетінде Океанография және балық шаруашылығы институты (Institut za oceanografiju i ribarstvo, IZOR) орналасқан. Маржан төбесінің биіктігі 178 метр, одан қаланың барлық бөлігі, айналасындағы аралдар және жақын орналасқан Мосор мен Кожак таулары көрінеді. Обойена, Кашюни және Бене жағажайлары Маржан төбесінің етегінде жатыр.
Marjan is a hill on the peninsula of the city of Split, the second largest city of Croatia. It is covered in a dense Mediterranean pine forest and completely surrounded by the city and the sea, making it a unique sight. Originally used as a park by the citizens as early as the 3rd century, it is a favorite weekend excursion destination and a recreational center for the city. It is also the setting for numerous beaches and jogging trails as well as tennis courts and the city Zoo, all surrounded by the scenic forest. The tip of the peninsula houses the Institute of Oceanography and Fisheries (Institut za oceanografiju i ribarstvo, IZOR). Marjan is 178 m tall and offers a view of the entire city, the surrounding islands, and the nearby mountains of Mosor and Kozjak. Beaches Obojena, Kašjuni and Bene are located at the foot of Marjan hill.
Тарих
Ежелгі заманда император Диоклетиан өзінің сарайын Маржаннан бірнеше минуттық жерде салды. Бұл сәнді сарай-қала 8000-нан 10000-ға дейін адамға арналған, оларға саябақтар мен демалыс орындары қажет болды, сондықтан Диоклетиан сарайға жақын Маржан аумақтарын саябақ ретінде ұйымдастырды. Маржан төбесінде кішкентай, 13 ғасырдың басында салынған шіркеу орналасқан. Шіркеу әулие Николайға (Св. Никола) арналған – Сплитте көптеп кездесетін балықшылардың сүйікті қасиеттісі. Маржанның оңтүстік жиегімен өтетін жол бойында екі жарым шақырымдай қашықтықта 15 ғасырлық әулие Иероним (Св. Иероним) шіркеуі орналасқан. Шіркеуде Андрия Алеши жасаған тұғыр бар. Әулие Иеронимнің тік жарларында, жоғары және артында 15 ғасырда алғаш пайдаланылған ренессанс кезеңінің усақ шіркеулері орналасқан. Маржанның шығыс беткейінде, қаланың үстінде Сплиттің Ескі еврей зираты бар. 1573 жылы құрылған зиратта 700-ден астам қабір бар, онда 18-ден 20 ғасырға дейінгі оқылатын қабір тастары сақталған, соңғы жерлеу 1945 жылы жасалды, одан кейін зират жабылып, ескерткіш ретінде қорғауға алынды. Маржан соңғы бір жарым ғасырда Сплиттің символына айналды, ал бұрын ол пейзаждың қарапайым бөлігі саналды. Бірақ қала өскен сайын, оның тасты және қиын жеріне байланысты ол қала орталығының жанындағы жабайы даланың бөлігіне айналды. Көп ұзамай, қала тұрғындары оны пикниктерге және романтикалық демалысқа бару үшін жиі пайдалана бастады, ал оның көптеген жағажайлары да оның танымалдығын арттырды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Маржан "Маржане, Маржане" атты партизан әнінің тақырыбы болды, оны Сплит (және Далмация) антифашистік қозғалысының мүшелері орындады, ал бұл ән қарсылық көшбасшысы және болашақ Югославия президенті Иосип Броз Титоның сүйікті әні болды. Шындығында, осы жарқын партизан көшбасшысы төбені осылай ұнатып, оны Югославия президентінің жазғы резиденциясы – Вила Далмация орналасқан жер ретінде таңдады. 1950 жылдары, екінші Югославия кезеңінде, Федералдық үкімет Сплит жергілікті билігімен бірлесіп, бүкіл жабайы төбені орман паркіне айналдыру бойынша үлкен жобаны бастады. Төбеде қарқынды түрде орман отырғызылды (оның көп бөлігі бұрын шөл болған), көптеген демалыс орындары салынды, оның ішінде жүгіру жолдары, жарым аралды айналдыратын жол жүйесі, теңіз зерттеу институты, Сплит қалалық зообағы (қазіргі уақытта тоқырап қалған), ботаникалық бақ (жақында тасталған) және төбенің ең жоғарғы нүктесіне жететін су құбыры салынды. Билік сонымен қатар қалалық метеостансаны және екі "видilice", яғни "көзқарас нүктесін" салды, олар Диоклетиан сарайына, "Рива" жағажайына және қала орталығының қалған бөлігіне дейін созылатын ұзын баспалдақпен байланыстырылды. Маржанның оңтүстік жағында Иван Местровичтің бұрынғы вилласында орналасқан Местрович галереясы бар, оны көптеген адамдар Ренессанстан бері діни тақырыптардағы ең ұлы мүсіншілердің бірі деп санайды.
who required parks and recreation space, Diocletian therefore organized some areas of Marjan nearer to the palace as a park. There is also a small rustic early 13th century AD church situated on Marjan Hill. The church is dedicated to St. Nicholas (Sv. Nikole) a favourite saint of fishermen, of which there are many in Split. Two and a half kilometres further along the path that runs along the south rim of Marjan is the fifteenth century church of St. Jerome (Sv. Jeronima). The church has an altar carved by Andrija Aleši. Built into clefts in the cliffs directly above and behind St. Jerome are a group of Renaissance hermitage caves, first used in the 15th century. On the eastern slopes of the Marjan, just above the city, is Split's Old Jewish Cemetery. First established in 1573, the cemetery has over 700 graves, with readable tombstones from the eighteenth to twentieth centuries, the last burial taking place in 1945 when it was closed and protected as a monument. Marjan has become a symbol of Split in the last century and a half, before that it was considered an ordinary part of the landscape. As the city grew, however, it was left out because of its rocky and difficult terrain, and became, in effect, a part of the wilderness next to the very center of the city. Soon the citizens started to frequent it as a picnic spot and a romantic retreat, its many beaches adding to its popularity as well. During the Second World War, Marjan was the subject of a popular Partisan song "Marjane, Marjane", sung by the Split (and Dalmatian) members of that anti fascist movement and was reportedly a favorite song of resistance leader and future president of the new SFR Yugoslavia, Josip Broz Tito. Indeed, the flamboyant Partisan leader was so fond of the hill itself, he chose it as the site for the summer residence of the Yugoslav president, the Vila Dalmacija. In the 1950s, during the period of the second Yugoslavia, the Federal Government, in conjunction with local Split authorities, undertook a massive project for the transformation of the entire wild hill into a forest park. The hill was intensively forested (large parts of it were barren until then), many recreational facilities were built, including jogging tracks, a road system encircling the peninsula, a maritime research institute, the Split City Zoo (now fallen into disrepair), botanical garden (recently abandoned) and a water pipeline reaching all the way to the top of the hill. The authorities also constructed the city weather station and two "vidilice", or "look out points", as resting places connected with a long stairway all the way to the Diocletian's Palace, the "Riva" promenade and the rest of the city center. On the south side of the Marjan is the Meštrović Gallery housed in the former villa of Ivan Meštrović, thought by many to be one of the greatest sculptors of religious subjects since the Renaissance.